Bí mật ngôi làng ở Việt Nam cứ mưa là có vàng rơi xuống, chuyên gia phát hiện cả "kho báu" khảo cổ

Địa điểm được nhắc tới là di tích khảo cổ Gò Thành, hiện thuộc ấp Tân Thành, xã Tân Thuận Bình, tỉnh Đồng Tháp. Trước khi sắp xếp lại đơn vị hành chính, khu vực này thuộc huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang.

Theo tư liệu của Báo Đồng Tháp, Gò Thành là một gò đất nằm cách trung tâm TP Mỹ Tho khoảng 14km. Qua nhiều lần khảo sát, các nhà nghiên cứu xác định nơi đây lưu giữ nhiều dấu tích của nền văn hóa cổ tồn tại từ thế kỷ IV đến thế kỷ VIII sau Công nguyên. Đến năm 1987, Gò Thành được khẳng định là di tích thuộc văn hóa Óc Eo và năm 1994 được công nhận là Di tích Quốc gia.

Trước khi trở thành điểm đến của các đoàn khảo cổ, Gò Thành chỉ là một khu đất quen thuộc với người dân địa phương. Theo ghi nhận, nơi đây từng được sử dụng làm sân bóng tự phát của xã Tân Thuận Bình cũ.

Chị Nguyễn Khắc Diệp, cán bộ thuyết minh tại Khu di tích khảo cổ Gò Thành, cho biết mọi chuyện bắt đầu khi người dân phát hiện những mảnh vàng nhỏ, mỏng chỉ bằng một phần móng tay sau một trận mưa lớn.

Cùng thời điểm đó, trên mặt đất còn xuất hiện các mảnh gốm, gạch cổ, tượng vỡ và nhiều viên đá cuội. Những dấu hiệu bất thường khiến khu vực này thu hút sự chú ý của giới chuyên môn và nhanh chóng trở thành đối tượng nghiên cứu khảo cổ.

Theo Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, Gò Thành đã được các học giả người Pháp đề cập từ năm 1941 trong công trình nghiên cứu khảo cổ học Đồng bằng sông Cửu Long của Louis Malleret. Đến năm 1987, Trung tâm Khảo cổ học thuộc Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ tiến hành khảo sát và ghi nhận nhiều dấu tích kiến trúc cùng hiện vật có giá trị.

Tiến sĩ Đào Linh Côn, nguyên Giám đốc Trung tâm Khảo cổ học thuộc Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ, từng nhận định Gò Thành là một quần thể di tích đa dạng, bao gồm kiến trúc tôn giáo và dấu tích cư trú của cư dân Phù Nam cổ.

Phát hiện gần 200 hiện vật bằng vàng

Trong các đợt khai quật giai đoạn 1988-1989 do Bảo tàng Tiền Giang phối hợp với Trung tâm Khảo cổ học thực hiện, nhiều hiện vật quý giá đã được phát hiện.

Theo Báo Đồng Tháp, tổng cộng 271 hiện vật được tìm thấy, trong đó có tới 196 hiện vật bằng vàng. Đáng chú ý, 111 hiện vật được phát hiện trong các ngôi mộ cổ, còn 85 hiện vật nằm ngoài khu vực mộ táng.

Các hiện vật vàng có hình dáng rất phong phú như vòng đeo hình lá cây, hoa tai đính hoa bốn cánh, hạt chuỗi hình trái xoan, hình bông sen, hoa mai sáu cánh hay những mảnh vàng được chạm khắc tinh xảo.

Nổi bật nhất trong số đó là bộ sưu tập gồm 18 lá vàng chạm khắc hình voi. Theo đánh giá của giới chuyên môn, đây là bộ sưu tập vàng lá hình voi có số lượng lớn nhất từng được phát hiện trong hệ thống di vật văn hóa Óc Eo ở Đồng bằng sông Cửu Long.

Bên cạnh vàng, các nhà khảo cổ còn tìm thấy nhiều hiện vật bằng đá, đồng và đất nung. Trong khu trưng bày hiện nay còn lưu giữ nhiều hiện vật giá trị như tượng thần Vishnu, tượng Nam thần, các hạt đá quý, bệ thờ và những mảnh đá khắc chữ Phạn.

Các phát hiện này cho thấy sự giao thoa văn hóa, tín ngưỡng cũng như đời sống tôn giáo phong phú của cư dân cổ từng sinh sống tại khu vực Nam Bộ.

Dấu tích cư trú, tôn giáo và mộ táng của cư dân cổ

Không chỉ nổi bật bởi số lượng hiện vật vàng, Gò Thành còn được đánh giá cao về giá trị khảo cổ học nhờ lưu giữ nhiều lớp di tích khác nhau.

Theo Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, toàn bộ khu di tích nằm trên một giồng đất cao dài khoảng 200m, rộng 150m và cao hơn mực nước biển khoảng 3m. Trên bề mặt xuất hiện nhiều đá cuội, đá phiến, gạch cổ và dấu tích sinh hoạt của cư dân xưa.

Các cuộc khai quật cho thấy Gò Thành bao gồm di chỉ cư trú, kiến trúc gạch và khu mộ táng.

Tại khu vực phía Tây và Tây Nam của gò, các nhà khảo cổ phát hiện nhiều mảnh gốm vỡ, vòi bình, tro than, di cốt động vật cùng các cọc gỗ từng được gia công.

Trong khi đó, khu vực trung tâm gò cao xuất lộ nhiều nền móng kiến trúc bằng gạch. Một số công trình có dạng hình vuông hoặc hình chữ nhật, đi kèm bệ thờ và các dấu tích được cho là liên quan tới kiến trúc tôn giáo.

Đặc biệt, trong các hố thờ, giới nghiên cứu phát hiện nhiều lá vàng chạm khắc hình động vật, trong đó hình tượng voi xuất hiện phổ biến nhất.

Ngoài ra, các huyệt mộ dạng giếng vuông chứa cát, tro than cùng hiện vật vàng lá mỏng cũng cung cấp thêm tư liệu về đời sống tinh thần và nghi thức mai táng của cư dân cổ.

Theo nhận định của các chuyên gia được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia dẫn lại, hình tượng voi trên các lá vàng có liên hệ với tín ngưỡng Hindu giáo và thần thoại Ấn Độ. Đây được xem là tư liệu quan trọng giúp nhận diện đặc trưng của các công trình tôn giáo thuộc văn hóa Óc Eo.

19 hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia

Trong số các hiện vật phát hiện tại Gò Thành, tượng thần Vishnu là cổ vật tiêu biểu được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia vào năm 2017.

Đến năm 2021, bộ sưu tập 18 lá vàng chạm khắc hình voi tiếp tục được công nhận là Bảo vật quốc gia.

Theo Báo Nhân Dân, lễ đón nhận quyết định công nhận bảo vật quốc gia đối với bộ sưu tập này được tổ chức vào tháng 4/2022. Bộ hiện vật có niên đại từ thế kỷ VI đến thế kỷ VIII và từng được lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Tiền Giang.

Các chuyên gia nhận định đây là bộ sưu tập vàng lá hình voi lớn nhất trong hệ thống di sản văn hóa Óc Eo ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Những hình voi được sắp xếp theo các hướng khác nhau, nhiều khả năng hướng về một điểm trung tâm trong không gian thờ tự.

Như vậy, riêng các hiện vật phát hiện tại Gò Thành đã có 19 hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia, gồm tượng thần Vishnu và bộ sưu tập 18 lá vàng chạm khắc hình voi.

Theo thông tin cập nhật cuối năm 2025 từ TTXVN, các bảo vật hiện được lưu giữ và trưng bày tại Bảo tàng tỉnh Đồng Tháp.

Chị Nguyễn Khắc Diệp cho biết mỗi năm khu di tích đón khoảng 1.000 lượt khách đến tham quan, nghiên cứu và học tập. Trong số đó có nhiều học sinh, sinh viên tìm hiểu lịch sử địa phương và thực hiện các chuyên đề học tập.

Từ câu chuyện người dân tình cờ nhặt được những mảnh vàng nhỏ sau cơn mưa, Gò Thành dần hé lộ diện mạo của một di tích khảo cổ đặc biệt. Không chỉ sở hữu số lượng lớn hiện vật quý hiếm, nơi đây còn lưu giữ nhiều tư liệu giá trị về văn hóa Óc Eo, cư dân Phù Nam và lịch sử phát triển của vùng đất Nam Bộ cách đây hàng nghìn năm.