Được ví như “nhà máy thải độc” quy mô nhất của cơ thể, gan sở hữu trọng lượng khoảng 1,5kg với khoảng 100 tỷ tế bào và gánh vác hơn 500 chức năng trọng yếu.

Cơ quan nội tạng lớn nhất này tham gia vào hàng loạt hoạt động thiết yếu như phân hủy chất béo trong ruột non suốt chu trình tiêu hóa, lọc bỏ độc tố, hỗ trợ tổng hợp một số loại protein của huyết tương, lưu trữ và giải phóng glucose khi cơ thể cần, cũng như sản xuất mật.

Tuy nhiên, do cấu tạo hoàn toàn không chứa dây thần kinh cảm nhận cảm giác đau tại chỗ, các tổn thương ở gan rất dễ bị bỏ qua và chỉ được phát hiện khi đã bước sang giai đoạn muộn.

Thực tế, một khi lá gan suy kiệt, mọi tác động tiêu cực sẽ phản ánh từ sâu bên trong cho đến diện mạo bên ngoài. Trong đó, gương mặt là nơi thường xuất hiện những biến chuyển bất thường mà chúng ta tuyệt đối không nên xem nhẹ.

27-1790496363-3-dau-hieu-gan-suy-kiet-the-hien-ro-tren-khuon-mat-hay-kiem-tra-ngay-xem-ban-co-trieu-chung-nao-khong

Dấu hiệu cảnh báo đầu tiên và rất dễ nhận thấy là tình trạng nước da đột ngột tái nhợt, xám xịt hoặc chuyển sang tông màu vàng sẫm, mất đi độ bóng khỏe tự nhiên. Hiện tượng này bắt nguồn từ sự tích tụ bất thường của bilirubin – sắc tố mật màu vàng sinh ra khi các tế bào hồng cầu già cỗi trong máu bị thoái giáng.

Ở người khỏe mạnh, gan sẽ tiếp nhận, chuyển hóa rồi tống xuất toàn bộ lượng bilirubin này ra ngoài thông qua đường mật. Thế nhưng, khi các tế bào gan chịu thương tổn nghiêm trọng vì viêm gan hoặc suy gan, quy trình xử lý ấy sẽ đình trệ hoàn toàn.

Lượng bilirubin ứ đọng buộc phải trào ngược vào dòng máu, di chuyển và lắng xuống dưới các mạch máu mỏng manh của da, khiến sắc diện trở nên vàng khè hoặc sẫm màu rõ rệt.  

Bên cạnh sự đổi màu của da, việc mụn trứng cá bùng phát dai dẳng hay các mảng nám lan rộng cũng là tín hiệu cho thấy tế bào gan đang bị tổn thương sâu sắc. Khả năng thanh lọc suy giảm khiến độc chất tích tụ trong máu làm ứ trệ khí huyết, từ đó bị đẩy ngược ra bề mặt da tạo thành những ổ mụn viêm mủ cứng đầu.

27-1790496434-3-dau-hieu-gan-suy-kiet-the-hien-ro-tren-khuon-mat-hay-kiem-tra-ngay-xem-ban-co-trieu-chung-nao-khong

Cùng lúc đó, gan suy yếu còn kích thích tuyến bã nhờn hoạt động quá độ, tạo môi trường cho vi khuẩn sinh sôi khiến tình trạng mụn thêm phần trầm trọng. Không dừng lại ở đó, tổn thương gan còn cản trở quá trình phân hủy estrogen dư thừa, khiến lượng hóc môn này tăng vọt trong máu.

Nồng độ estrogen cao kích thích tế bào dưới da sản sinh melanin quá mức, dẫn tới việc lắng đọng sắc tố vàng nâu và tạo nên các chân nám sạm màu. Vì vậy, khi nhận thấy mụn và nám phát tác bất thường, việc đi kiểm tra chức năng gan sớm là điều cần thiết thay vì chỉ tập trung điều trị triệu chứng ngoài da.  

Vùng mắt cũng là "chiếc gương" phản chiếu rõ nét sức khỏe của gan. Hiện tượng vàng mắt là biểu hiện kinh điển cảnh báo nhiều bệnh lý nguy hiểm như viêm gan B, viêm gan C, xơ gan hoặc ung thư gan.

Tương tự như cơ chế biến đổi sắc tố da, khi gan suy yếu làm gián đoạn chu trình chuyển hóa bilirubin, lượng sắc tố tích tụ trong máu sẽ lắng đọng tại củng mạc mắt, khiến lòng trắng đổi sang màu vàng rõ rệt.

Dưới góc nhìn của y học cổ truyền, gan tàng huyết và thông ra mắt. Một khi chức năng tạng phủ này suy yếu, nguồn máu và dưỡng chất nuôi dưỡng đôi mắt sẽ bị hao hụt, dẫn đến tình trạng khô mỏi kéo dài. Trường hợp gan bị hỏa vượng (nóng gan), luồng khí nóng theo huyết dịch bốc lên phía trên còn làm mắt sưng rát, đỏ ngầu và gia tăng nguy cơ viêm nhiễm. 

Để phục hồi và bảo vệ hoạt động của lá gan, việc xây dựng chế độ dinh dưỡng khoa học, duy trì nếp sống lành mạnh, kiêng khói thuốc lá, tiết chế tối đa rượu bia cùng thói quen kiểm tra sức khỏe định kỳ đóng vai trò tiên quyết.

Những biện pháp này đặc biệt quan trọng đối với nhóm người có nguy cơ cao, bao gồm người nghiện thuốc lá, nghiện rượu bia, người rối loạn yếu tố đông máu (như mắc bệnh máu khó đông), người trên 50 tuổi hay những ai có tiền sử gia đình từng mắc bệnh gan.  

Dẫu vậy, cần lưu ý thêm rằng các biểu hiện xuất hiện trên khuôn mặt dù đúng trong nhiều trường hợp nhưng không phải là quy chuẩn áp dụng cho tất cả. Không phải bất kỳ ai có những biến đổi kể trên đều mắc bệnh gan và chiều ngược lại cũng vậy.

Do đó, người bệnh cần đặc biệt lưu tâm đến hàng loạt triệu chứng suy giảm chức năng gan đi kèm khác như chướng bụng, cảm giác đau âm ỉ ở vùng hạ sườn phải, sưng phù tại chân và mắt cá chân, ngứa ngáy ngoài da, nước tiểu có màu vàng sẫm, phân trở nên nhạt màu, cơ thể mệt mỏi mãn tính... cùng các bất thường khác để sớm đến gặp bác sĩ, kịp thời tiếp nhận chẩn đoán và phác đồ điều trị phù hợp nhất.

PV (SHTT)