Trước khi bắt đầu kỳ kinh nguyệt khoảng 1 tuần, nhiều chị em thường cảm thấy tâm trạng "đi xuống". Sự thay đổi hormone được lý giải cho những cảm xúc thất thường này. Nhưng đâu là hormone chính gây nên sự biến động ấy?

Progesterone và khả năng điều tiết cảm xúc

Theo nghiên cứu được công bố trên tạp chí Y học Tâm lý (Psychological Medicine), thực hiện trên khoảng 120 phụ nữ có chu kỳ kinh nguyệt bình thường và không sử dụng biện pháp tránh thai nội tiết, các nhà khoa học đánh giá tâm trạng, đo nồng độ hormone trong nước bọt và chụp cộng hưởng từ (MRI) não của những người tham gia.

 Những thay đổi nội tiết tố trong chu kỳ kinh nguyệt có thể tác động đến cách não bộ xử lý cảm xúc

Trong quá trình chụp MRI, những người tham gia cũng đồng thời thực hiện các nhiệm vụ liên quan đến phản ứng cảm xúc. Ở tình huống đơn giản, họ được yêu cầu phản ứng phù hợp với cảm xúc trước một khuôn mặt vui vẻ hoặc tức giận, ví dụ tiến lại gần khuôn mặt vui vẻ và tránh khuôn mặt tức giận. Ở tình huống khó hơn, họ phải thực hiện phản ứng ngược lại với bản năng.

Kết quả cho thấy ở những phụ nữ có nồng độ progesterone cao, hoạt động tại vùng cực trán bên (lateral frontal pole) có xu hướng tương đồng giữa 2 nhiệm vụ. Đây là khu vực liên quan đến kiểm soát hành vi và cảm xúc. Phát hiện này cho thấy khi progesterone tăng, não có thể gặp khó khăn hơn trong việc phân biệt giữa những yêu cầu cảm xúc khác nhau.

Các nhà nghiên cứu cũng nhận thấy tâm trạng có xu hướng kém tích cực hơn ở những người có hoạt động bất thường tại vùng vỏ não trước trán, khu vực đóng vai trò quan trọng trong tư duy, lập kế hoạch và điều chỉnh cảm xúc.

Vì sao tâm trạng có thể thay đổi trước kỳ kinh?

Progesterone là hormone sinh sản quan trọng, được cơ thể sản sinh ở cả nữ và nam giới. Ở phụ nữ, nồng độ hormone này thay đổi theo từng giai đoạn của chu kỳ kinh nguyệt.

Trong nửa đầu chu kỳ, progesterone thường ở mức thấp. Sau khi rụng trứng, hormone này tăng lên trong pha hoàng thể và thường đạt mức cao trước khi giảm xuống ngay trước kỳ kinh nếu không thụ thai.

Hormone progesterone tăng cao sau rụng trứng có thể liên quan đến sự thay đổi tâm trạng ở phụ nữ
Hormone progesterone tăng cao sau rụng trứng có thể liên quan đến sự thay đổi tâm trạng ở phụ nữ

Não bộ phải liên tục thích nghi với những thay đổi nội tiết tố này. Khi progesterone tăng, một số tín hiệu liên quan đến kiểm soát cảm xúc có thể trở nên kém rõ ràng hơn. Điều này có khả năng khiến não khó lựa chọn phản ứng phù hợp, nhất là khi cảm xúc và hành động bản năng mâu thuẫn với nhau.

Ví dụ, một sự khó chịu nhỏ trong cuộc sống bình thường không nhất thiết cần đến mức phản ứng cảm xúc mạnh. Tuy nhiên, nếu khả năng phân biệt mức độ của các kích thích cảm xúc bị ảnh hưởng, việc điều chỉnh phản ứng có thể trở nên khó khăn hơn.

Dù vậy, các chuyên gia nhấn mạnh không nên xem progesterone là hormone "gây hại" cho tâm trạng. Đây là hormone cần thiết cho nhiều chức năng sinh sản và sinh lý của cơ thể. Những khác biệt được ghi nhận trong nghiên cứu cũng tương đối nhỏ và được quan sát ở những phụ nữ khỏe mạnh.

Một điểm quan trọng của nghiên cứu là các nhà khoa học chưa thể khẳng định progesterone trực tiếp gây ra những thay đổi trong hoạt động não hoặc khiến tâm trạng tệ hơn. Nghiên cứu chủ yếu cho thấy mối liên hệ giữa nồng độ hormone, hoạt động não và trạng thái cảm xúc tại một thời điểm nhất định.

Ngoài hormone, tâm trạng còn chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác như chất lượng giấc ngủ, mức độ căng thẳng, môi trường sống, sức khỏe thể chất và các yếu tố tâm lý. Vì vậy, không nên quy mọi thay đổi cảm xúc trước kỳ kinh chỉ là do sự biến động nội tiết tố.

Nhìn chung, sự thay đổi hormone là một yếu tố sinh học có thể góp phần vào biến động tâm trạng, nhưng không phải yếu tố duy nhất. Việc nhìn nhận vấn đề trong tổng thể sức khỏe thể chất và tinh thần sẽ giúp tránh những quan niệm đơn giản hóa về cảm xúc và hormone.

Theo Hà Chi (Sức khỏe +)