Có nên cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội như Australia?

Australia vừa triển khai quy định cấm trẻ em dưới 16 tuổi tham gia mạng xã hội với mục tiêu bảo vệ các em trước những rủi ro trên không gian số. Tuy nhiên, dù được đánh giá là động thái mạnh tay, chính sách này vẫn làm dấy lên nhiều băn khoăn về tính khả thi và hiệu quả lâu dài.

Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng mạng xã hội có liên quan đến sự suy giảm sức khỏe tinh thần ở thanh thiếu niên, gây rối loạn giấc ngủ và ảnh hưởng đến khả năng tập trung. Việc trẻ em dành quá nhiều thời gian trực tuyến cũng làm giảm cơ hội vui chơi, tương tác trực tiếp và trải nghiệm thực tế – những yếu tố quan trọng cho sự phát triển toàn diện.

Trong bối cảnh một số quốc gia cân nhắc các biện pháp tương tự Australia, các chuyên gia nhận định Việt Nam cần có cách tiếp cận linh hoạt hơn, tập trung vào quản lý và định hướng thay vì áp dụng lệnh cấm toàn diện.

Theo ThS Vũ Bích Phượng, giảng viên Tâm lý học tại Đại học RMIT, việc sao chép mô hình cấm của Australia sẽ gặp nhiều thách thức tại Việt Nam. Bà cho rằng yếu tố quyết định không nằm ở quy định, mà ở vai trò giám sát của gia đình.

Thực tế, nhiều trẻ em Việt Nam sử dụng mạng xã hội thông qua điện thoại của cha mẹ hoặc người thân mà không cần sở hữu tài khoản riêng. Việc xem nội dung công khai khác hoàn toàn với việc tạo và quản lý tài khoản cá nhân, trong khi nhiều nền tảng vẫn cho phép truy cập mà không cần đăng nhập.

Ở góc nhìn khác, TS Gordon Ingram, giảng viên cấp cao ngành Tâm lý học tại RMIT, cho rằng nếu chỉ cấm mạng xã hội mà không tính đến các nền tảng trò chơi trực tuyến mang tính kết nối cộng đồng, chính sách này có thể tạo ra sự bất cân xứng, đặc biệt ảnh hưởng đến trẻ em gái.

TS Jeff Nijsse, giảng viên cấp cao ngành Kỹ thuật phần mềm tại RMIT, cảnh báo lệnh cấm có thể khiến thanh thiếu niên chuyển sang các nền tảng nhắn tin, game hoặc sử dụng VPN để vượt qua rào cản địa lý. Việc dùng VPN không chỉ làm sai lệch thuật toán phân phối nội dung mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn thông tin, nhất là với các ứng dụng miễn phí.

Một vấn đề khác là việc xác minh độ tuổi. Dù pháp luật Việt Nam yêu cầu tài khoản mạng xã hội xác thực qua số điện thoại, tình trạng SIM rác vẫn tồn tại, tạo kẽ hở cho việc khai gian độ tuổi. Trong khi đó, công nghệ nhận diện khuôn mặt để ước tính tuổi vẫn chưa đủ chính xác, nhất là với nhóm 13-16 tuổi, theo kết quả thử nghiệm tại Australia.

Trước những hạn chế của biện pháp cấm, nhiều chuyên gia cho rằng giáo dục và nâng cao nhận thức mới là chiến lược lâu dài. Điều này bao gồm trang bị kiến thức an toàn số cho trẻ em và phụ huynh, đồng thời thúc đẩy các công ty công nghệ tích hợp nhiều tính năng bảo vệ người dùng trẻ tuổi.

Theo TS Ingram, an toàn kỹ thuật số không chỉ là trách nhiệm của gia đình mà còn đòi hỏi sự tham gia của các nền tảng công nghệ, nhà thiết kế và nhà nghiên cứu nhằm xây dựng môi trường mạng phù hợp hơn với trẻ em.

Cách tiếp cận này cũng phù hợp với khuyến nghị của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), trong đó nhấn mạnh đào tạo kỹ năng số, xây dựng quy định công nghệ an toàn và thiết kế lấy trẻ em làm trung tâm.

Tại Việt Nam, nhiều bước đi đã được triển khai, như chương trình quốc gia bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng được phê duyệt từ năm 2021. Đầu năm 2025, khóa học trực tuyến về an toàn internet dành cho thanh thiếu niên đã thu hút hơn 11.000 lượt tham gia, đồng thời tiếp nhận ý kiến từ chính trẻ em để hoàn thiện chính sách cho giai đoạn tiếp theo.

Dù vậy, theo các chuyên gia, kỹ năng số dành cho người lớn – đặc biệt là cha mẹ và giáo viên – vẫn cần được tăng cường. Việc hiểu rõ hoạt động trực tuyến của con, trao đổi thường xuyên và sử dụng các công cụ kiểm soát nội dung sẽ giúp giảm thiểu rủi ro cho trẻ em trên không gian mạng.

Thay vì áp dụng lệnh cấm, nhiều ý kiến cho rằng cần yêu cầu các công ty công nghệ có trách nhiệm hơn trong việc tạo dựng môi trường số an toàn, nhất là trong bối cảnh trẻ em sẽ ngày càng tiếp cận nhiều hơn với các công cụ AI trong tương lai gần.