Bỏ công chứng mua bán xe: Bước đi cần thiết để giảm gánh nặng và thúc đẩy chuyển đổi số

Trong nhiều năm qua, thủ tục công chứng hợp đồng mua bán xe đã trở thành một bước bắt buộc trước khi người dân thực hiện sang tên, đổi chủ. Tuy nhiên, thực tế cho thấy quy định này đang tạo ra gánh nặng tài chính đáng kể. Với số lượng giao dịch xe cũ diễn ra hằng năm ở mức rất lớn, tổng chi phí công chứng cộng dồn lên tới con số hàng ngàn tỉ đồng. Đây thực chất là chi phí tuân thủ làm tăng giá trị giao dịch một cách cơ học, trong khi không tạo thêm giá trị thực chất cho tài sản.

Không ít trường hợp, giá trị chiếc xe không cao nhưng chi phí thực hiện thủ tục hành chính lại chiếm tỉ lệ đáng kể, thậm chí gây cảm giác bất hợp lý cho người dân. Thay vì bảo đảm an toàn pháp lý như kỳ vọng, quy trình này đôi khi chỉ làm gia tăng chi phí và kéo dài thời gian hoàn tất giao dịch dân sự thuần túy.

Bên cạnh tiền bạc, sự lãng phí về thời gian và cơ hội cũng là điều khó có thể phủ nhận. Người dân buộc phải đến văn phòng công chứng trong giờ hành chính, chuẩn bị hồ sơ giấy tờ và chờ đợi xác minh. Những bước đi lặp lại này không chỉ gây phiền toái mà còn làm chậm nhịp độ lưu thông tài sản trong nền kinh tế. Trong khi đó, mua bán xe máy, ô tô vốn là giao dịch phổ biến, đáng lẽ cần được thực hiện nhanh gọn, thuận tiện để bảo đảm dòng chảy tài sản thông suốt.

Ở góc độ quản lý nhà nước, yêu cầu công chứng bắt buộc còn bộc lộ sự chồng chéo trong bối cảnh hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư đã được vận hành. Theo quy định tại Luật Công chứng 2024 và Luật Công chứng 2014, người tham gia giao dịch phải cung cấp nhiều bản sao giấy tờ liên quan đến quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản. Tuy nhiên, khi thực hiện sang tên tại cơ quan công an, các bước xác minh chủ thể và tình trạng pháp lý phương tiện đã được tiến hành một lần nữa. Điều này dẫn đến quy trình kiểm tra lặp lại, tiêu tốn nguồn lực của cả cơ quan quản lý lẫn người dân.

Sự phát triển của nền tảng định danh điện tử như VNeID cùng chữ ký số cá nhân mở ra khả năng xác thực chủ thể ngay trên môi trường số với độ chính xác và bảo mật cao. Khi danh tính các bên đã được xác nhận thông qua hệ thống dữ liệu, tính pháp lý của giao dịch có thể được thừa nhận ngay tại thời điểm ký kết mà không cần thêm một bước trung gian mang tính hình thức.

Việc tiếp tục duy trì tư duy “tiền kiểm” trong kỷ nguyên số không chỉ làm chậm quá trình cải cách hành chính mà còn vô tình tạo thêm rào cản cho quyền lợi chính đáng của chủ sở hữu tài sản. Trong khi đó, chuyển sang cơ chế “hậu kiểm” – tức là nhà nước tập trung đăng ký quyền sở hữu và xử lý khi phát sinh tranh chấp – sẽ vừa bảo đảm quản lý, vừa tôn trọng quyền tự quyết và tự chịu trách nhiệm của các bên trong quan hệ dân sự.

Hợp đồng mua bán, về bản chất, là sự thỏa thuận tự nguyện. Khi các chủ thể đã được định danh rõ ràng thông qua dữ liệu số, việc yêu cầu thêm một con dấu xác nhận từ bên thứ ba khó có thể xem là tạo ra giá trị gia tăng thực chất. Loại bỏ bước xác minh hai lần – tại văn phòng công chứng và tại cơ quan công an – sẽ giúp tinh gọn bộ máy, giảm lãng phí hàng ngàn tỉ đồng mỗi năm và thúc đẩy quản trị dựa trên dữ liệu thay vì giấy tờ.

Nếu được thực hiện đồng bộ, việc bãi bỏ công chứng bắt buộc trong mua bán xe không chỉ là thay đổi về thủ tục, mà còn là bước tiến quan trọng trong cải cách hành chính. Khi đó, các giao dịch tài sản phổ biến như xe máy, ô tô sẽ diễn ra nhanh chóng, minh bạch hơn, đúng tinh thần đổi mới và lấy người dân làm trung tâm của quá trình quản lý.