Đột tử ở người trẻ không phải là "sét đánh ngang tai", mà do lối sống thiếu lành mạnh

Đột tử hoàn toàn phòng tránh được

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Trung tâm Oxy cao áp Việt Nga (Hà Nội), đột tử thường do ngừng tim đột ngột , dẫn đến tử vong nhanh chóng nếu không được cấp cứu kịp thời. Mỗi năm, tại Mỹ ghi nhận 300.000-400.000 trường hợp ngừng tim đột ngột ngoài bệnh viện và nếu phát hiện sớm, tỷ lệ sống sót có thể lên đến 80-90%. 

Tuy nhiên, ở người trẻ, các trường hợp xảy ra lúc ngủ hoặc làm việc quá sức thường không được phát hiện kịp, dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. 

Những nguyên nhân dẫn đến đột tử và cách phòng tránh:

1. Ngừng tim đột ngột  là nguyên nhân hàng đầu gây đột tử ở người trẻ, thường do rối loạn nhịp tim hoặc bệnh lý tim mạch. Người trẻ có thể gặp phải tình trạng này do lối sống không lành mạnh, như hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, thiếu ngủ, hoặc căng thẳng kéo dài. 

Cách phòng tránh: Thực hiện kiểm tra tim mạch định kỳ bằng làm điện tim (ECG), Holter điện tim 24 giờ, siêu âm tim để phát hiện sớm rối loạn nhịp. Duy trì lối sống lành mạnh như tập thể dục nhẹ nhàng và đều đặn (như đi bộ, yoga), kiểm soát cân nặng, tránh thuốc lá và rượu bia, ngủ đủ 7-8 giờ mỗi đêm. Nếu có nguy cơ cao, điều trị bằng thuốc chống loạn nhịp, đốt qua catheter, lắp máy tạo nhịp hoặc máy khử rung tim (ICD).

2. Nhồi máu cơ tim là một dạng của ngừng tim đột ngột, xảy ra khi cục máu đông tắc nghẽn động mạch vành - động mạch cung cấp máu cho tim. Do hệ thống động mạch vành ít có mạch nối ngang, khi tắc nghẽn, các vùng cơ tim nhanh chóng hoại tử, dẫn đến tim ngừng đập và tử vong.

Cách phòng tránh: Kiểm soát các yếu tố nguy cơ, giữ mỡ máu ở mức bình thường, quản lý bệnh nền như huyết áp cao và đái tháo đường, duy trì nhịp tim dưới 80 lần/phút (vì nhịp nhanh làm giảm máu nuôi tim); Chụp động mạch vành, siêu âm tim, kiểm tra chức năng đông máu. Người phải uống thuốc ức chế kết tập tiểu cầu (như aspirin), thuốc giảm mỡ máu (statin), thuốc kiểm soát nhịp tim, giãn mạch vành, an thần, và kiểm soát huyết áp/đường huyết cần tuân thủ điều trị.

3. Đột quỵ não chiếm tỷ lệ cao ở người trẻ, chia thành hai loại: nhồi máu não (70-80%) và xuất huyết não (20-30%). Cả hai đều có thể dẫn đến đột tử nếu không cấp cứu kịp thời.

Cách phòng tránh: Cần khám sức khỏe định kỳ bằng siêu âm động mạch cổ để phát hiện xơ vữa, chụp cộng hưởng từ (MRI) để tìm dị dạng mạch. Ăn thực phẩm chống oxy hóa (rau củ, trái cây), tăng vận động nhẹ, bỏ thuốc lá, giảm rượu bia, kiểm soát cân nặng và mỡ máu. Xét nghiệm đông máu, kiểm soát đường huyết, siêu âm tim/mạch máu tìm huyết khối, dùng thuốc chống đông hoặc ức chế tiểu cầu, tăng vận động. Tập thể dục đều, quản lý stress (thiền, yoga), ăn đủ chất với nhiều rau xanh và cá, chia nhỏ bữa ăn, ngủ đủ giấc, dùng thảo dược an thần nếu cần.

Tôn trọng nhịp sinh học 

Theo PGS Nguyễn Hoài Nam, giảng viên cao cấp tại Đại học Y Dược TPHCM, đột tử ở người trẻ không phải là "sét đánh ngang tai" mà thường do tích lũy từ lối sống thiếu lành mạnh và bỏ qua kiểm tra sức khỏe.

Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng làm việc quá sức ở các xã hội công nghiệp hóa như Nhật Bản đã dẫn đến "hội chứng đột tử do làm việc quá sức", nơi nhiều người trẻ tử vong ngay tại bàn làm việc hoặc trên đường đi làm.

Theo PGS Nguyễn Hoài Nam, dù tuổi thọ trung bình tăng cao (như ở Nhật Bản, nam 79 tuổi, nữ 83 tuổi), nhiều người trẻ vẫn đột tử do làm việc quá sức, vi phạm nhịp sinh học của cơ thể. Đồng hồ sinh học chi phối mọi hoạt động: Ngủ vào buổi tối (từ 21h), ăn sáng lúc 6-7h, và các hormone tiết ra theo quy luật. 

Làm việc căng thẳng, thức khuya, hoặc sống ở thành thị với nhịp sống nhanh khiến cơ thể rối loạn, dẫn đến stress - đây là yếu tố khởi đầu cho mệt mỏi, rối loạn tiêu hóa, tim mạch, suy giảm miễn dịch, tăng nguy cơ nhiễm trùng hoặc ung thư.

Vì vậy, ông cho rằng phòng đột tử chính là tôn trọng đồng hồ sinh học bằng cách ngủ đúng giờ, ăn uống đều đặn, tránh làm việc quá sức. Giảm stress qua vận động nhẹ, nghỉ ngơi hợp lý, và duy trì cân bằng công việc - cuộc sống.

Bằng cách kiểm soát các yếu tố nguy cơ như tim mạch, mỡ máu, huyết áp và tôn trọng nhịp sinh học, bạn có thể giảm đáng kể rủi ro. 

“Phòng ngừa luôn tốt hơn chữa trị, khám sức khỏe định kỳ, lắng nghe cơ thể mình. Nếu có dấu hiệu bất thường như đau ngực, chóng mặt, mệt mỏi kéo dài, hãy đến bác sĩ ngay lập tức để tránh hậu quả đáng tiếc”, PGS Nguyễn Hoài Nam nhấn mạnh.