Không phải cứ dùng ít là tiết kiệm điện. Một số thói quen tưởng vô hại lại khiến thiết bị làm việc nặng hơn, nhanh bẩn và giảm hiệu quả theo thời gian.

Trong nhiều gia đình, các thiết bị điện gần như hoạt động theo một “kịch bản” lặp lại mỗi ngày: thức ăn vừa nấu xong để ngoài cho nguội, quần áo giặt xong đóng kín cửa máy, điều hòa kém mát thì hạ thêm nhiệt độ, bình nóng lạnh dùng nhiều năm nhưng chưa từng bảo dưỡng.

Những việc này thoạt nhìn không có gì nghiêm trọng. Tuy nhiên, hiệu suất của thiết bị phụ thuộc không chỉ vào chất lượng linh kiện mà còn vào cách chúng được sử dụng, vệ sinh và bảo trì. Một số khuyến cáo từ cơ quan chuyên môn và nghiên cứu nước ngoài cho thấy chỉ cần thay đổi vài thói quen nhỏ, người dùng có thể hạn chế lãng phí năng lượng và giúp thiết bị vận hành ổn định hơn.

Để thức ăn ngoài hàng giờ vì sợ cho đồ nóng vào tủ lạnh

Đây là một trong những quan niệm khá phổ biến: thức ăn vừa nấu xong phải để nguội hoàn toàn rồi mới cho vào tủ lạnh, bởi đồ nóng được cho là khiến tủ phải “gồng” lên để làm lạnh.

Thực tế, vấn đề đáng quan tâm hơn là thực phẩm dễ hỏng nằm quá lâu ở nhiệt độ phòng.

Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) cho biết một lượng nhỏ thức ăn nóng có thể được đưa trực tiếp vào tủ lạnh. Với những nồi thức ăn lớn như súp hoặc món hầm, nên chia thành các phần nhỏ, cho vào hộp nông rồi làm lạnh nhanh. Thực phẩm dễ hỏng không nên để ngoài nhiệt độ phòng quá 2 giờ, hoặc chỉ 1 giờ nếu nhiệt độ môi trường trên 32,2 độ C.

Vì vậy, thay vì để cả nồi thức ăn trên bàn hàng giờ với suy nghĩ “chờ nguội hẳn mới cất”, gia đình nên chia nhỏ thực phẩm để hạ nhiệt nhanh hơn. Cách này vừa phù hợp với nguyên tắc an toàn thực phẩm, vừa tránh việc tủ lạnh phải xử lý một khối thức ăn lớn cùng lúc.

Tủ cũng không nên bị nhồi kín. ENERGY STAR khuyến cáo giữ khoảng trống cần thiết để không khí lưu thông, hạn chế mở cửa quá lâu và kiểm tra gioăng cửa để bảo đảm độ kín. Tủ nên được đặt tránh nguồn nhiệt, đồng thời có khoảng thoáng phía sau để hỗ trợ tản nhiệt.

Nói cách khác, đừng cố biến chiếc tủ lạnh thành kho chứa đồ. Sắp xếp vừa phải, gọn gàng và để khí lạnh lưu thông sẽ có lợi hơn việc tận dụng từng centimet bên trong.

Điều hòa kém mát, phản xạ đầu tiên là hạ nhiệt độ xuống thật thấp

Khi bước vào một căn phòng nóng, không ít người lập tức đưa điều hòa xuống 18-20 độ C với mong muốn phòng lạnh thật nhanh. Nhưng nếu thiết bị ngày càng làm mát kém, việc hạ nhiệt độ không phải lúc nào cũng giải quyết được nguyên nhân.

Một trong những thứ cần kiểm tra đầu tiên là bộ lọc.

Bộ Năng lượng Mỹ cho biết bộ lọc bẩn hoặc bị tắc có thể hạn chế luồng khí, khiến hệ thống phải hoạt động lâu hơn và làm tăng mức tiêu thụ năng lượng. Tài liệu kỹ thuật của cơ quan này cũng ghi nhận bộ lọc bẩn có thể làm giảm đáng kể công suất làm lạnh.

Vì vậy, nếu điều hòa bỗng làm lạnh chậm, thay vì tiếp tục giảm nhiệt độ cài đặt, người dùng nên kiểm tra lưới lọc và tình trạng vệ sinh của thiết bị trước. Với những hệ thống cần bảo dưỡng chuyên sâu, việc kiểm tra định kỳ cũng giúp phát hiện sớm các vấn đề như thiếu môi chất, tắc đường thoát nước hoặc dàn nóng bị bám bụi. Bộ Năng lượng Mỹ lưu ý bảo dưỡng định kỳ có thể giúp cải thiện hiệu suất và kéo dài tuổi thọ điều hòa.

Điều hòa cũng không nên chạy khi căn phòng không có người trong thời gian dài. Nếu gia đình thường xuyên rời nhà vào những khung giờ cố định, hẹn giờ hoặc điều chỉnh nhiệt độ phù hợp sẽ hợp lý hơn việc để máy hoạt động theo thói quen.

Máy giặt càng nhiều nước giặt chưa chắc quần áo càng sạch

“Bẩn thế này thì cho thêm một chút nước giặt” nghe có vẻ hợp lý, nhưng lại có thể phản tác dụng.

Theo hướng dẫn của Whirlpool, sử dụng quá nhiều chất giặt tẩy có thể gây nhiều bọt, kéo dài chu trình, làm giảm hiệu quả xả và để lại cặn trong máy hoặc trên quần áo. Với máy giặt hiệu suất cao, việc dùng sai loại chất giặt tẩy hoặc quá liều còn có thể làm lượng bọt tăng quá mức.

Nên cho quần áo khô hay quần áo ướt vào máy giặt? Thì ra bấy lâu rất nhiều người hiểu sai

Đáng chú ý hơn là vấn đề vệ sinh bên trong máy.

Một nghiên cứu đăng trên Scientific Reports năm 2023 đã lấy mẫu từ 50 máy giặt gia đình tại Iran. Nấm được phát hiện ở 82% số máy được khảo sát, trong đó phần gioăng cao su phía trong cửa là vị trí có mức phát hiện cao nhất. Các tác giả cho rằng độ ẩm, cặn chất giặt tẩy và khả năng lưu giữ nước ở những khu vực này tạo điều kiện thuận lợi cho nấm phát triển.

Một nghiên cứu trước đó trên 70 máy giặt gia đình tại Slovenia cũng phát hiện nấm ở 79% số máy được lấy mẫu, đặc biệt tại ngăn chứa chất giặt tẩy và gioăng cao su cửa.

Điều này không có nghĩa mọi chiếc máy giặt đều trở thành nguồn gây bệnh, nhưng nó cho thấy những khu vực thường xuyên ẩm và ít được vệ sinh không nên bị bỏ quên.

Sau mỗi lần giặt, nên lấy quần áo ra sớm, lau phần nước đọng ở gioăng cửa và để cửa máy hé khi điều kiện cho phép. Ngăn chứa chất giặt tẩy, bộ lọc và chương trình vệ sinh lồng giặt cũng cần được thực hiện theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

Bình nóng lạnh: Nước vẫn nóng không có nghĩa bình đang hoạt động tối ưu

Bình nóng lạnh thường là thiết bị được gia đình sử dụng trong nhiều năm nhưng ít được quan tâm bảo dưỡng. Chỉ cần nước vẫn nóng, người dùng có xu hướng mặc định rằng mọi thứ bên trong vẫn ổn.

Trong khi đó, cặn khoáng có thể tích tụ dưới đáy bình theo thời gian. Tài liệu kỹ thuật của Bộ Năng lượng Mỹ cho biết lớp cặn này có thể cản trở quá trình truyền nhiệt và làm giảm hiệu quả của bình; việc xả cặn cần được thực hiện theo hướng dẫn của từng thiết bị.

Lời khuyên dành cho những gia đình bật bình nóng lạnh cả ngày

Bình nóng lạnh vì thế không nên chỉ được kiểm tra khi đã mất khả năng làm nóng. Những dấu hiệu như nước rò rỉ, aptomat thường xuyên ngắt, tiếng động bất thường hoặc thời gian làm nóng thay đổi rõ rệt đều đáng để kiểm tra.

Với những công việc liên quan đến phần điện, van an toàn, thanh gia nhiệt hay cấu tạo bên trong bình, gia đình không nên tự tháo lắp nếu không có chuyên môn. Việc bảo dưỡng nên tuân theo hướng dẫn của nhà sản xuất hoặc được thực hiện bởi người có chuyên môn.

Nấu xong đừng tắt máy hút mùi ngay

Một thói quen khác rất dễ gặp là món ăn vừa hoàn thành, bếp vừa tắt thì máy hút mùi cũng được tắt theo.

Nhưng khói và các hạt ô nhiễm sinh ra trong quá trình nấu không biến mất ngay khi ngọn lửa tắt. Một nghiên cứu thực nghiệm đăng trên tạp chí Building and Environment cho thấy tiếp tục vận hành quạt hút thêm 15 phút sau khi nấu có thể làm giảm mức phơi nhiễm với PM2.5 và các hạt siêu mịn. Tuy nhiên, hiệu quả còn phụ thuộc vào lưu lượng hút và thiết kế của hệ thống thông gió.

Một nghiên cứu khác về bếp căn hộ cũng cho thấy việc kết hợp máy hút mùi với thông gió bổ sung có thể cải thiện khả năng loại bỏ các chất ô nhiễm sinh ra trong quá trình nấu.

Vì vậy, nếu máy có chế độ chạy tiếp sau khi nấu hoặc hẹn giờ, gia đình có thể tận dụng chức năng này theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Không nhất thiết phải áp dụng cứng nhắc một khoảng thời gian cho mọi căn bếp.

Lưới lọc dầu mỡ cũng cần được làm sạch định kỳ. Khi lớp dầu mỡ tích tụ quá dày, hiệu quả hút có thể bị ảnh hưởng và việc vệ sinh sau này cũng trở nên khó khăn hơn. Với máy hút mùi tuần hoàn sử dụng than hoạt tính, bộ lọc cần được thay theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

Đừng chờ thiết bị “kêu cứu” mới bắt đầu bảo dưỡng

Có một điểm chung ở những thói quen trên: chúng đều xuất phát từ những suy nghĩ rất đời thường. Chờ thức ăn nguội hẳn, cho thêm nước giặt để quần áo sạch hơn, điều hòa kém mát thì hạ nhiệt độ, bình nóng lạnh còn nóng thì chưa cần kiểm tra, nấu xong thì tắt hút mùi.

Nhưng thiết bị gia dụng không phải lúc nào cũng hoạt động hiệu quả nhất theo những cách mà người dùng cảm thấy “hợp lý” bằng trực giác.

Cách sử dụng tốt hơn thường không quá phức tạp: đọc hướng dẫn của nhà sản xuất, giữ thiết bị sạch, không sử dụng quá mức cần thiết và xử lý sớm những dấu hiệu bất thường.

Tiết kiệm điện cũng không đồng nghĩa với việc cố bật ít nhất có thể. Một chiếc điều hòa được vệ sinh đúng lúc, tủ lạnh được sắp xếp thông thoáng, máy giặt không bị tích cặn hay bình nóng lạnh được bảo dưỡng định kỳ có thể vận hành hiệu quả hơn trong thời gian dài.

Sau cùng, khoản tiền tiết kiệm đôi khi không nằm ở việc cắt giảm thêm một lần bật máy, mà ở việc đừng để một thói quen nhỏ hôm nay biến thành hóa đơn sửa chữa lớn ngày mai.