Nỗi ám ảnh mang tên "sút luân lưu" của đội tuyển Tây Ban Nha tại World Cup

Lần gần đây nhất đội tuyển Tây Ban Nha được tận hưởng niềm vui chiến thắng trong một trận đấu thuộc vòng knock-out World Cup đã là từ trận chung kết lịch sử tại Nam Phi vào ngày 11/7/2010. Kể từ cột mốc vinh quang đó, "La Roja" liên tiếp phải nếm trải những thất vọng tràn trề trong suốt ba kỳ World Cup tiếp theo. Đáng nói nhất, ở các kỳ giải năm 2018 và 2022, họ đều phải gói ghém hành lý về nước ngay từ vòng 1/8 sau khi gục ngã trên chấm 11m lần lượt trước chủ nhà Nga và đối thủ Morocco.

Lịch sử World Cup ghi nhận Tây Ban Nha từng trải qua tổng cộng 5 loạt sút luân lưu, con số chỉ đứng sau Argentina (7 lần). Tuy nhiên, trái ngược hoàn toàn với thành tích 6 lần chiến thắng của người Argentina, Tây Ban Nha lại sở hữu thống kê tồi tệ nhất trong số các đội tuyển sút luân lưu nhiều nhất giải đấu khi mới chỉ giành vỏn vẹn một chiến thắng trước CH Ireland vào năm 2002. 

Những lần còn lại, họ đều nếm trái đắng khi bị Bỉ loại ở tứ kết năm 1986, thua Hàn Quốc ở tứ kết năm 2002, và dừng bước ở vòng 1/8 các năm 2018, 2022. Để so sánh, ba cường quốc bóng đá khác là Đức (thắng 4, thua 1), Brazil (thắng 3, thua 2) và Pháp (thắng 2, thua 3) đều có thành tích ấn tượng hơn rất nhiều.

Sự nghiệt ngã của chấm luân lưu đối với Tây Ban Nha được khắc họa qua 7 quả sút hỏng ăn trong lịch sử. Đó là cú đá hỏng của Eloy (1986), Joaquin (2002), Koke, Aspas (2018), và đỉnh điểm là việc hỏng ăn toàn bộ cả ba lượt sút của Sarabia, Soler cùng Busquets tại Qatar năm 2022. 

Ngay cả trong chiến thắng duy nhất trước CH Ireland vào năm 2002, Juanfran và Valerion cũng đá hỏng, nhưng may mắn mỉm cười với họ nhờ sự xuất sắc của thủ thành Iker Casillas cùng các pha dứt điểm thiếu chính xác từ đối thủ.

Kể từ trận đấu đầu tiên trong lịch sử World Cup phải giải quyết bằng luân lưu diễn ra chính tại Tây Ban Nha vào năm 1982 (Đức lội ngược dòng hạ Pháp tại Seville), bóng đá thế giới đã có những thay đổi chóng mặt. Ngày nay, việc lựa chọn cầu thủ thực hiện đá phạt không còn chỉ dựa vào kỹ năng sút bóng thuần túy, mà yếu tố tâm lý mới mang tính định đoạt.

Đứng dưới góc độ chuyên môn, nhà tâm lý học thể thao Mar Rovira khẳng định tư tưởng xem sút luân lưu như một "trò chơi xổ số" là một định kiến cực kỳ lỗi thời. Bà phân tích rằng nếu huấn luyện viên hay cầu thủ tin vào sự may rủi, họ sẽ không bao giờ tập luyện bài bản, và lúc đó nó mới thực sự trở thành trò may rủi. 

Thực tế, đằng sau mỗi loạt đấu súng là một khối lượng công việc khổng lồ, từ việc ban huấn luyện sử dụng số liệu thống kê để phân tích thói quen của đối phương, cho đến các liệu pháp tâm lý chuyên sâu dành cho cầu thủ.

Bà Rovira chỉ ra rằng tiêu chí lựa chọn người sút cần dựa trên các đặc điểm hành vi dưới áp lực. Chẳng hạn, một cầu thủ hay suy nghĩ quá mức dễ bị giảm hiệu suất do cố dùng ý thức kiểm soát hành động bản năng; khi đó, việc nhìn vào một điểm cố định bên ngoài trước khi sút sẽ giúp họ tập trung trở lại. 

Ngược lại, những cầu thủ dễ rơi vào trạng thái khúm núm khi bảo toàn lợi thế cần phải tự đối thoại để hướng tâm trí vào thế tấn công, thay vì cố thủ để tránh thất bại - trạng thái bộ não rất dễ dẫn đến sút hỏng.

Quan niệm sút luân lưu là không thể rèn luyện từng được cựu huấn luyện viên trưởng đội tuyển Hà Lan, Ronald Koeman, ủng hộ. Trước trận gặp Morocco ở vòng 1/16, ông khẳng định việc tập luyện phần này là vô nghĩa vì không thể kiểm soát được áp lực tâm lý thực tế, chưa kể các quyền thay người có thể khiến những chân sút tốt nhất không còn trên sân. Hệ quả là Hà Lan đã gục ngã trước Morocco sau khi hai cầu thủ được tung vào sân thay người là Quinten Timber và Justin Kluivert đều dứt điểm hỏng ăn.

Hiểu rõ dớp đen trong quá khứ và sự nghiệt ngã của thực tế, đội tuyển Tây Ban Nha dưới sự dẫn dắt của huấn luyện viên Luis de la Fuente đang có những sự chuẩn bị vô cùng cẩn trọng cho chiến dịch World Cup 2026. 

Hậu vệ trái Alejandro Grimaldo trước khi cùng đội tuyển bay đến Los Angeles (Mỹ) chia sẻ rằng toàn đội đã và sẽ tiếp tục luyện tập sút luân lưu một cách kỹ càng trong các buổi tập để chuẩn bị cho mọi kịch bản. Đối mặt với cơ hội tại vòng đấu loại trực tiếp, Tây Ban Nha buộc phải vượt qua áp lực ngàn cân trên chấm 11m nếu không muốn một lần nữa phải sớm gói ghém hành lý về nước.