4 thói quen hàng ngày tưởng vô hại nhưng có thể làm tăng nguy cơ ung thư

Ung thư không chỉ đến từ những yếu tố xa lạ mà thường bắt nguồn từ chính thói quen sinh hoạt hàng ngày. Nhiều hành vi lặp lại trong thời gian dài có thể tạo ra nguy cơ tích lũy mà người trong cuộc khó nhận ra.

Chia sẻ với báo Sức Khỏe và Đời Sống, ông Trần Văn Thuấn, PGS.TS Trần Văn Thuấn - Thứ trưởng Bộ Y tế, Giám đốc Bệnh viện K cho biết, phần lớn yếu tố nguy cơ ung thư đến từ môi trường sống và thói quen sinh hoạt. Các tác nhân này không gây ảnh hưởng ngay lập tức mà tích lũy dần, đến khi phát hiện thì bệnh thường đã tiến triển.

Trong đó, có những thói quen rất phổ biến, lặp lại mỗi ngày mà nhiều người không nghĩ rằng có thể liên quan đến ung thư. Dưới đây là bốn hành vi điển hình cần được nhìn nhận lại:

Dầu lạc tự ép: nguy cơ từ nguyên liệu mốc

Dầu lạc tự ép thường được nhiều gia đình lựa chọn vì tin rằng “nguyên chất” và an toàn hơn dầu tinh luyện. Tuy nhiên, rủi ro lại đến từ chính nguyên liệu đầu vào.

Nếu lạc hoặc các loại hạt bị mốc trong quá trình bảo quản, chúng có thể sinh ra aflatoxin (độc tố nấm mốc). Đây là chất có khả năng gây ung thư mạnh, đặc biệt là ung thư gan. Quá trình ép thủ công không thể loại bỏ aflatoxin, khiến độc tố này tồn tại trong dầu ăn hàng ngày. Điều này đồng nghĩa với việc một chai dầu tưởng “sạch” vẫn có thể mang theo độc tố nếu nguyên liệu không đảm bảo.

Các khảo sát tại nhiều địa phương cho thấy dầu lạc ép truyền thống có tỷ lệ nhiễm aflatoxin cao hơn đáng kể so với dầu tinh luyện đóng gói. Không chỉ riêng dầu lạc, thực phẩm đã mốc, dù chỉ một phần nhỏ, cũng không nên sử dụng.

Trầu cau: thói quen văn hóa nhưng đã được xếp loại gây ung thư

Nhai trầu cau vẫn là thói quen phổ biến ở nhiều nơi. Tuy nhiên, theo International Agency for Research on Cancer (Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế), cau và các sản phẩm từ cau thuộc nhóm 1 – nhóm có bằng chứng rõ ràng gây ung thư ở người.

Việc sử dụng thường xuyên có liên quan trực tiếp đến ung thư khoang miệng, đồng thời dễ gây lệ thuộc, khiến người dùng khó từ bỏ. Các nghiên cứu quốc tế cũng ghi nhận tỷ lệ tử vong do ung thư ở nhóm người sử dụng trầu cau cao hơn đáng kể.

Rượu bia: không có ngưỡng an toàn tuyệt đối

Rượu bia thường được sử dụng với suy nghĩ “một chút mỗi ngày không gây hại”. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy điều này không chính xác.

Rượu được xếp vào nhóm chất gây ung thư loại 1 và có liên quan đến ít nhất 7 loại ung thư khác nhau, bao gồm gan, vú, thực quản, đại trực tràng và vòm họng. Điều đáng chú ý là không có mức tiêu thụ nào được coi là hoàn toàn an toàn. Nguy cơ tăng dần theo lượng sử dụng và thời gian duy trì thói quen.

Nấu ăn trong không gian kín: nguy cơ từ khói bếp

Ít được chú ý hơn nhưng không kém phần nguy hiểm là khói nấu ăn – thứ gần như xuất hiện mỗi ngày trong mọi căn bếp.

Trong quá trình chiên, xào ở nhiệt độ cao, dầu mỡ có thể tạo ra benzo[a]pyrene (chất gây ung thư thuộc nhóm hydrocarbon thơm đa vòng) và acrolein (hợp chất gây kích ứng, có khả năng gây ung thư). Những chất này có thể tích tụ theo thời gian nếu người nấu ăn thường xuyên tiếp xúc.

Đặc biệt, khi nấu ăn trong không gian kín hoặc không có hệ thống thông gió hiệu quả, mức độ phơi nhiễm có thể cao hơn nhiều so với tưởng tượng. Nhiều nghiên cứu cho thấy nguy cơ ung thư phổi tăng cao ở nhóm thường xuyên tiếp xúc với khói bếp, kể cả khi không hút thuốc.

Nguy cơ đến từ những điều quen thuộc

Điểm chung của bốn thói quen này là đều rất phổ biến và không gây tác động tức thì. Chính sự quen thuộc khiến nhiều người dễ bỏ qua, trong khi các yếu tố nguy cơ lại âm thầm tích lũy theo thời gian.

Bạn không cần thay đổi quá nhiều để giảm rủi ro, mà có thể bắt đầu từ những điều rất nhỏ trong sinh hoạt hàng ngày. Việc lựa chọn dầu ăn có kiểm định chất lượng thay vì sử dụng dầu tự ép không rõ nguồn gốc, nói không với thực phẩm đã mốc dù chỉ một phần, hay hạn chế thói quen nhai trầu cau đều là những bước điều chỉnh đơn giản nhưng cần thiết.

Tương tự, việc giảm tiêu thụ rượu bia ở mức thấp nhất có thể, kết hợp với thay đổi cách nấu ăn như tăng cường thông gió, mở cửa sổ hoặc sử dụng máy hút mùi, cũng giúp hạn chế đáng kể việc tiếp xúc với các tác nhân có hại. Ưu tiên các phương pháp chế biến ít khói như hấp hoặc luộc thay cho chiên xào ở nhiệt độ cao là một lựa chọn có lợi về lâu dài.

Nguy cơ ung thư không phải lúc nào cũng đến từ những yếu tố xa lạ. Đôi khi, chính những thói quen quen thuộc hàng ngày lại là nguyên nhân âm thầm gây hại. Việc nhận biết sớm và điều chỉnh lối sống không chỉ giúp giảm nguy cơ bệnh tật mà còn góp phần nâng cao chất lượng sống cho mỗi gia đình.