Một loạt thay đổi lớn trong chính sách hình sự vừa được Quốc hội thông qua, trong đó đáng chú ý là việc bỏ án tử hình đối với 6 tội danh, mở rộng cơ chế khoan hồng cho người phạm tội nhận tội và tăng trách nhiệm hình sự của doanh nghiệp.

Chiều 20/11, Quốc hội thông qua Bộ luật Hình sự sửa đổi với nhiều nội dung quan trọng, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Đáng chú ý, phạm vi áp dụng hình phạt tử hình tiếp tục được thu hẹp, từ 10 xuống còn 4 tội danh. Bên cạnh đó, những quy định về giảm nhẹ hình phạt và trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại cũng có nhiều thay đổi.

Theo quy định mới, 6 tội danh không còn áp dụng hình phạt tử hình gồm mua bán trái phép chất ma túy, hiếp dâm người dưới 16 tuổi, bạo loạn, chống loài người, tội phạm chiến tranh và khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân. Với các tội này, mức hình phạt cao nhất được áp dụng là tù chung thân.

Như vậy, từ ngày 1/3/2027, chỉ còn 4 tội danh vẫn duy trì hình phạt tử hình, gồm phản bội Tổ quốc, giết người, khủng bố và sản xuất trái phép chất ma túy.

Lý giải về quyết định này, Chính phủ cho biết việc tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng án tử hình nhằm thể hiện chính sách nhân đạo, phân hóa trách nhiệm hình sự và bảo đảm sự tương xứng về mức độ nghiêm khắc giữa các loại tội phạm. Đây cũng là bước điều chỉnh phù hợp với xu hướng quốc tế. Trong khi đó, việc duy trì mức án tù chung thân đối với 6 tội danh vẫn được đánh giá là đủ sức đáp ứng yêu cầu đấu tranh, phòng chống tội phạm.

Một điểm đáng chú ý khác là quy định chuyển tiếp đối với những người đã phạm các tội danh nói trên trước thời điểm luật mới có hiệu lực. Theo đó, dù hành vi phạm tội xảy ra trước ngày 1/3/2027, nếu được đưa ra xét xử từ thời điểm Bộ luật mới có hiệu lực, người phạm tội cũng không bị tuyên án tử hình.

Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang trình bày báo cáo giải trình trước khi Quốc hội bấm nút thông qua Bộ luật Hình sự sửa đổi. Ảnh: Quang Vinh
Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang trình bày báo cáo giải trình trước khi Quốc hội.

Nhận tội, chấp nhận hình phạt đề nghị có thể được giảm án

Không chỉ thay đổi chính sách về án tử hình, Bộ luật Hình sự sửa đổi còn bổ sung một cơ chế khoan hồng mới dành cho người phạm tội chủ động nhận trách nhiệm và chấp nhận hình phạt được đề nghị.

Trước đây, các tình tiết như tự thú, đầu thú, thành khẩn khai báo, tố giác đồng phạm hay tự nguyện bồi thường, khắc phục hậu quả đã được xem xét khi quyết định hình phạt. Nay, việc tự nguyện nhận tội và chấp nhận mức hình phạt được đề nghị cũng được bổ sung vào nhóm căn cứ để xem xét giảm nhẹ.

Tuy nhiên, người phạm tội không chỉ cần thừa nhận hành vi của mình. Để được áp dụng chính sách này, họ phải chủ động khai báo đầy đủ về hành vi phạm tội và những tình tiết liên quan mà bản thân biết ngay từ giai đoạn khởi tố, điều tra. Đồng thời, đến giai đoạn truy tố và xét xử sơ thẩm, người phạm tội phải chấp nhận hình phạt được đề nghị.

Nếu đáp ứng các điều kiện trên, tòa án có thể quyết định mức án thấp hơn mức tối thiểu của khung hình phạt đang áp dụng, nhưng phải nằm trong khung hình phạt liền kề nhẹ hơn.

Đặc biệt, trường hợp người phạm tội đã tự nguyện bồi thường, khắc phục ít nhất 2/3 hậu quả, thiệt hại gây ra, tòa án còn có thể xem xét mức hình phạt thấp hơn nữa, không bị giới hạn trong khung hình phạt liền kề nhẹ hơn.

Dù vậy, chính sách khoan hồng đặc biệt này không áp dụng đại trà. Những người phạm tội đặc biệt nghiêm trọng sẽ không thuộc diện được hưởng. Quy định cũng loại trừ người phạm tội rất nghiêm trọng thuộc các nhóm xâm phạm an ninh quốc gia, tính mạng, sức khỏe, ma túy, tham nhũng hoặc những tội rất nghiêm trọng khác nếu giữ vai trò chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy.

Riêng trường hợp xem xét giảm xuống khung hình phạt liền kề nhẹ hơn, nhóm tội rất nghiêm trọng xâm phạm tính mạng, sức khỏe do cố ý cũng không được áp dụng cơ chế này.

Trong trường hợp điều luật chỉ quy định một khung hình phạt hoặc khung hình phạt đang áp dụng đã là nhẹ nhất, tòa án vẫn có thể quyết định mức án thấp hơn mức tối thiểu hoặc chuyển sang một loại hình phạt nhẹ hơn. Tuy nhiên, lý do giảm nhẹ phải được thể hiện rõ trong bản án.

Theo Chính phủ, quy định mới hướng tới khuyến khích người phạm tội hợp tác với cơ quan tiến hành tố tụng, chủ động khai báo, bồi thường và khắc phục thiệt hại. Đây cũng là cơ sở để xem xét áp dụng thủ tục tố tụng rút gọn, giúp quá trình giải quyết vụ án nhanh hơn nhưng vẫn bảo đảm tính khách quan, toàn diện.

Điều cần lưu ý là việc nhận tội và chấp nhận hình phạt được đề nghị không đồng nghĩa với việc người phạm tội đương nhiên được giảm án. Quyết định cuối cùng vẫn thuộc thẩm quyền của tòa án, căn cứ vào tính chất vụ việc và các điều kiện luật định.

Doanh nghiệp có thể phải chịu trách nhiệm hình sự với 57 tội danh

Một thay đổi khác có tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh là việc mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại. Theo Bộ luật mới, số lượng tội danh mà doanh nghiệp có thể phải chịu trách nhiệm hình sự tăng từ 33 lên 57.

Cùng với việc mở rộng phạm vi, cách xác định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại cũng được điều chỉnh. Theo đó, cá nhân vẫn được xác định là người trực tiếp thực hiện hành vi phạm tội. Trong khi đó, pháp nhân thương mại chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự khi hành vi vi phạm đáp ứng đồng thời 3 điều kiện: được thực hiện nhân danh pháp nhân, vì lợi ích của pháp nhân và có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận từ pháp nhân.

Chính phủ cho rằng cách tiếp cận mới sẽ khắc phục những bất cập trong Bộ luật Hình sự hiện hành, đặc biệt là vấn đề xác định pháp nhân thương mại như một chủ thể độc lập của tội phạm, trong khi hành vi thực tế luôn do cá nhân trực tiếp thực hiện.

Việc mở rộng trách nhiệm hình sự đối với doanh nghiệp cũng được cân nhắc trên nhiều phương diện, từ môi trường đầu tư, kinh doanh đến quyền lợi người lao động và an sinh xã hội. Đồng thời, thay đổi này nhằm đáp ứng các yêu cầu, khuyến nghị quốc tế và phù hợp với chủ trương phát triển kinh tế tư nhân.

Bộ luật Hình sự năm 2026 gồm 25 chương, 417 điều, thay thế Bộ luật Hình sự năm 2015 vốn đã trải qua nhiều lần sửa đổi, bổ sung. Những điều chỉnh lần này không chỉ thay đổi cách xử lý một số nhóm tội phạm mà còn mở rộng các cơ chế khoan hồng và trách nhiệm pháp lý, tạo ra nhiều điểm mới đáng chú ý khi luật chính thức có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.

QT (SHTT)

Chọn Docnhanh.vn làm nguồn ưu tiên trên Google Search

  • Bước 1: Bấm vào nút 'Thêm Docnhanh.vn trên Google', hoặc truy cập đường dẫn https://www.google.com/preferences/source?q=docnhanh.vn
  • Bước 2: Tại trang web vừa mở, bấm vào ô vuông nằm bên phải Docnhanh.vn để chọn làm nguồn tìm kiếm ưu tiên.

Khi ô vuông chuyển thành dấu tích xanh là hoàn thành, bạn đọc có thể đóng trang web trên.

Các nguồn được ưu tiên
Thêm hoặc thay đổi những nguồn bạn ưu tiên bất cứ lúc nào. Bạn sẽ thấy những nguồn này thường xuyên hơn trong kết quả tìm kiếm của mình.
Tìm kiếm theo tên hoặc trang web
docnhanh.vn
Docnhanh.vn
Docnhanh.vn docnhanh.vn

Khi nhìn thấy dấu tích xanh bên cạnh Docnhanh.vn là đã hoàn thành.