Tranh cãi trùng tu sai một trong những nhà hát cổ xưa nhất Việt Nam

Thời gian gần đây, trên mạng xã hội lan truyền thông tin cho rằng quá trình thi công đã làm thay đổi một số chi tiết so với hiện trạng ban đầu trước khi hạ giải. Đáng chú ý, nhiều người phản ánh việc hai ô cửa lớn ở chái phía Đông của nhà hát đã bị bịt kín bằng ván gỗ, trong khi trước đó khu vực này có tổng cộng 5 ô cửa gồm cửa chính, cửa phụ và các cửa nhỏ hai bên.

Ngoài ra, phần trang trí trần với họa tiết mặt trời, mặt trăng và các vì sao cũng bị nghi ngờ không còn giữ đúng nguyên trạng.

Trước những ý kiến này, đại diện Ban quản lý dự án di tích Cố đô Huế cho biết quá trình trùng tu luôn tuân thủ quy định, đồng thời có sự tham vấn từ các chuyên gia khi cần điều chỉnh phương án.

Ban đầu, công trình được định hướng phục hồi theo nguyên trạng trước khi hạ giải. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, đơn vị tư vấn đã tiếp cận thêm nhiều tư liệu ảnh quý chụp khu lăng vào giai đoạn 1920–1929. Từ đó, phương án trùng tu được điều chỉnh sau khi có ý kiến của hội đồng khoa học và được cơ quan chức năng chấp thuận.

Phía đơn vị thi công cũng lên tiếng lý giải về những thay đổi gây tranh cãi. Theo đó, hai ô cửa bị cho là “biến mất” thực chất không phải yếu tố gốc của công trình mà được bổ sung vào giai đoạn sau này. Việc bịt lại các cửa bằng gỗ lim được cho là nhằm khôi phục hình dáng ban đầu của di tích.

Giải thích thêm về lịch sử sử dụng công trình, đại diện đơn vị thi công cho biết sau khi vua Tự Đức qua đời, nhiều phi tần đã chuyển về sinh sống tại khu lăng. Do thiếu không gian, họ đã cải tạo một số hạng mục, trong đó có việc chia nhỏ không gian nhà hát và mở thêm cửa để thuận tiện sinh hoạt. Những thay đổi này, theo đơn vị thi công, không thuộc về thiết kế nguyên bản thời Nguyễn.

Trong quá trình hạ giải, đơn vị thi công cũng phát hiện nhiều chi tiết được bổ sung ở giai đoạn sau năm 1975, như hệ thống bản lề cửa mang dấu vết hiện đại. Bên cạnh đó, một số nhận định trước đây về công năng của công trình cũng được xem xét lại. Chẳng hạn, khu vực gác nhỏ ở chái phía Đông – từng được cho là sân khấu – nay được cho là vị trí “long đình”, nơi vua ngồi thưởng thức biểu diễn.

Liên quan đến phần trang trí trần, đơn vị thi công cho biết số lượng họa tiết sao trời đã được điều chỉnh dựa trên tư liệu mới và nghiên cứu khoa học. Nếu trước đây ghi nhận 143 ngôi sao, thì hiện nay con số đã được phục dựng thành 183, phù hợp với các nguồn tư liệu lịch sử được bổ sung.

Dù đã có những giải thích từ phía cơ quan chức năng và đơn vị thi công, tranh luận xung quanh việc trùng tu công trình vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Câu chuyện đặt ra bài toán quen thuộc trong bảo tồn di sản: nên giữ nguyên hiện trạng gần nhất hay phục dựng theo tư liệu lịch sử để đưa công trình trở về hình hài ban đầu.