Trong một diễn biến bất ngờ đánh dấu sự xoay trục đáng kể trong quan hệ ngoại giao giữa Bắc Kinh và Ottawa, Tòa án Nhân dân Tối cao Trung Quốc đã quyết định xóa bỏ án tử hình đối với Robert Lloyd Schellenberg.
Robert Lloyd Schellenberg (áo trắng) tại phiên tòa ở thành phố Đại Liên, tỉnh Liêu Ninh năm 2019. Ảnh: NDTV.

Quyết định này mở ra một chương mới cho vụ án kéo dài hơn một thập kỷ, vốn từng là tâm điểm của những căng thẳng chính trị gay gắt.

Ngày 6/2, giới chức Canada và luật sư đại diện của Robert Lloyd Schellenberg đã đồng loạt xác nhận thông tin chấn động: mức án cao nhất dành cho công dân này đã chính thức bị hủy bỏ. Schellenberg, người bị kết tội buôn bán ma túy và chịu phán quyết tử hình vào năm 2019, hiện đang được giam giữ tại thành phố Đại Liên, tỉnh Liêu Ninh. 

Theo luật sư Zhang Dongshuo, hồ sơ vụ án sẽ được chuyển trả về Tòa án Nhân dân Cấp cao Liêu Ninh để tiến hành xét xử lại từ đầu, mặc dù thời gian cụ thể cho phiên tòa mới vẫn chưa được ấn định.

Hành trình pháp lý của Schellenberg tại Trung Quốc là một chuỗi các biến động đầy kịch tính gắn liền với những thăng trầm trong quan hệ quốc tế. Bị bắt giữ từ năm 2014, ban đầu vào năm 2018, Schellenberg chỉ bị tòa án trung cấp thành phố Đại Liên tuyên phạt 15 năm tù giam, nộp phạt 23.000 USD và bị trục xuất sau khi mãn hạn tù. Tuy nhiên, sau khi Schellenberg kháng cáo và các công tố viên Trung Quốc lập luận rằng bản án sơ thẩm quá nhẹ tay, cục diện đã thay đổi hoàn toàn. 

Vào tháng 1/2019, giữa lúc quan hệ giữa Ottawa và Bắc Kinh rơi xuống mức thấp nhất sau vụ bắt giữ bà Mạnh Vãn Chu (con gái người sáng lập Huawei), tòa án tại Đại Liên đã nâng mức án lên tử hình. Phía tòa án khi đó khẳng định Schellenberg đóng vai trò hạt nhân trong một đường dây vận chuyển ma túy quy mô lớn sang Australia, dù bị cáo luôn kiên quyết phủ nhận mọi hành vi sai phạm.

Quyết định khoan hồng bất ngờ từ cơ quan tư pháp cao nhất Trung Quốc được đưa ra ngay sau chuyến thăm Bắc Kinh của Thủ tướng Canada Mark Carney vào tháng trước. Giới quan sát nhận định rằng sự cải thiện rõ rệt trong mối quan hệ song phương chính là chất xúc tác quan trọng dẫn đến bước ngoặt này. 

Dù Bộ Ngoại giao Canada từ chối bình luận trực tiếp về việc liệu các nỗ lực ngoại giao của ông Carney có tác động trực tiếp đến phán quyết của tòa án hay không để đảm bảo quyền riêng tư, nhưng sự trùng hợp về thời điểm là điều không thể phủ nhận.

Luật sư Zhang Dongshuo, người vừa có cuộc gặp trực tiếp với thân chủ tại Đại Liên vào ngày 6/2, cho biết tinh thần của Schellenberg hiện đang ở trạng thái ổn định sau khi tiếp nhận thông tin được thoát án tử. Đây là kết quả sau một quá trình vận động bền bỉ từ phía chính phủ Canada, vốn luôn duy trì quan điểm xin khoan hồng cho tất cả các công dân của mình bị kết án tử hình tại nước ngoài.

Người phát biểu của Bộ Ngoại giao Canada khẳng định: “Chúng tôi sẽ tiếp tục duy trì các dịch vụ lãnh sự và hỗ trợ tối đa cho Schellenberg cùng gia đình ông trong giai đoạn tiếp theo của vụ án”. Việc hủy bỏ án tử hình không đồng nghĩa với việc Schellenberg được tự do ngay lập tức, nhưng nó đã loại bỏ áp lực về một bản án không thể đảo ngược, đồng thời tạo ra không gian cho các cuộc đối thoại pháp lý và ngoại giao sâu rộng hơn trong tương lai. 

Hiện tại, dư luận đang đổ dồn sự chú ý vào phiên xét xử lại tại Liêu Ninh để xem liệu mức án mới dành cho công dân Canada này sẽ là bao nhiêu trong bối cảnh chính trị mới đầy khởi sắc.