Bộ não có hệ thống xử lý chất thải riêng, được cho là hoạt động mạnh hơn khi chúng ta ngủ. Nhưng giấc ngủ bị gián đoạn có thể cản trở hệ thống xử lý chất thải này và làm chậm quá trình đào thải các chất thải hoặc độc tố ra khỏi não. 

Vẫn còn nhiều tranh cãi về cách thức hoạt động của hệ thống glymphatic ở người, khi hầu hết các nghiên cứu cho đến nay đều được thực hiện trên chuột. Nhưng nó cho thấy giấc ngủ tốt hơn có thể thúc đẩy quá trình loại bỏ các chất độc này khỏi não người và do đó làm giảm nguy cơ mắc chứng mất trí.

Các mảng bám trong não, dấu hiệu của bệnh mất trí nhớ

5.jpg
Loại bỏ mảng bám trong não bộ sẽ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh mất trí nhớ

Mọi tế bào trong cơ thể đều tạo ra chất thải. Bên ngoài não, hệ bạch huyết vận chuyển chất thải này từ khoảng trống giữa các tế bào vào máu thông qua mạng lưới mạch bạch huyết. Nhưng não không có mạch bạch huyết. Và cho đến khoảng 12 năm trước, cách não loại bỏ chất thải vẫn còn là một bí ẩn. Đó là khi các nhà khoa học phát hiện ra "hệ thống glymphatic" và mô tả cách nó "đào thải" độc tố não.

Hãy bắt đầu với dịch não tủy, chất lỏng bao quanh não và tủy sống. Dịch này chảy trong các vùng xung quanh mạch máu não. Sau đó, nó đi vào khoảng trống giữa các tế bào não, thu thập chất thải, rồi đưa chúng ra khỏi não qua các tĩnh mạch dẫn lưu lớn.

Sau đó, các nhà khoa học đã chứng minh trên chuột rằng hệ thống glymphatic này hoạt động mạnh nhất, với việc tăng cường đào thải các chất thải, trong khi ngủ .

Một trong những sản phẩm thải loại này là protein beta amyloid (Aβ). Protein Aβ tích tụ trong não có thể tạo thành các mảng bám. Những mảng bám này, cùng với các đám rối protein tau tìm thấy trong tế bào thần kinh (tế bào não), là dấu hiệu đặc trưng của bệnh Alzheimer, loại sa sút trí tuệ phổ biến nhất .

Ở người và chuột, các nghiên cứu đã chỉ ra rằng nồng độ Aβ được phát hiện trong dịch não tủy tăng lên khi thức và sau đó giảm nhanh trong khi ngủ.

Chỉ 1 đêm thiếu ngủ, có nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ

Chúng ta đều biết ngủ ngon rất tốt cho sức khỏe, đặc biệt là sức khỏe não bộ. Chúng ta đều biết những tác động ngắn hạn của việc thiếu ngủ đối với khả năng hoạt động của não bộ, và giấc ngủ giúp cải thiện trí nhớ.

Trong một thí nghiệm, chỉ một đêm thiếu ngủ hoàn toàn ở người trưởng thành khỏe mạnh đã làm tăng lượng Aβ trong hồi hải mã, một vùng não liên quan đến bệnh Alzheimer. Điều này cho thấy giấc ngủ có thể ảnh hưởng đến quá trình đào thải Aβ khỏi não người , củng cố quan điểm cho rằng hệ thống glymphatic của con người hoạt động mạnh hơn khi chúng ta ngủ.

Điều này cũng đặt ra câu hỏi liệu giấc ngủ ngon có thể giúp đào thải các chất độc như Aβ ra khỏi não tốt hơn hay không và do đó có thể là mục tiêu tiềm năng để ngăn ngừa chứng mất trí nhớ.

Chứng ngưng thở khi ngủ hoặc mất ngủ thì sao?

Điều chưa rõ ràng là giấc ngủ bị gián đoạn lâu dài, chẳng hạn như khi ai đó mắc chứng rối loạn giấc ngủ, có ý nghĩa như thế nào đối với khả năng loại bỏ Aβ khỏi não của cơ thể.

Ngưng thở khi ngủ là một rối loạn giấc ngủ phổ biến, xảy ra khi một người ngừng thở nhiều lần trong khi ngủ. Điều này có thể dẫn đến tình trạng thiếu ngủ mãn tính (dài hạn) và giảm oxy trong máu. Cả hai đều có thể liên quan đến sự tích tụ độc tố trong não.

Ngưng thở khi ngủ cũng có liên quan đến việc tăng nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ. Và giờ đây chúng ta biết rằng sau khi người bệnh được điều trị chứng ngưng thở khi ngủ, lượng Aβ được đào thải khỏi não sẽ nhiều hơn.

Khi tình trạng mất ngủ kéo dài, nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ cũng tăng lên . Tuy nhiên, chúng ta chưa biết rõ tác dụng của việc điều trị chứng mất ngủ đối với các độc tố liên quan đến chứng mất trí nhớ. Do đó, việc điều trị chứng rối loạn giấc ngủ có thể làm giảm nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ do mức độ độc tố trong não giảm.

Nhìn chung, các nghiên cứu này cho thấy giấc ngủ đủ chất lượng rất quan trọng cho một bộ não khỏe mạnh, đặc biệt là để loại bỏ các độc tố liên quan đến chứng mất trí nhớ ra khỏi não.