Cảnh sát khu vực có được vào nhà dân kiểm tra hành chính đêm khuya?

CSKV đi cùng bảo vệ dân phố

Luật sư (LS) Trần Hải Đức (Đoàn LS TP.HCM) và LS Cao Minh Triết (Đoàn LS tỉnh Tiền Giang) phân tích, theo quy định của Luật Cư trú thì việc đăng ký thường trú và tạm trú với cơ quan nhà nước có thẩm quyền là trách nhiệm của mọi công dân. Nghị định 31/2014 (quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Cư trú) và Thông tư 35/2014 của Bộ Công an quy định công an xã, phường, thị trấn có thẩm quyền kiểm tra việc cư trú của công dân.

Trung úy Nguyễn Văn Bắc, Công an phường Trung Liệt, Đống Đa, Hà Nội, đòi kiểm tra nhà dân. (Ảnh cắt từ clip)

Trong đó, công an được quyền huy động lực lượng bảo vệ dân phố đi cùng để kiểm tra mà không cần phải có người khác như tổ trưởng hay khu phố trưởng làm chứng. Điều này được quy định tại các điểm 3.1, 3.2. Mục III và điểm 2.2 Mục VI Thông tư liên tịch 02/2007 của Bộ Công an, Bộ LĐ-TB&XH và Bộ Tài chính (hướng dẫn thực hiện Nghị định 38/2006 về bảo vệ dân phố).

Đột xuất không có nghĩa là nửa đêm

Theo LS Triết, quy định cho phép kiểm tra đột xuất nhưng không có nghĩa là vào lúc nửa đêm, ngoài giờ hành chính, trừ khi công an phường phối hợp trong việc truy xét tội phạm. Bởi hiểu theo cách thông thường, kiểm tra định kỳ là trong giờ hành chính, có thông báo trước, đúng ngày giờ thì đến kiểm tra, còn đột xuất cũng là kiểm tra nhưng chỉ không thông báo trước.

“Luật không quy định về giờ kiểm tra đột xuất nhưng cơ quan nhà nước chỉ được làm những gì luật cho phép. Như vậy, nếu cần kiểm tra đột xuất thì khi cử người đi công an phải có giấy tờ nêu rõ lý do vì sao phải thực hiện việc này. Khi đó, người kiểm tra mới đủ tư cách và căn cứ để kiểm tra đột xuất” - LS Triết nhận xét.

Nếu người bị kiểm tra không hợp tác thì sao? LS Đức cho rằng lúc đó công an có quyền lập biên bản ghi nhận sự việc trước sự chứng kiến của bảo vệ dân phố đi cùng. Trên cơ sở biên bản này, công an có thể mời chủ nhà ra phường làm việc, quá trình xác minh nếu thấy chủ nhà có vi phạm về cư trú thì có quyền đề xuất trưởng công an phường ra quyết định xử phạt hành chính theo quy định tại Nghị định 167/2013.

“Đặc biệt, khi kiểm tra hành chính, công an không thể coi người dân như tội phạm, không được phép quát nạt, lớn tiếng, hống hách mà phải giữ tác phong chuẩn mực, đúng đắn. Việc đôi co, lớn tiếng dọa nạt hoặc có những hành vi như nhổ nước bọt vào dân, đập phá cửa… đều sai. Bởi như thế là vi phạm đạo đức người công an nhân dân” - LS Đức nhấn mạnh.

Đang bị lạm dụng

Đến thời điểm này, Điều 26 Thông tư 35/2014 là văn bản hướng dẫn chi tiết nhất đối với việc kiểm tra cư trú. Nhưng thông tư chỉ mới quy định được thẩm quyền, hình thức, nội dung và đối tượng kiểm tra, còn cách thức, quy trình, thủ tục kiểm tra thì chưa.

Theo TS Nguyễn Duy Hưng - Trưởng khoa Luật, Trường ĐH Thủ Dầu Một, điều này dễ dẫn đến việc lạm dụng trong khi thi hành công vụ. TS Hưng nói: “Đồng ý là anh có quyền kiểm tra đột xuất nhưng nửa đêm anh yêu cầu vào nhà mà không có giấy tờ gì chứng minh là công an quản lý địa bàn thì ai đảm bảo anh đang thi hành công vụ. Đó là chưa kể nhiều người dân cả đời không quan tâm và không biết ông công an khu vực là ai…”.

Khoản 3 Thông tư 35 về nội dung kiểm tra cư trú cũng chỉ quy định chung chung là: Kiểm tra việc triển khai và tổ chức thực hiện các nội dung đăng ký, quản lý cư trú; quyền và trách nhiệm của công dân, hộ gia đình, cơ quan, tổ chức; các nội dung khác theo pháp luật cư trú. Như vậy, ngoài kiểm tra về cư trú thì các nội dung khác mà công an phường có quyền kiểm tra là nội dung gì, nếu không rõ sẽ dẫn đến lạm quyền, lợi dụng tư cách để phiền nhiễu.