Cảnh báo: Một thói quen uống nước có thể khiến nguy cơ ung thư thực quản tăng gấp 6 lần

Các nghiên cứu hiện chưa tìm thấy bằng chứng rõ ràng về mối liên hệ giữa đồ uống nóng và ung thư vòm họng; với ung thư dạ dày, kết quả vẫn còn chưa thống nhất. Tuy nhiên, riêng ung thư thực quản – ống dẫn thức ăn từ miệng xuống dạ dày lại cho thấy mối liên quan đáng chú ý với thói quen uống quá nóng.

Năm 2016, Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), cơ quan trực thuộc Tổ chức Y tế Thế giới, đã xếp việc tiêu thụ đồ uống trên 65°C vào nhóm 2A – tức “có thể gây ung thư cho con người”. Phân loại này nhấn mạnh yếu tố nguy cơ nằm ở nhiệt độ cao, chứ không phải bản thân trà, cà phê hay bất kỳ thức uống cụ thể nào.

Cơ sở cho kết luận trên phần lớn đến từ dữ liệu tại Nam Mỹ, nơi người dân có thói quen uống maté – một loại nước thảo mộc truyền thống ở mức khoảng 70°C. Những người dùng maté rất nóng với tần suất cao được ghi nhận có nguy cơ ung thư thực quản tăng đáng kể. Các nghiên cứu tại Trung Đông, châu Phi và một số quốc gia châu Á sau đó cũng cho thấy xu hướng tương tự ở nhóm thường xuyên uống đồ uống “bốc khói”.

Tại châu Âu, dữ liệu từng khá hạn chế. Tuy nhiên, một nghiên cứu quy mô gần 500.000 người trưởng thành tại Vương quốc Anh công bố năm 2025 đã bổ sung thêm bằng chứng. Kết quả cho thấy những người uống từ 8 cốc trà hoặc cà phê rất nóng mỗi ngày có nguy cơ mắc ung thư thực quản cao gần gấp 6 lần so với nhóm không dùng đồ uống nóng. Dù vậy, các nhà nghiên cứu nhấn mạnh: mức tăng rủi ro rõ rệt chủ yếu xuất hiện ở những người tiêu thụ lượng lớn và duy trì thói quen này trong nhiều năm.

Vì sao nhiệt độ cao lại đáng lo?

Giả thuyết phổ biến nhất là “chấn thương nhiệt”. Khi chất lỏng quá nóng đi qua, lớp niêm mạc mỏng của thực quản có thể bị tổn thương. Nếu quá trình này lặp đi lặp lại, tế bào phải tái tạo liên tục, từ đó làm tăng khả năng xuất hiện biến đổi bất thường.

Quan điểm này không mới, đã được đặt ra từ gần một thế kỷ trước. Các nghiên cứu trên động vật hiện đại cũng củng cố giả thuyết: chuột uống nước ở 70°C xuất hiện tổn thương tiền ung thư sớm và nhiều hơn so với nhóm uống ở nhiệt độ thấp hơn.

Một cách lý giải khác cho rằng nhiệt độ cao có thể làm suy yếu lớp bảo vệ tự nhiên của thực quản, khiến cơ quan này dễ bị tổn thương hơn trước axit dạ dày trào ngược. Sự kết hợp giữa tổn thương nhiệt và viêm mạn tính có thể tạo thành vòng tổn hại kéo dài theo thời gian.

Không chỉ nóng – mà còn là cách uống

Điều đáng chú ý là mức rủi ro còn phụ thuộc vào cách uống. Một nghiên cứu đo trực tiếp nhiệt độ trong thực quản khi người tham gia uống cà phê cho thấy kích cỡ ngụm uống tạo ra khác biệt đáng kể.

Một ngụm lớn khoảng 20 ml cà phê ở 65°C có thể làm nhiệt độ trong thực quản tăng thêm tới 12°C – mức đủ gây “sốc nhiệt” cục bộ. Ngược lại, uống từng ngụm nhỏ, chậm rãi và có khoảng nghỉ giúp hạn chế biến động nhiệt đột ngột. Thói quen uống vội, nuốt liền nhiều ngụm khi nước còn bốc khói vì thế trở thành yếu tố đáng lo ngại.

Trong thực tế, cà phê thường được pha gần mức sôi của nước, và nhiều cửa hàng phục vụ đồ mang đi ở khoảng 85–90°C để đảm bảo khi đến tay khách vẫn còn nóng. Tuy nhiên, các tính toán cho thấy mức khoảng 57,8°C có thể là lựa chọn hài hòa hơn: vẫn giữ được hương vị nhưng giảm đáng kể nguy cơ tổn thương nhiệt cho thực quản.

Lời khuyên đơn giản nhưng hiệu quả

Các bác sĩ tiêu hóa khuyến nghị một số cách điều chỉnh thói quen:

- Đợi khoảng 5 phút trước khi uống để nhiệt độ giảm 10–15°C.

- Mở nắp ly mang đi để nước nguội nhanh hơn.

- Khuấy, thổi nhẹ hoặc thêm sữa, nước mát để hạ nhiệt.

- Uống ngụm nhỏ trước nhằm kiểm tra độ nóng.

Điều quan trọng không phải là từ bỏ trà hay cà phê, mà là thay đổi cách thưởng thức. Rủi ro chủ yếu đến từ việc uống quá nóng, quá nhiều và duy trì trong nhiều năm. Chậm lại một chút, chờ đồ uống nguội bớt không chỉ giúp bảo vệ thực quản mà còn khiến trải nghiệm hương vị trở nên trọn vẹn hơn.