Những thăng trầm của trực thăng UH-1 ở Việt Nam

Trực thăng UH-1 được sử dụng hiện nay trong Không quân Việt Nam hầu hết là những trực thăng thu được của Mỹ năm 1975 và được Việt Nam sửa chữa, bảo dưỡng để đưa vào phục vụ các hoạt động huấn luyện và các nhiệm vụ khác.

Trực thăng UH-1 Iroquois của quân đội Mỹ

Những chiếc trực thăng UH-1 Iroquois sử dụng động cơ turbin đầu tiên được sử dụng trong các sư đoàn dù 101, 82 và chi đội cứu thương 57 của quân đội Mỹ. Chiếc trực thăng ban đầu có tên là HU-1A, nhưng nó thường được Thủy quân Lục chiến Mỹ nhắc tới với cái tên nổi tiếng "Huey".

UH-1 là loại máy bay lên thẳng cao 5,54m, dài 17,34m, có 2 cánh quạt đường kính 14,62m, càng dài 4,17m. Khối lượng rỗng của UH-1 là 2.140kg, tải trọng cất cánh lớn nhất là 4.304kg, tốc độ bay bằng lớn nhất 222km/h, độ bay cao lớn nhất là 3.600m, thời gian bay thực tế 2h15ph, tầm bay xa nhất 512km.

UH-1 là loại trực thăng đa năng có thể gắn 2 khẩu súng 6 nòng (7,62mm) với 12.000 viên đạn, bên 2 cánh treo 14 quả tên lửa để trở thành một trực thăng vũ trang yểm trợ hỏa lực lợi hại trên không. Tuy nhiên, khi tháo súng ra, nó có thể trở thành một trực thăng chở quân hoặc cứu thương chở được 11 người, hoặc chở 975 kg hàng hóa.

Trực thăng UH-1 có thiết kế độc đáo với 5 thùng dầu mềm kết cấu đặc biệt, tự bịt lại khi trúng đạn, nên dầu không chảy ra ngoài làm cháy máy bay được.

UH-1 trở thành biểu tượng cho chiến thuật “trực thăng vận” của Mỹ ở Việt Nam

Ban đầu, chiến thuật “trực thăng vận” này đã gây cho ta nhiều thiệt hại, nhưng sau đó, bằng nghệ thuật chiến đấu tài tình của mình, quân và dân miền Nam đã tìm ra những điểm yếu và đánh bại hoàn toàn chiến thuật “trực thăng vận” với nòng cốt là UH-1 của Mỹ.

Theo thống kê, trong chiến tranh Việt Nam, Mỹ đã mất 3.305 chiếc UH-1 trong tổng số 7.013 chiếc được đưa vào chiến trường, cùng với đó là 1.074 phi công và 1.103 binh lính đi kèm thiệt mạng.

Sau 1975, Quân đội Nhân dân Việt Nam đã thu được 50 chiếc UH-1 còn nguyên vẹn do Mỹ và ngụy quyền bỏ lại, sau đó những chiếc trực thăng này nhanh chóng được sửa chữa, hồi phục để đưa vào hoạt động bảo vệ tổ quốc trong tình hình mới.

Trực thăng UH-1 được sử dụng trong Không quân Nhân dân Việt Nam

Tuy nhiên, đến cuối thập niên 1990, những chiếc trực thăng UH-1 này ngày càng cũ kỹ và phát sinh nhiều hỏng hóc, trong khi vật tư thay thế vô cùng khan hiếm, khiến trực thăng UH-1 gần như bị loại khỏi thực lực chiến đấu của Không quân Việt Nam từ năm 1982.

Đến năm 2005, UH-1 có những bước “hồi sinh” thần kỳ dưới bàn tay tài hoa của các kỹ sư, kỹ thuật viên Quân chủng Phòng không - Không quân Việt Nam khi các hệ thống động cơ, thiết bị thông tin, thân vỏ, các cụm van nhiên liệu… đã được tận dụng thay thế từ những chiếc máy bay đã đưa vào diện thải loại.

Khoảng 12 chiếc UH-1 đã được sửa chữa, khôi phục và tái trang bị cho Không quân Nhân dân Việt Nam, trong bối cảnh chúng ta vẫn phải chịu lệnh cấm vận về vũ khí, trang bị kỹ thuật của Mỹ.

Đến năm 2009, Bộ Ngoại giao Mỹ đã rút lệnh cấm xuất khẩu trực thăng quân sự cho Việt Nam. Sau khi lệnh cấm vận được gỡ bỏ, Việt Nam đã ký kết các hợp đồng nâng cấp trực thăng UH-1H Huey để giúp hoạt động nhân đạo và cứu hộ cứu nạn, với sự giúp đỡ của các chuyên gia và phụ tùng từ Mỹ.