Bộ Công an lý giải đề xuất xử lý hình sự hành vi chuẩn bị phạm tội

Tại tọa đàm truyền thông chính sách các dự án luật do Bộ Công an chủ trì soạn thảo trình Quốc hội khóa XVI, Đại tá Ngô Đức Thắng, Phó Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp (Bộ Công an), đã lý giải đề xuất mở rộng phạm vi xử lý hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội.

Theo Đại tá Ngô Đức Thắng, việc bổ sung quy định này nhằm chủ động ngăn chặn tội phạm ngay từ giai đoạn chuẩn bị, đặc biệt đối với những hành vi có nguy cơ dẫn tới hậu quả rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng. Nếu không được phát hiện và ngăn chặn kịp thời, khi tội phạm thực sự xảy ra, hậu quả có thể rất lớn, thậm chí khó khắc phục.

Ông lấy ví dụ một nhóm người tập hợp, chuẩn bị dao, kiếm hoặc các loại hung khí, vũ khí nguy hiểm. Nếu không được can thiệp từ sớm, những công cụ này có thể được sử dụng để thực hiện hành vi giết người, dẫn tới hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.

Qua tổng kết thực tiễn và nghiên cứu, cơ quan soạn thảo cho rằng vẫn còn những hành vi cần được ngăn chặn ngay từ giai đoạn chuẩn bị. Vì vậy, dự thảo đề xuất mở rộng xử lý hành vi chuẩn bị phạm tội đối với 13 tội danh, chủ yếu thuộc các nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, an toàn công cộng, trật tự công cộng và tội phạm về ma túy.

Không phải chỉ có ý định phạm tội là bị xử lý

Trước những băn khoăn về nguy cơ quy định mới có thể dẫn đến hình sự hóa quá mức, Đại tá Ngô Đức Thắng nhấn mạnh rằng một người chỉ có suy nghĩ hoặc ý định phạm tội sẽ không mặc nhiên phải chịu trách nhiệm hình sự.

Theo ông, ý định đó phải được thể hiện ra bên ngoài bằng những hành vi cụ thể, chẳng hạn chuẩn bị công cụ, phương tiện phục vụ việc thực hiện tội phạm. Khi đó, cơ quan có thẩm quyền mới có cơ sở đánh giá liệu người này có thực hiện hành vi chuẩn bị phạm tội hay không.

Việc xử lý cũng phải tuân thủ đầy đủ thẩm quyền, trình tự và thủ tục theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự. Cơ quan tiến hành tố tụng không thể chỉ dựa vào một biểu hiện đơn lẻ để quyết định xử lý hình sự một người về hành vi chuẩn bị phạm tội.

Đại tá Thắng cho biết thực tiễn xử lý hành vi chuẩn bị phạm tội thời gian qua vẫn được thực hiện theo nguyên tắc đúng người, đúng pháp luật và chưa xảy ra trường hợp oan sai. Việc mở rộng phạm vi áp dụng lên 13 tội danh được kỳ vọng tạo thêm cơ sở pháp lý để ngăn chặn những nguy cơ nghiêm trọng trước khi hậu quả xảy ra.

Đề xuất giữ án tử hình với 4 tội danh

Bên cạnh nội dung về hành vi chuẩn bị phạm tội, dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi cũng đề xuất điều chỉnh phạm vi các tội danh có hình phạt tử hình.

Theo đề xuất, hình phạt cao nhất này sẽ được bỏ ở 6 tội danh, qua đó số tội có quy định hình phạt tử hình giảm từ 10 xuống còn 4. Bốn tội được đề xuất tiếp tục áp dụng hình phạt tử hình gồm phản bội Tổ quốc, giết người, khủng bố và sản xuất trái phép chất ma túy.

Đại tá Ngô Đức Thắng cho biết việc lựa chọn các tội danh tiếp tục áp dụng hình phạt tử hình được cơ quan soạn thảo xem xét trên cơ sở khoa học, thực tiễn và tham khảo kinh nghiệm quốc tế.

Theo đánh giá được đưa ra, đây là những tội có tính chất đặc biệt nghiêm trọng. Ba tội liên quan trực tiếp đến tính mạng con người, trong khi tội sản xuất trái phép chất ma túy dù không trực tiếp xâm phạm tính mạng nhưng có thể gây hậu quả hủy hoại giống nòi.

Riêng với tội sản xuất trái phép chất ma túy, cơ quan soạn thảo cho rằng đây là hành vi có tính tổ chức cao, mức độ đặc biệt nghiêm trọng và thuộc nhóm nguy hiểm nhất trong các tội phạm về ma túy. Vì vậy, hình phạt tử hình vẫn được đề xuất duy trì.

Đại tá Thắng cũng cho rằng hiệu quả phòng ngừa tội phạm không chỉ phụ thuộc vào mức hình phạt mà còn gắn với khả năng phát hiện và xử lý kịp thời. Khi người có ý định phạm tội nhận thức được rằng hành vi của mình có khả năng nhanh chóng bị phát hiện và xử lý, tác dụng phòng ngừa sẽ cao hơn.

Cùng với đó, trách nhiệm quản lý nhà nước và việc ứng dụng các công cụ giám sát, công nghệ được xác định là những yếu tố quan trọng trong công tác phòng ngừa, phát hiện và xử lý tội phạm.