Vụ bê bối sữa công thức nghi nhiễm khuẩn của "gã khổng lồ" Nestlé đang lan rộng tới hơn 60 quốc gia, dấy lên làn sóng chỉ trích dữ dội về sự chậm trễ trong minh bạch thông tin và những lỗ hổng bất ngờ trong quy trình kiểm soát chất lượng vốn được coi là nghiêm ngặt bậc nhất thế giới.

Sự việc bắt đầu gây chấn động khi Nestlé thực hiện đợt thu hồi sữa quy mô lớn chưa từng có sau khi phát hiện nguyên liệu đầu vào nhiễm vi khuẩn sinh độc tố. Tại thị trường Việt Nam, ngay khi Bộ Y tế yêu cầu dừng lưu thông hai dòng sản phẩm Beba và Alfamino, Nestlé Việt Nam đã lập tức rút 17 lô sữa công thức NAN nhập khẩu khỏi hệ thống bán lẻ.

Dù khẳng định Beba và Alfamino không được nhập khẩu chính ngạch tại nước ta, nhưng động thái rút dòng sữa NAN được hãng giải thích là biện pháp phòng ngừa rủi ro y tế nhằm đặt sức khỏe của trẻ nhỏ lên hàng đầu.

"Mắt xích lỗi" từ nhà cung cấp thứ ba

Nguồn cơn của cuộc khủng hoảng được xác định bắt nguồn từ một thành phần nhỏ nhưng thiết yếu: dầu axit arachidonic (ARA). Qua quá trình tự giám sát tại nhà máy Nunspeet (Hà Lan) – trung tâm xuất khẩu cho 140 thị trường, Nestlé phát hiện nguyên liệu dầu PUFA từ một đối tác bên thứ ba có vấn đề về chất lượng.

Cụ thể, các xét nghiệm phòng thí nghiệm cuối tháng 11/2025 đã chỉ ra sự hiện diện của vi khuẩn Bacillus cereus. Loại vi khuẩn này có khả năng sản sinh ra độc tố Cereulide. Dù lượng dầu sử dụng trong sữa công thức chiếm tỷ lệ nhỏ và chưa có bằng chứng trực tiếp về sự tồn tại của độc tố trong các thành phẩm, Nestlé vẫn phải kích hoạt lệnh thu hồi tự nguyện dựa trên nguyên tắc thận trọng tối đa.

Việc thu hồi các sản phẩm sữa bột trẻ em do nghi nhiễm độc tố của Nestlé hiện diễn ra trên 60 nước. Ảnh: The Brand Hopper
Việc thu hồi các sản phẩm sữa bột trẻ em do nghi nhiễm độc tố của Nestlé hiện diễn ra trên 60 nước. Ảnh: The Brand Hopper

Quy trình kiểm soát AI và những câu hỏi bị bỏ ngỏ

Vụ việc này gây ngạc nhiên lớn bởi Nestlé vốn nổi tiếng với Hệ thống Quản lý Chất lượng (NQMS) khắt khe. Theo quy trình công bố, mọi nguyên liệu thô khi nhập kho đều phải bị cách ly để xét nghiệm độc lập và chỉ được đưa vào sản xuất khi đạt chuẩn tuyệt đối. Thậm chí, hãng còn áp dụng công nghệ AI để giám sát thời gian thực với nguyên tắc "An toàn từ bản chất".

Tuy nhiên, thực tế diễn ra đang khiến dư luận hoài nghi. Giới truyền thông quốc tế đặt câu hỏi: Tại sao rủi ro không được phát hiện ngay từ giai đoạn lấy mẫu nguyên liệu đầu vào? Liệu tập đoàn có quá tin tưởng vào các chứng nhận tự cấp của nhà cung cấp mà bỏ qua các bước kiểm chứng độc lập? Quan trọng hơn, nguyên liệu nghi nhiễm khuẩn này đã "vượt rào" vào dây chuyền sản xuất trong bao lâu trước khi bị phát hiện?

Tập đoàn thực phẩm khổng lồ của Thụy Sĩ, Nestlé, là một trong những nhà sản xuất sữa công thức dành cho trẻ em lớn nhất thế giới. Ảnh: Keystone / Gaetan Bally
Tập đoàn thực phẩm khổng lồ của Thụy Sĩ, Nestlé, là một trong những nhà sản xuất sữa công thức dành cho trẻ em lớn nhất thế giới. Ảnh: Keystone / Gaetan Bally

Cáo buộc "thu hồi âm thầm" và sự chậm trễ khó chấp nhận

Sức ép lớn nhất đối với Nestlé hiện nay đến từ các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng, điển hình là FoodWatch. Tổ chức này cáo buộc có sự "đứt gãy nghiêm trọng" trong thông tin. Trong khi các cơ quan chức năng Hà Lan đã biết về tình trạng nhiễm khuẩn từ đầu tháng 12/2025, thì phải mất gần một tháng sau, lệnh thu hồi công khai mới được kích hoạt tại nhiều nước châu Âu.

Bà Nicole van Gemert, Giám đốc FoodWatch Hà Lan, gay gắt chỉ trích việc Nestlé tiến hành thu hồi "lặng lẽ" trong kỳ nghỉ Giáng sinh tại Áo trước khi phát cảnh báo chính thức. Bà cho rằng việc thu hồi âm thầm có thể giúp doanh nghiệp giảm bớt tổn hại danh tiếng nhưng lại đẩy người tiêu dùng vào vòng nguy hiểm.

Đặc biệt, thông tin từ Pháp cho thấy các sản phẩm nghi nhiễm đã được bày bán từ tháng 10/2025, khiến sự chậm trễ trong việc cảnh báo toàn cầu trở nên "không thể chấp nhận được" đối với một sản phẩm nhạy cảm như sữa bột trẻ em.

Trước những cáo buộc, Nestlé khẳng định đến nay chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh nào liên quan. Tập đoàn đang rà soát lại toàn bộ chuỗi cung ứng, điều tra nguyên nhân gốc rễ tại nhà cung cấp cũ và tìm kiếm nguồn cung thay thế để đảm bảo sản lượng.

Trong một diễn biến đáng chú ý, FoodWatch khuyên các bậc cha mẹ không nên tiêu hủy sản phẩm bị thu hồi theo hướng dẫn của hãng. Thay vào đó, họ nên giữ lại bao bì để làm bằng chứng pháp lý cho các hành động kiện tụng sau này nếu cần thiết. Cuộc khủng hoảng này không chỉ là bài toán về kỹ thuật sản xuất, mà còn là bài thử thách về trách nhiệm minh bạch của một biểu tượng ngành thực phẩm thế giới trước sức khỏe của thế hệ tương lai.