Nhà toán học "Vi Thần" Wei Dongyi lại gây chú ý

Lễ công bố Giải thưởng Khoa học và Công nghệ Quốc gia Trung Quốc năm 2025 diễn ra sáng 8/7 tại Bắc Kinh đã ghi nhận một thành tựu đáng chú ý của giới toán học nước này. Giáo sư Zhang Zhifei và nhà nghiên cứu Wei Dongyi (Vi Đông Dịch), đều thuộc Đại học Bắc Kinh, cùng được trao Giải nhì Khoa học tự nhiên quốc gia với công trình mang tên "Nghiên cứu toán học về cơ chế chuyển tiếp của dòng chảy".

Đây là một trong những giải thưởng khoa học uy tín nhất tại Trung Quốc, dành cho các công trình có đóng góp nổi bật trong lĩnh vực nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu cơ bản ứng dụng.

Theo thông tin từ Trường Khoa học Toán học của Đại học Bắc Kinh, Giáo sư Zhang Zhifei là tác giả chính của công trình, trong khi Wei Dongyi giữ vai trò đồng tác giả quan trọng. Cả hai đều tham gia nhóm nghiên cứu chuyên sâu về toán học của dòng chảy và lý thuyết ổn định trong cơ học chất lưu.

Công trình tập trung giải quyết một trong những bài toán tồn tại lâu đời của khoa học, đó là quá trình chuyển đổi từ dòng chảy tầng sang dòng chảy rối. Đây là hiện tượng xuất hiện phổ biến trong tự nhiên cũng như nhiều hệ thống kỹ thuật, từ khí quyển, đại dương cho đến các loại động cơ.

Dù hiện tượng này đã được phát hiện từ thí nghiệm của Osborne Reynolds vào năm 1883, cơ chế hình thành dòng chảy rối vẫn luôn là thách thức đối với giới nghiên cứu bởi liên quan đến các phương trình vi phân và những mô hình toán học phức tạp.

Theo Đại học Bắc Kinh, nhóm nghiên cứu của Zhang Zhifei và Wei Dongyi đã phát triển các phương pháp toán học mới nhằm giải quyết một số vấn đề cốt lõi trong lý thuyết ổn định dòng chảy. Những kết quả đạt được góp phần làm sáng tỏ cơ chế chuyển tiếp dưới ngưỡng tới hạn, qua đó giải thích vì sao dòng chảy có thể chuyển sang trạng thái rối ngay cả khi các điều kiện bên ngoài chưa đạt mức thường được coi là gây mất ổn định.

Giáo sư Zhang Zhifei hiện công tác tại Trường Khoa học Toán học Đại học Bắc Kinh, đồng thời giữ cương vị Phó viện trưởng, Phó bí thư Đảng ủy của trường và Viện trưởng Viện Toán học. Ông từng được mời trình bày báo cáo 45 phút tại Đại hội Toán học Quốc tế năm 2022 và nhận Giải Chern của Hội Toán học Trung Quốc vào năm 2024.

Trong khi đó, Wei Dongyi sinh năm 1991 tại Tế Nam, tỉnh Sơn Đông. Ông nổi tiếng từ khi còn trẻ với hai huy chương vàng Olympic Toán học quốc tế đạt điểm tuyệt đối. Sau khi được tuyển thẳng vào Đại học Bắc Kinh năm 2010, Wei Dongyi lần lượt hoàn thành chương trình cử nhân, tiến sĩ rồi tiếp tục ở lại trường giảng dạy và nghiên cứu.

Tên tuổi của Wei Dongyi trở nên quen thuộc với công chúng Trung Quốc từ năm 2021 sau một cuộc phỏng vấn ngắn trong khuôn viên Đại học Bắc Kinh. Hình ảnh ông cầm chai nước và bánh bao khi trả lời báo chí nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội, giúp biệt danh "Vi Thần" gắn liền với nhà toán học trẻ có thành tích học thuật nổi bật này.