Đột quỵ thường khởi phát đột ngột, nhận biết sớm các dấu hiệu giúp người bệnh được cấp cứu kịp thời.

Đột quỵ thường không có giai đoạn báo trước rõ ràng. Khi các triệu chứng xuất hiện, đó có thể đã là thời điểm cơn đột quỵ bắt đầu.

BS Brandon Giglio, chuyên gia thần kinh mạch máu tại NYU Langone Health (Mỹ), cho biết triệu chứng đầu tiên người bệnh nhận thấy cũng chính là lúc cần hành động.

Một cách đơn giản để nhận biết đột quỵ là ghi nhớ cụm từ BE FAST, gồm các dấu hiệu về thăng bằng, thị lực, khuôn mặt, tay, lời nói và thời gian.

B - Balance: Mất thăng bằng

Người bệnh có thể đột ngột chóng mặt, mất thăng bằng, khó phối hợp động tác, đi lại không vững hoặc gặp khó khăn khi di chuyển.

Theo Hiệp hội Đột quỵ Mỹ (ASA), tình trạng mất thăng bằng hoặc phối hợp vận động xuất hiện đột ngột là một trong những dấu hiệu cần lưu ý.

E - Eyes: Thay đổi thị lực

Đột quỵ có thể gây thay đổi thị lực đột ngột. Người bệnh có thể nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực ở một phần hay toàn bộ một hoặc cả hai mắt.

Các triệu chứng về mắt đôi khi xuất hiện cùng những biểu hiện khác như chóng mặt, mất thăng bằng hoặc yếu một bên cơ thể.

F - Face: Méo, xệ mặt

Một bên mặt có thể đột ngột bị xệ hoặc mất cảm giác.

Có thể yêu cầu người bệnh mỉm cười để kiểm tra. Nếu nụ cười trở nên lệch, một bên miệng xệ xuống, cần nghĩ đến khả năng đột quỵ.

Ai nên tầm soát đột quỵ?

A - Arm: Yếu tay

Yếu hoặc tê một bên tay, chân, đặc biệt ở cùng một phía cơ thể, là dấu hiệu thường gặp.

Có thể yêu cầu người bệnh giơ cả hai tay. Nếu một tay không thể nâng lên hoặc từ từ hạ xuống trong khi tay còn lại vẫn giữ được tư thế, cần gọi cấp cứu.

S - Speech: Bất thường về lời nói

Người bệnh có thể nói khó, nói ngọng, nói không rõ hoặc không thể diễn đạt điều muốn nói. Một số trường hợp gặp khó khăn khi hiểu lời người khác.

Để kiểm tra nhanh, có thể yêu cầu người bệnh lặp lại một câu đơn giản. Nếu lời nói đột ngột trở nên bất thường, cần xem đây là tình huống cấp cứu.

T - Time: Thời gian là yếu tố quyết định

Khi xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu trên, cần gọi cấp cứu ngay. Người nhà nên ghi nhớ hoặc ghi lại thời điểm các triệu chứng bắt đầu, bởi thông tin này có thể giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Theo CDC, điều trị đột quỵ càng sớm có thể càng hạn chế tổn thương não. Một số phương pháp điều trị phụ thuộc rất nhiều vào thời gian kể từ khi triệu chứng xuất hiện.

Ngoài BE FAST, đột quỵ còn có thể biểu hiện bằng tình trạng đột ngột tê hoặc yếu mặt, tay, chân, đặc biệt ở một bên cơ thể; lú lẫn, khó nói hoặc khó hiểu lời nói. Đau đầu dữ dội xuất hiện đột ngột, không rõ nguyên nhân, cũng là dấu hiệu cần được cấp cứu.

Không tự cho người nghi đột quỵ uống aspirin

Khi thấy người thân có dấu hiệu đột quỵ, nhiều người có thể nghĩ đến việc cho uống aspirin vì thuốc có tác dụng chống kết tập tiểu cầu. Tuy nhiên, đây không phải cách xử trí nên tự thực hiện tại nhà.

Đột quỵ có thể xảy ra do mạch máu não bị tắc nghẽn hoặc do mạch máu bị vỡ gây chảy máu. Hai tình trạng này cần phương pháp điều trị khác nhau.

Hiệp hội Đột quỵ Mỹ khuyến cáo không tự dùng aspirin khi đang có dấu hiệu đột quỵ, bởi nếu nguyên nhân là xuất huyết não, thuốc có thể làm tình trạng chảy máu nghiêm trọng hơn. Người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế để xác định loại đột quỵ và hướng điều trị.

Hướng dẫn điều trị đột quỵ thiếu máu não cấp năm 2026 của Hiệp hội Tim mạch Mỹ và Hiệp hội Đột quỵ Mỹ cũng nhấn mạnh vai trò của chẩn đoán hình ảnh não trong đánh giá người nghi đột quỵ, từ đó xác định phương án điều trị phù hợp.

Triệu chứng tự hết vẫn cần đi khám

Một số người xuất hiện các triệu chứng giống đột quỵ nhưng sau đó tự hết. Đây có thể là cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA), thường được gọi là "đột quỵ nhẹ".

TIA xảy ra khi dòng máu lên một vùng não bị gián đoạn trong thời gian ngắn. Các triệu chứng có thể biến mất, nhưng điều đó không có nghĩa tình trạng này an toàn.

CDC xem TIA là một cấp cứu y tế và lưu ý không thể biết ngay từ đầu một người đang bị TIA hay đột quỵ thực sự. Vì vậy, ngay cả khi các triệu chứng đã hết, người bệnh vẫn cần được đánh giá y tế khẩn cấp.

Theo Viện Quốc gia về Rối loạn Thần kinh và Đột quỵ Mỹ (NINDS), khoảng một phần ba người từng bị TIA có thể bị đột quỵ trong tương lai.

Vì vậy, khi một người đột ngột méo miệng, yếu tay chân, nói khó, mất thăng bằng hoặc thay đổi thị lực, việc cần làm là ghi nhận thời điểm khởi phát, gọi cấp cứu và đưa người bệnh đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt, thay vì chờ triệu chứng tự biến mất hoặc tự điều trị tại nhà.

HL (SHTT)