Đời sống
19/10/2026 13:55Trẻ em tiếp xúc với người mắc não mô cầu: 5 việc cần làm ngay
Não mô cầu là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Bệnh thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, thanh thiếu niên 15 - 24 tuổi và người suy giảm miễn dịch. Triệu chứng ban đầu có thể giống cúm thông thường nhưng bệnh diễn tiến nhanh, có nguy cơ gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm trùng, thậm chí tử vong chỉ trong vài giờ.
BS.CKI Bảo Đạt, khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh - Quận 8 (phường Chánh Hưng, TP.HCM), cho biết vi khuẩn não mô cầu cư trú ở vùng mũi họng, lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc gần với nước bọt hoặc dịch tiết đường hô hấp. Người mang vi khuẩn có thể không có triệu chứng nhưng vẫn có khả năng lây bệnh cho người khác.
Khi gia đình hoặc trường học xuất hiện ca mắc não mô cầu, không phải tất cả trẻ từng tiếp xúc với người bệnh đều cần cách ly hoặc uống kháng sinh. Phụ huynh cần xác định mức độ tiếp xúc để thực hiện các biện pháp phòng ngừa phù hợp.
Xác định trẻ có thuộc nhóm tiếp xúc gần hay không
Việc xác định trẻ có tiếp xúc gần với người bệnh hay không là căn cứ để bác sĩ đánh giá nguy cơ và chỉ định kháng sinh dự phòng.
Nhóm tiếp xúc gần gồm người sống cùng nhà với bệnh nhân, trẻ sinh hoạt chung nhóm tại nhà trẻ hoặc người tiếp xúc trực tiếp với nước bọt, dịch tiết đường hô hấp của người bệnh, chẳng hạn qua hành động hôn.
Trong khi đó, những trường hợp chỉ đi ngang qua hoặc cùng có mặt tại một địa điểm thường không thuộc nhóm cần sử dụng kháng sinh dự phòng.
Phụ huynh cần xác định thời điểm, hình thức tiếp xúc của trẻ với người bệnh để được nhân viên y tế đánh giá nguy cơ, hướng dẫn biện pháp phòng ngừa phù hợp. Việc xác định người tiếp xúc gần thường xem xét khoảng 7 ngày trước khi bệnh nhân khởi phát triệu chứng đến khi đã được điều trị bằng kháng sinh hiệu quả đủ thời gian theo hướng dẫn.
Trẻ không thuộc nhóm tiếp xúc gần thường không cần cách ly, trừ khi có hướng dẫn khác từ cơ quan y tế.
Đưa trẻ đi khám để được chỉ định kháng sinh dự phòng
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC Mỹ), người tiếp xúc gần với bệnh nhân mắc não mô cầu xâm lấn cần được sử dụng kháng sinh dự phòng càng sớm càng tốt, lý tưởng trong vòng 24 giờ sau khi xác định ca bệnh.
Kháng sinh dự phòng giúp loại bỏ vi khuẩn não mô cầu có thể tồn tại ở vùng mũi họng, qua đó giảm nguy cơ mắc bệnh và lây truyền.
BS.CKI Bảo Đạt lưu ý, trẻ đã tiêm vaccine não mô cầu vẫn cần kháng sinh dự phòng nếu thuộc nhóm tiếp xúc gần. Nguyên nhân là vaccine không bảo vệ tuyệt đối và mỗi loại chỉ phòng được một số nhóm huyết thanh nhất định.
Việc sử dụng kháng sinh phải có chỉ định của bác sĩ, căn cứ vào độ tuổi, tình trạng sức khỏe, nguy cơ kháng thuốc và hướng dẫn chuyên môn. Phụ huynh không tự ý mua kháng sinh cho trẻ. Nếu trẻ thuộc nhóm tiếp xúc gần, không nên chờ đến khi xuất hiện triệu chứng mới đưa đi khám.
Theo dõi sức khỏe trẻ trong 10 ngày
Thời gian ủ bệnh não mô cầu thường khoảng 3 - 4 ngày, có thể kéo dài đến 10 ngày. Trẻ có nguy cơ phơi nhiễm cần được theo dõi trong 10 ngày kể từ lần tiếp xúc cuối cùng, kể cả khi đã sử dụng kháng sinh dự phòng.
Các triệu chứng ban đầu có thể gồm sốt cao, đau đầu, mệt mỏi, buồn nôn và đau nhức cơ thể. Những biểu hiện này dễ nhầm với cúm hoặc sốt siêu vi.
Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, dấu hiệu khởi phát đôi khi khó nhận biết hơn, như bú kém, bỏ bú, quấy khóc bất thường, li bì, nôn ói hoặc thóp phồng.
Phụ huynh cần chú ý tình trạng ăn uống, vận động, mức độ tỉnh táo và những thay đổi bất thường của trẻ. Nếu trẻ bị sốt hoặc xuất hiện triệu chứng nghi ngờ sau khi tiếp xúc với người bệnh, cần đưa đi khám ngay, không tự điều trị tại nhà.
Đưa trẻ đi cấp cứu khi có dấu hiệu nguy hiểm
Não mô cầu có thể gây viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết, nhanh chóng dẫn đến sốc nhiễm trùng, rối loạn đông máu và suy đa cơ quan.
Phụ huynh cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay nếu trẻ sốt kèm đau đầu dữ dội, cứng gáy, nôn liên tục, li bì, khó đánh thức hoặc co giật. Những dấu hiệu khác cần đặc biệt lưu ý gồm thở nhanh, tay chân lạnh, da tái, đau chân dữ dội và nổi ban xuất huyết đỏ tím không mất màu khi ấn.
Ở trẻ nhỏ, bỏ bú, khó đánh thức hoặc thóp phồng cũng là những dấu hiệu cảnh báo cần được đưa đến bệnh viện ngay. Theo BS.CKI Bảo Đạt, không phải trẻ mắc não mô cầu nào cũng xuất hiện ban xuất huyết hoặc cứng gáy ngay từ đầu.
Vì vậy, phụ huynh không nên chờ trẻ có đầy đủ triệu chứng điển hình mới đưa đi khám, nhất là khi tình trạng sức khỏe diễn tiến xấu nhanh. Khi đưa trẻ đến bệnh viện, gia đình cần thông báo rõ việc trẻ từng tiếp xúc với người mắc não mô cầu để bác sĩ đánh giá và xử trí kịp thời.
BS.CKI Bảo Đạt cho biết, nếu nghi ngờ trẻ mắc bệnh não mô cầu xâm lấn, bác sĩ có thể chỉ định dùng kháng sinh ngay mà không chờ kết quả xét nghiệm.
Phòng lây nhiễm và kiểm tra lịch tiêm vaccine
Bên cạnh việc theo dõi sức khỏe, phụ huynh cần hướng dẫn trẻ rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, không dùng chung ly uống nước, bình sữa, bàn chải đánh răng và các vật dụng có thể tiếp xúc với nước bọt.
Gia đình nên giữ không gian sinh hoạt thông thoáng, đồng thời thực hiện hướng dẫn của cơ quan y tế về việc đi học, cách ly hoặc hạn chế tiếp xúc khi cần thiết.
Phụ huynh cũng cần kiểm tra lịch sử tiêm vaccine phòng não mô cầu của trẻ. Vi khuẩn có nhiều nhóm huyết thanh gây bệnh, trong đó có A, B, C, W và Y. Các loại vaccine hiện nay có phạm vi bảo vệ khác nhau, do đó trẻ cần được tư vấn tiêm chủng phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe.
BS.CKI Bảo Đạt khuyến cáo, khi gia đình hoặc trường học xuất hiện ca mắc não mô cầu, phụ huynh không nên hoang mang, tự ý cho trẻ uống kháng sinh hoặc yêu cầu xét nghiệm hàng loạt. Thay vào đó, cần phối hợp với nhà trường và cơ quan y tế để xác định đúng nhóm tiếp xúc gần, thực hiện dự phòng kịp thời và theo dõi sức khỏe của trẻ theo hướng dẫn chuyên môn.
Theo Đào Dung (Sức khỏe +)
Bài đọc nhiều
