Đề xuất tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học sau loạt sai phạm gây tranh luận

Trước thực tế này, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh đề xuất nghiên cứu tách riêng kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học nhằm hạn chế nguy cơ phát sinh tiêu cực.

Tại phiên họp cho ý kiến về báo cáo công tác dân nguyện tháng 6, Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát cho biết cử tri và nhân dân đặc biệt quan tâm đến những bất thường trong kết quả thi môn toán tại Tuyên Quang. Cơ quan này kiến nghị các đơn vị liên quan khẩn trương điều tra, làm rõ vụ việc để bảo đảm tính khách quan và minh bạch.

Báo cáo về những vấn đề liên quan đến kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, ông Nguyễn Đắc Vinh đánh giá các sai phạm vừa qua là "rất nghiêm trọng". Theo ông, đây là kỳ thi có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, tác động sâu rộng đến xã hội, vì vậy mọi vi phạm cần được xử lý nghiêm minh, không để xảy ra bất kỳ khoảng trống nào trong quá trình xem xét trách nhiệm.

Ông cũng cho biết Ủy ban Văn hóa và Xã hội đã có báo cáo riêng đánh giá toàn diện tình hình tổ chức kỳ thi cũng như các sự việc phát sinh trong thời gian qua.

Bên cạnh việc tăng cường quản lý và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, ông Nguyễn Đắc Vinh cho rằng cần nghiên cứu hai vấn đề lớn nhằm hoàn thiện phương thức tổ chức kỳ thi trong thời gian tới.

Nội dung đầu tiên là mô hình kỳ thi "2 trong 1", vừa xét công nhận tốt nghiệp THPT vừa được sử dụng làm căn cứ tuyển sinh đại học. Theo ông, cách tổ chức này giúp giảm chi phí và công sức cho người dân cũng như xã hội, nhưng đồng thời cũng tạo ra những áp lực nhất định.

Ông phân tích, khi kết quả kỳ thi quyết định cả việc tốt nghiệp lẫn cơ hội vào đại học, thí sinh sẽ có động lực đạt điểm thật cao. Chính áp lực đó có thể trở thành một trong những nguyên nhân làm gia tăng nguy cơ xảy ra tiêu cực trong kỳ thi.

Từ thực tế này, ông đề nghị nghiên cứu tách riêng hai kỳ thi. Trong đó, kỳ thi tốt nghiệp THPT sẽ tập trung đánh giá kết quả học tập của học sinh sau quá trình học phổ thông, kiểm tra kiến thức và phân loại học sinh, đồng thời phản ánh chất lượng đào tạo của các cơ sở giáo dục thông qua phổ điểm. Việc tuyển sinh đại học nên do các cơ sở giáo dục đại học chủ động thực hiện theo phương thức phù hợp. Ông cũng dẫn thực tế hiện nay đã có một số trường chuyển sang đánh giá năng lực và tự tổ chức tuyển sinh.

Theo ông Nguyễn Đắc Vinh, nếu hai mục tiêu này được tách biệt, kỳ thi tốt nghiệp THPT sẽ giảm bớt nguy cơ tái diễn những tiêu cực như đã xảy ra.

Một vấn đề khác được ông đề cập là hình thức thi trắc nghiệm. Ông cho rằng nếu cả kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học đều chỉ sử dụng trắc nghiệm, đặc biệt đối với môn toán, thì cần được xem xét lại.

Theo phân tích của ông, giáo dục không chỉ trang bị kiến thức mà còn rèn luyện cho học sinh khả năng trình bày và thể hiện tư duy logic. Trong khi đó, hình thức trắc nghiệm chủ yếu yêu cầu lựa chọn đáp án đúng nên chưa phản ánh đầy đủ năng lực này.

Ông cũng nhận định rằng mặc dù mỗi thí sinh có một mã đề riêng, việc can thiệp vào bài thi trắc nghiệm vẫn dễ thực hiện hơn so với bài thi tự luận. Tham khảo kinh nghiệm quốc tế, ông cho biết nhiều nơi áp dụng tỷ lệ khoảng 70% câu hỏi trắc nghiệm và 30% câu hỏi tự luận nhằm vừa đánh giá kiến thức, vừa tạo điều kiện để học sinh phát triển kỹ năng tư duy và trình bày.

Dù nhiều vấn đề phát sinh trong các kỳ thi vừa qua, ông Nguyễn Đắc Vinh khẳng định quan điểm xuyên suốt của Đảng và Nhà nước là xử lý nghiêm mọi sai phạm để bảo đảm tính công bằng và minh bạch của các kỳ thi.

Liên quan đến phản ánh về kết quả môn toán tại Tuyên Quang, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các cơ quan chức năng nhanh chóng kiểm tra, xác minh vụ việc một cách khách quan và toàn diện.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh rằng nếu phát hiện sai phạm sẽ xử lý nghiêm theo đúng quy định của pháp luật, bảo đảm quyền lợi công bằng cho các thí sinh cũng như củng cố niềm tin của người dân đối với ngành giáo dục.

Ông cũng cho biết Thủ tướng Lê Minh Hưng đặc biệt quan tâm đến vụ việc. Sau khi làm việc với địa phương để rà soát và chỉ đạo các bước xử lý, Thủ tướng sẽ tiếp tục làm việc với UBND và lãnh đạo tỉnh Tuyên Quang nhằm đưa ra các giải pháp phù hợp, vừa bảo đảm tính nghiêm minh, vừa tuân thủ đúng các quy định của pháp luật.