Giật cô hồn trong tháng 7 Âm lịch: Tục lệ có ý nghĩa gì với người dân?

Tháng 7 Âm lịch, dân gian quen gọi là tháng "xá tội vong nhân" gắn liền với nhiều nghi lễ cúng bái. Trong đó, tục "giật cô hồn" khiến không ít người vừa tò mò, vừa ái ngại bởi cảnh chen lấn, tranh nhau lễ vật. Tuy nhiên, với nhiều vùng quê hay thậm chí cả thành phố lớn, phong tục này vẫn tồn tại như một nét văn hóa dân gian. Người tham gia tin rằng giật được cô hồn sẽ mang may mắn, còn gia chủ tin rằng càng có đông người "giật" thì của cải sẽ càng được phát tán, tiền bạc sinh sôi.

Tục lệ gắn với quan niệm "ban phát lộc"

Theo quan niệm dân gian, tháng 7 Âm lịch là thời điểm mở cửa địa ngục để các vong linh được trở về dương thế. Người sống cúng đồ ăn, lễ vật để an ủi những linh hồn lang thang. Tục giật cô hồn xuất phát từ niềm tin rằng lễ vật không chỉ dành cho cõi âm mà còn là sự "phát lộc" của gia chủ. Khi càng nhiều người giành giật, lễ cúng càng "được lòng" các vong hồn, đồng thời đem lại vận khí hanh thông.

Tại một số vùng Nam Bộ, người dân quan niệm rõ ràng: Nếu cúng mà không có ai "giật" thì coi như lễ không linh nghiệm. Vì vậy, chủ nhà thường bày mâm ngoài sân, ném tiền lẻ, bánh kẹo, gạo muối để người qua đường cùng "tham dự", càng đông càng vui.

Giật cô hồn - trò vui dân gian hay hỗn loạn đường phố?

Ở nhiều chợ truyền thống Sài Gòn, Cần Thơ, Vĩnh Long, những ngày Rằm tháng 7 luôn có cảnh người dân tụ tập sẵn trước cửa tiệm để chờ cúng. Khi gia chủ tung tiền vàng, bánh trái, đám đông lao vào giành giật náo nhiệt. Với người dân địa phương, đây như một trò vui mang tính tập thể, vừa là dịp "xin lộc", vừa tạo không khí nhộn nhịp.

Ở miền Bắc, tục giật cô hồn ít phổ biến hơn, song vẫn có ở một số làng quê Nam Định, Thái Bình. Người ta không hẳn chen lấn, mà chủ yếu để trẻ con "giật" gói xôi, nắm muối, vài đồng tiền xu như một cách ban phát lộc nhỏ cho thế hệ sau.

Ý nghĩa phong thủy – niềm tin tài lộc

Người làm ăn, buôn bán đặc biệt coi trọng tục này. Họ tin rằng cúng cô hồn rồi phát lộc cho đám đông sẽ giúp cửa hàng đông khách, mua may bán đắt. Nhiều chủ tiệm vàng, tiệm tạp hóa, quán ăn ở TP.HCM hay Bình Dương còn chuẩn bị phong bao lì xì, tung lên để khách tranh lấy như một cách "truyền vía" may mắn.

Ở khía cạnh phong thủy, giật cô hồn còn được hiểu là cách "phát tán" năng lượng tài lộc ra ngoài, từ đó của cải sẽ quay lại nhiều hơn. Gia chủ càng hào sảng, càng không tiếc của thì vận khí làm ăn càng sáng sủa.

Những tranh cãi và biến tướng

Dù mang ý nghĩa văn hóa, tục giật cô hồn vẫn gây nhiều tranh cãi. Cảnh chen lấn, thậm chí xô xát, đôi khi làm mất mỹ quan đô thị. Một số nơi còn biến tướng thành "buổi hội" ồn ào, rác thải ngổn ngang, trái ngược với ý nghĩa ban đầu là phát tâm bố thí.

Chính quyền nhiều địa phương đã khuyến cáo hạn chế hoặc tổ chức giật cô hồn trong phạm vi nhỏ, tránh gây mất trật tự. Thay vì tung tiền thật, nhiều gia đình chuyển sang phát bánh kẹo, đồ ăn đóng gói, vừa vui vừa an toàn.

Câu hỏi đặt ra: Nên giữ tục giật cô hồn hay loại bỏ? Theo các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, đây vốn dĩ là một nghi lễ gắn với tín ngưỡng "thương xót linh hồn vất vưởng" và sự hào sảng trong lối sống cộng đồng. Vấn đề nằm ở cách thực hành: Nếu biết tổ chức gọn gàng, hướng tới chia sẻ và nhân văn, tục này vẫn có thể tồn tại như một nét văn hóa dân gian.

Với nhiều người, ký ức tuổi thơ tháng 7 Âm lịch gắn liền với cảnh tung nắm gạo, chiếc bánh, vài đồng xu. Đó không chỉ là niềm tin vào may mắn, mà còn là chất keo kết nối cộng đồng, nơi mọi người tạm gác công việc để cùng nhau tham gia một trò chơi dân gian đặc biệt.

Tục giật cô hồn trong tháng 7 Âm lịch không chỉ là cảnh tranh nhau lễ vật mà còn phản ánh niềm tin vào sự hào phóng, may mắn và sự kết nối cộng đồng. Dù còn nhiều tranh cãi, phong tục này vẫn tồn tại bởi nó mang trong mình một phần ký ức văn hóa khó phai. Giữa thời hiện đại, có lẽ điều quan trọng không phải bỏ hay giữ, mà là ứng xử sao cho đúng để "giữ hồn" nét đẹp dân gian mà vẫn văn minh, an toàn.