Một loạt nghiên cứu từ nhiều trường đại học lớn cho thấy việc phụ thuộc vào AI để lấy đáp án nhanh chóng có thể khiến khả năng giải quyết vấn đề và ghi nhớ của con người suy giảm đáng kể.

Các nhà khoa học từ Carnegie Mellon University, MIT, University of Oxford và UCLA vừa công bố kết quả nghiên cứu gây chú ý về tác động của trí tuệ nhân tạo đối với năng lực nhận thức. Phân tích trên 1.222 người tham gia cho thấy chỉ cần khoảng 10 phút sử dụng AI để nhận đáp án trực tiếp đã có thể làm giảm rõ rệt khả năng tư duy độc lập và động lực tự giải quyết vấn đề.

Trong thí nghiệm đầu tiên, 354 người được chia thành hai nhóm để giải các bài toán phân số. Một nhóm được phép sử dụng mô hình AI trong phần lớn bài làm, sau đó bị ngắt quyền truy cập ở các câu cuối, trong khi nhóm còn lại hoàn toàn tự làm. Kết quả cho thấy nhóm từng sử dụng AI đạt tỷ lệ chính xác thấp hơn đáng kể ở phần tự giải, đồng thời có xu hướng bỏ qua câu hỏi nhiều hơn.

27-1777263428-nguy-co-hong-nao-khi-lam-dung-ai
Ảnh minh họa

Ở thí nghiệm thứ hai, các nhà nghiên cứu tập trung đánh giá cách người tham gia sử dụng AI. Kết quả cho thấy phần lớn người dùng có xu hướng hỏi trực tiếp đáp án, trong khi một số ít chỉ tìm kiếm gợi ý hoặc gần như không sử dụng. Nhóm phụ thuộc vào đáp án sẵn có thể hiện năng lực độc lập yếu nhất, còn những người chỉ dùng AI như công cụ hỗ trợ lại có kết quả tương đương với nhóm không sử dụng.

Nhóm nghiên cứu cảnh báo rằng nếu xu hướng phụ thuộc này kéo dài, người học có thể dần mất đi khả năng tự mình xử lý vấn đề. Khi không còn công cụ hỗ trợ, họ sẽ gặp khó khăn trong việc duy trì tư duy hiệu quả.

Thí nghiệm thứ ba với bài kiểm tra đọc hiểu tiếp tục cho kết quả tương tự. Những người sử dụng AI đạt kết quả thấp hơn khi phải tự làm, cho thấy ảnh hưởng không chỉ dừng lại ở toán học mà còn lan sang các kỹ năng ngôn ngữ.

Các nhà khoa học lý giải hiện tượng này bằng hai cơ chế chính. Thứ nhất là sự thay đổi kỳ vọng: khi quen với việc nhận đáp án tức thì, não bộ dễ cảm thấy quá tải với những nhiệm vụ đòi hỏi thời gian tập trung dài hơn. Thứ hai là việc suy giảm khả năng tự đánh giá, do người học không còn trải qua quá trình thử sai và tự tìm lời giải.

Bên cạnh đó, một nghiên cứu riêng từ MIT cũng chỉ ra rằng những người sử dụng AI để viết bài luận thường khó ghi nhớ nội dung và thậm chí không nhận ra bài viết của chính mình trong các bài kiểm tra sau đó. Hiện tượng này được gọi là “nợ nhận thức”, phản ánh việc tiếp nhận thông tin mà không đi kèm quá trình tư duy, từ đó làm suy giảm khả năng ghi nhớ của não bộ.

Bảo Ngọc (SHTT)