Cái chết ở tuổi 24 của nữ streamer Trung Quốc Chen Ziyi, người từng thu hút hơn một triệu người theo dõi bằng những màn ăn uống số lượng lớn, một lần nữa đặt ra câu hỏi về mặt trái của mukbang khi bữa ăn trở thành cuộc cạnh tranh lượt xem.

Ngày 4/9, gia đình Chen Ziyi, còn được biết đến với tên Ganfan Yingying, thông báo nữ streamer đã qua đời từ ngày 17/8, khi mới 24 tuổi.

Yingying từng sở hữu hơn một triệu người theo dõi nhờ các video và buổi phát trực tiếp về ăn uống. Trong số những nội dung khiến cô được chú ý có lần ăn khoảng 60-70 quả trứng bách thảo trong một buổi livestream.

Nữ streamer cũng từng đề cập việc thường xuyên nôn sau khi ăn. Chỉ ba ngày trước khi qua đời, cô vẫn đăng video kể về những lần phải nhập viện do hạ kali máu.

10-1789049353-phia-sau-nhung-man-mukbang-trieu-view-va-cuoc-dua-day-co-the-toi-gioi-han
Chen Ziyi và nhiều nữ streamer đang đánh cược sức khỏe, tính mạng vào nội dung mukbang.

Theo China Newsweek, có thời điểm nồng độ kali trong máu của Yingying chỉ còn 2,3 mmol/L. Cô thừa nhận tình trạng liên tục ăn rồi nôn khiến cơ thể mất kali. Trong video cuối cùng, nữ streamer nhắn nhủ rằng kiếm tiền quan trọng nhưng sức khỏe phải được đặt lên hàng đầu.

Câu chuyện của Yingying cho thấy một góc khác phía sau những video ăn uống có thể thu hút hàng triệu lượt xem: khi lượng thức ăn ngày càng trở thành yếu tố quyết định khả năng gây chú ý.

Khi bữa ăn trở thành cuộc đua lượt xem

Mukbang ban đầu được biết đến như hình thức phát sóng trực tuyến trong lúc ăn. Người làm nội dung vừa dùng bữa vừa trò chuyện, tạo cảm giác kết nối với những người đang theo dõi.

Khi loại hình này phát triển trên mạng xã hội, yếu tố giải trí ngày càng được đẩy mạnh. Một bữa ăn thông thường có thể khó tạo sự chú ý bằng việc tiêu thụ vài kg thực phẩm, hàng chục quả trứng hoặc lượng lớn đồ ăn cay.

Theo Sixth Tone, lượng thức ăn từ đó có thể trở thành một phần của "kịch bản". Khán giả chờ xem streamer hôm nay sẽ ăn bao nhiêu, trong khi người sáng tạo phải tìm cách đưa ra một con số đủ khác biệt để tiếp tục giữ sự chú ý.

Khi một thử thách đã trở nên quen thuộc, màn trình diễn tiếp theo có thể phải nhiều hơn, nhanh hơn hoặc khác thường hơn. Một số nội dung vì thế dần chuyển trọng tâm từ giới thiệu món ăn sang thể hiện khả năng chịu đựng của cơ thể.

Trong một số trường hợp, người làm nội dung tìm đến những hành vi bù trừ như tự gây nôn hoặc dùng thuốc nhuận tràng nhằm tiếp tục ăn lượng lớn thực phẩm mà không tăng cân quá nhanh. Đây cũng là phần thường không xuất hiện trước máy quay.

Những năm gần đây đã ghi nhận nhiều trường hợp tử vong liên quan tới các thử thách ăn uống cực đoan. Tháng 2/2023, một phụ nữ 38 tuổi tử vong do nghẹn trong cuộc thi ăn bánh pancake tại Nga. Đến tháng 10 cùng năm, Natalie Buss, 37 tuổi, ở Wales, cũng tử vong vì nghẹn khi tham gia thử thách nhét càng nhiều kẹo marshmallow vào miệng càng tốt.

Năm 2024, Harris Wolobah, 14 tuổi, qua đời sau khi tham gia thử thách ăn khoai tây chiên siêu cay One Chip Challenge. Kết quả khám nghiệm xác định cậu tử vong do ngừng tim trong bối cảnh vừa ăn thực phẩm có hàm lượng capsaicin cao và có bệnh tim bẩm sinh.

Cùng năm, streamer Trung Quốc Pan Xiaoting, 24 tuổi, qua đời sau những buổi livestream ăn lượng thực phẩm rất lớn, có lần kéo dài nhiều giờ. Truyền thông quốc tế liên hệ trường hợp này với việc ăn uống quá mức.

Đến năm 2025, KOL mukbang người Thổ Nhĩ Kỳ Efecan Kültür, 24 tuổi, qua đời sau thời gian nhập viện vì các vấn đề sức khỏe liên quan tới cân nặng.

Mukbang không đồng nghĩa với nội dung tiêu cực

Không phải mọi nội dung mukbang đều mang yếu tố cực đoan. Với người sống một mình, xem người khác vừa ăn vừa trò chuyện có thể tạo cảm giác như đang dùng bữa cùng ai đó. Một số video cũng tập trung giới thiệu món ăn, văn hóa ẩm thực hoặc đơn giản tạo không gian thư giãn.

Một nghiên cứu năm 2023 của Tayla von Ash và các cộng sự tại Đại học Brown (Mỹ), đăng trên PubMed, tìm hiểu mối liên hệ giữa việc xem mukbang và một số hành vi ăn uống rối loạn.

Kết quả cho thấy mức độ xem mukbang cao có liên quan tới một số biểu hiện ăn uống bất thường. Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu nhấn mạnh đây mới là mối liên hệ và chưa đủ cơ sở để khẳng định mukbang trực tiếp gây ra những hành vi này.

Ranh giới đáng chú ý nằm ở mục đích của nội dung. Với một bữa ăn thông thường, khán giả có thể quan tâm đến món ăn hoặc câu chuyện của người thực hiện. Nhưng khi lượng thức ăn bất thường được sử dụng để thu hút lượt xem, chính số lượng thực phẩm lại trở thành yếu tố được đem ra trình diễn.

Cơ chế của mạng xã hội càng làm cuộc cạnh tranh này trở nên rõ rệt. Trên YouTube, TikTok hay những nền tảng livestream khác, nội dung tạo cảm giác bất ngờ thường dễ khiến người dùng dừng lại, bình luận hoặc chia sẻ. Với mukbang, tăng lượng thức ăn là một trong những cách đơn giản để tạo khác biệt.

Trong khi một video chỉ kéo dài vài chục phút, tác động từ việc ăn quá mức có thể tồn tại nhiều giờ, nhiều ngày hoặc lâu hơn. Những gì xuất hiện trên màn hình vì vậy không nhất thiết phản ánh toàn bộ ảnh hưởng mà người thực hiện phải chịu.

Kiểm soát nội dung cực đoan không đơn giản

Trung Quốc đã đưa vấn đề này vào diện quản lý từ năm 2020. Trong chiến dịch chống lãng phí thực phẩm, giới chức yêu cầu các nền tảng xử lý nội dung cổ súy việc ăn uống quá mức.

Tháng 9/2020, Cơ quan Quản lý Không gian mạng Trung Quốc cho biết 13.600 tài khoản video ngắn và livestream vi phạm chính sách chống lãng phí thực phẩm đã bị xử lý, theo SCMP.

Một năm sau, Luật Chống lãng phí thực phẩm tiếp tục quy định cấm sản xuất, phát hành và truyền bá các chương trình hoặc nội dung cổ súy ăn uống quá mức và gây lãng phí.

Tuy nhiên, quy định không đồng nghĩa những nội dung này hoàn toàn biến mất.

Khó khăn nằm ở việc xác định đâu là một video ẩm thực bình thường và đâu là màn trình diễn có nguy cơ gây hại. Streamer có thể chỉ xuất hiện trước máy quay và ăn, trong khi những hành vi bù trừ diễn ra ngoài khung hình. Nội dung cũng có thể bị xóa rồi đăng lại hoặc chuyển sang tài khoản khác.

Theo bjwmb, khi nền tảng tăng cường kiểm duyệt, một số nhà sáng tạo thay đổi cách thể hiện để tránh bị nhận diện, tạo thành vòng lặp giữa biện pháp kiểm soát và cách thức né tránh.

Việc livestream ăn uống kết hợp bán hàng càng khiến quá trình phân loại phức tạp hơn, bởi cùng một video có thể đồng thời mang yếu tố ẩm thực, giải trí và thương mại.

Các nền tảng quốc tế cũng đối diện bài toán tương tự. TikTok cấm nội dung cổ súy hoặc hướng dẫn hành vi liên quan đến rối loạn ăn uống, đồng thời hạn chế những thử thách có nguy cơ gây tổn hại thể chất. Hệ thống kiểm duyệt vẫn phải phân biệt nội dung nguy hiểm với video ẩm thực hay nội dung giáo dục sức khỏe thông thường.

Vì thế, chỉ nhìn vào lượng thức ăn chưa đủ để xác định mức độ nguy hiểm của một video. Một nội dung tưởng như bình thường vẫn có thể không cho thấy những hành vi diễn ra phía sau máy quay.

Câu chuyện của những streamer theo đuổi mukbang cực đoan cũng cho thấy giới hạn của cuộc cạnh tranh bằng sự chú ý: màn trình diễn có thể kết thúc khi máy quay tắt, nhưng cơ thể người thực hiện vẫn phải chịu những tác động sau đó.

PV (SHTT)