Quốc hội thông qua quy định "3 vòng kiểm soát" với xuất bản phẩm về lịch sử, lãnh tụ

Sáng 24/8, Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản với 472/475 đại biểu có mặt tán thành. Một trong những điểm đáng chú ý của luật là cơ chế thẩm định nhiều lớp đối với nhóm xuất bản phẩm có nội dung đặc thù.

Ba vòng kiểm soát trước khi phát hành

Theo quy định tại Điều 24, những tác phẩm, tài liệu thuộc danh mục do Chính phủ quy định sẽ phải được thẩm định nội dung trước khi xuất bản hoặc tái bản.

Cụ thể, ở vòng đầu tiên, nhà xuất bản phải tổ chức thẩm định bản thảo đối với các nội dung liên quan đến lịch sử cách mạng, chủ quyền, an ninh quốc gia, lãnh tụ, lãnh đạo, đất nước và anh hùng dân tộc trước khi đăng ký kế hoạch xuất bản.

Sau đó, vòng kiểm soát thứ hai được thực hiện khi cơ quan chủ quản xem xét, đánh giá kết quả thẩm định và phê duyệt kế hoạch xuất bản.

Đến vòng thứ ba, sau khi xuất bản phẩm hoàn thành và được nộp lưu chiểu, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ tổ chức thẩm định, cho ý kiến trước khi tác phẩm được phát hành. Một số trường hợp được miễn thẩm định theo quy định của Chính phủ.

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết, việc sửa đổi luật nhằm tăng trách nhiệm của nhà xuất bản, cơ quan chủ quản cùng các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động xuất bản. Cơ chế lưu chiểu, đọc, kiểm tra và kiểm soát trước phát hành tiếp tục được duy trì đối với những nhóm xuất bản phẩm thuộc diện luật quy định.

Không thay đổi nguyên tắc Nhà nước không kiểm duyệt trước khi xuất bản

Trong quá trình xây dựng luật, có ý kiến đề nghị làm rõ nguyên tắc Nhà nước không kiểm duyệt tác phẩm trước khi xuất bản, đồng thời tránh tạo ra cơ chế tiền kiểm trên thực tế.

Theo giải trình của Chính phủ, dự thảo không sửa đổi Điều 5 của Luật Xuất bản hiện hành, qua đó tiếp tục giữ nguyên nguyên tắc Nhà nước không kiểm duyệt tác phẩm trước khi xuất bản.

Các quy định liên quan được chỉnh lý theo hướng phân định rõ hơn trách nhiệm của nhà xuất bản, cơ quan chủ quản và cơ quan quản lý Nhà nước đối với một số nhóm tác phẩm, tài liệu cần mức độ quản lý cao. Tuy nhiên, quyền quyết định xuất bản và trách nhiệm về nội dung vẫn thuộc về nhà xuất bản.

Theo Chính phủ, cơ chế 3 vòng kiểm soát nhằm tăng cường phòng ngừa đối với nhóm nội dung đặc thù, chứ không thay thế trách nhiệm của nhà xuất bản.

Đối với các tác phẩm, tài liệu được xuất bản trong những giai đoạn lịch sử hoặc xuất bản ở nước ngoài, việc thẩm định trước khi đăng ký kế hoạch tái bản chỉ được đặt ra khi nội dung có dấu hiệu vi phạm khoản 1 Điều 10.

Luật cũng yêu cầu hoạt động thẩm định phải phù hợp với tính chất, nội dung của bản thảo, bảo đảm yêu cầu chuyên môn, có căn cứ đánh giá và kết luận rõ ràng.

Định hướng phát triển các cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực

Một nội dung khác được đề cập trong luật là chính sách xây dựng và phát triển các cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia, cũng như định hướng hình thành các tập đoàn xuất bản, truyền thông hoạt động trên nhiều nền tảng và với nhiều sản phẩm.

Theo giải trình của Chính phủ, chính sách này còn bao gồm đầu tư hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu chuyên ngành, phát triển hoạt động xuất bản và phát hành xuất bản phẩm điện tử, đồng thời ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Việc đặt hàng, giao nhiệm vụ và đấu thầu cũng được quy định đối với những xuất bản phẩm phục vụ các nhiệm vụ, đối tượng và địa bàn ưu tiên.

Việc xây dựng, phát triển các cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia và hình thành các tập đoàn xuất bản, truyền thông đa nền tảng, đa sản phẩm sẽ được triển khai thông qua các đề án phù hợp với chiến lược phát triển và được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Theo quy định về loại hình tổ chức, nhà xuất bản có thể là đơn vị sự nghiệp công lập hoặc doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản sẽ có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Riêng quy định liên quan đến in xuất khẩu xuất bản phẩm sẽ bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1/1/2029.