Ca mắc sa sút trí tuệ trẻ nhất nước Anh hiến não cho y học

Căn bệnh quái ác cướp đi sức khỏe của thanh niên trẻ

Andre Yarham bắt đầu có các dấu hiệu sa sút trí tuệ từ năm 2022, khi mới 22 tuổi. Thân nhân cho biết anh ngày càng hay quên và đôi lúc có ánh nhìn trống rỗng, vô hồn. Khi nhận được chẩn đoán, anh trở thành bệnh nhân sa sút trí tuệ trẻ nhất nước Anh.

Ở tuổi 24, não bộ của đa số chúng ta vẫn đang phát triển. Tuy nhiên, kết quả chụp cộng hưởng từ (MRI) cho thấy não của Yarham mất đi số lượng lớn tế bào thần kinh trong thời gian ngắn do bệnh, từ đó có mức độ teo não giống như của một người ngoài 70.

Chứng sa sút trí tuệ thường được coi là bệnh của người cao tuổi. Tuy nhiên, một số thể bệnh có thể xuất hiện từ rất sớm và tiến triển nhanh. Một trong số đó là sa sút trí tuệ thùy trán - thái dương (frontotemporal dementia), cũng chính là dạng bệnh mà Yarham mắc phải.

Sa sút trí tuệ thùy trán - thái dương chỉ chiếm khoảng 1/20 tổng số ca sa sút trí tuệ. Tuy nhiên, không may là bệnh có thể khởi phát ngay từ tuổi thanh niên.

Không giống Alzheimer thường ảnh hưởng đến trí nhớ trước tiên, sa sút trí tuệ thùy trán - thái dương tấn công các vùng não kiểm soát nhân cách, hành vi và ngôn ngữ. Những vùng này giúp con người lập kế hoạch, kiểm soát xung động, hiểu lời nói và thể hiện bản thân. Khi não bị tổn thương, người bệnh có thể thay đổi theo những cách gây đau đớn cho gia đình, trở nên khép kín, bốc đồng hoặc mất khả năng giao tiếp.

Trường hợp của Yarham, trong giai đoạn cuối đời, anh mất hoàn toàn khả năng nói, không thể tự chăm sóc bản thân, có những hành vi bất thường và phải ngồi xe lăn. Bệnh nhân qua đời vào ngày 27/12/2025 tại một trung tâm chăm sóc giảm nhẹ ở địa phương.

Trong nhiều trường hợp, sa sút trí tuệ thùy trán - thái dương có liên quan chặt chẽ đến yếu tố di truyền. Các biến đổi trong một số gene nhất định làm rối loạn quá trình xử lý protein trong tế bào não. Thay vì được phân hủy và tái chế, các protein này tích tụ lại trong tế bào thần kinh, cản trở hoạt động và sự sống còn của chúng. Theo thời gian, các tế bào não bị tổn thương sẽ ngừng hoạt động và chết đi, khiến mô não bị co lại.

Khoa học vẫn chưa giải mã được lý do quá trình này bắt đầu sớm như vậy. Tuy nhiên, khi một người mang đột biến gene mạnh, bệnh không cần hàng chục năm để phát triển mà có thể tiến triển đột ngột, vượt qua khả năng tự bảo vệ thông thường của não bộ.

Hiến não cho y học

Hiện nay, sa sút trí tuệ chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn. Một khi các triệu chứng bắt đầu xuất hiện, không có cách nào ngăn chặn được, còn các phương pháp điều trị chỉ có thể làm chậm tiến triển ở mức hạn chế. Một phần nguyên nhân là do não bộ vô cùng phức tạp và vẫn chưa được hiểu hết.

Gia đình Yarham đã quyết định hiến não anh cho nghiên cứu khoa học. Đây là một món quà phi thường, góp phần thắp lên hy vọng cho những người bệnh khác. Mỗi bộ não được hiến tặng sẽ giúp giới khoa học hiểu hơn về cơ quan này. Với những trường hợp cực kỳ hiếm như Yarham, các nhà nghiên cứu có thể quan sát chi tiết những sai lệch ở cấp độ tế bào và protein. Những hiểu biết đó sẽ trực tiếp góp phần vào việc phát triển các liệu pháp trì hoãn, ngăn chặn hoặc thậm chí phòng ngừa sa sút trí tuệ.

Câu chuyện của chàng trai 24 tuổi là lời nhắc rằng chứng sa sút trí tuệ có rất nhiều biểu hiện và không chỉ là vấn đề của tuổi già.

Trên thế giới, tài tử người Mỹ Bruce Willis cũng là một ca mắc sa sút trí tuệ thùy trán - thái dương. Căn bệnh này đã khiến ông phải giải nghệ ở tuổi 67, kết thúc sự nghiệp diễn xuất trải dài hơn bốn thập niên. Đến nay, gia đình ông đã sớm chuẩn bị tinh thần cho sự ra đi của nam diễn viên và quyết định sẽ giúp ông hiến tặng não cho y học.