Đòn roi và lời mắng mỏ gây ra những vết thương có thể nhìn thấy, nhưng tổn thương tinh thần do cách cư xử sai lầm từ cha mẹ lại là những "vết cắt" vô hình.

1. Lấy sự ngượng ngùng của con làm trò đùa giải khuây

Nhiều bậc phụ huynh có thói quen đem những câu chuyện ngố ngô, ê ề hay sự cố xấu hổ của con ra kể lại trên bàn ăn hoặc làm quà mắng trong các buổi tụ họp họ hàng. Cha mẹ có thể nghĩ đó chỉ là nét đáng yêu trẻ con, nhưng đối với trẻ, lòng tự tôn đã bị tổn thương nghiêm trọng.

Ngay cả khi còn nhỏ, con trẻ đã có sự tự trọng riêng. Khi chính người thân thiết nhất đem vết thương của con ra làm trò cười, trẻ sẽ cảm thấy mất đi điểm tựa an toàn. Nguyên tắc ứng xử đúng đắn nhất luôn là: "Đóng cửa bảo nhau, ra ngoài khen ngợi" để giữ thể diện và lòng tự tin cho con.

2. Gạt bỏ và phủ nhận cảm xúc thật của con

17-1792224103-5-thoi-quen-thuong-con-sai-cach-cua-cha-me-dang-de-lai-ton-thuong-vo-hinh-hon-ca-don-roi
Ảnh minh họa.

Mỗi khi thấy con khóc lóc hay sợ hãi, cha mẹ thường gạt đi bằng những câu nói quen thuộc: "Nín ngay, có gì đâu mà khóc!" hay "Lớn rồi, việc gì phải sợ!". Mục đích của cha mẹ là muốn dạy con trở nên cứng cỏi, nhưng thực tế lại đang tập cho con thói quen đè nén cảm xúc.

Một đứa trẻ liên tục bị gạt bỏ cảm xúc sẽ dần thu mình, khó mở lòng và gặp trở ngại lớn trong việc thiết lập các mối quan hệ sâu sắc sau này. Cảm xúc vốn không có đúng hay sai. Khi con gặp nỗi buồn hay sự sợ hãi, thứ con cần nhất là một cái ôm và sự thấu hiểu từ cha mẹ. Sự lắng nghe và chấp nhận từ gia đình mới chính là liều thuốc giúp cảm xúc của trẻ lắng dịu xuống.

3. Đặt con lên bàn cân so sánh với "con nhà người ta"

"Hãy nhìn bạn A, bạn B xem, sao con không làm được như người ta?" – câu nói kinh điển này mang sức sát thương rất lớn đến tâm lý trẻ nhỏ. Mỗi lần bị so sánh là một lần trẻ nhận về thông điệp cay đắng rằng mình kém cỏi và không được cha mẹ công nhận.

Trẻ bị so sánh thường xuyên sẽ dần đánh mất niềm tin vào bản thân. Khi ấy, động lực học tập hay phấn đấu của con không còn đến từ niềm yêu thích tự thân mà chỉ là sự gượng ép để chứng minh mình không thất bại. Mỗi đứa trẻ có một nhịp độ phát triển riêng, việc dùng thước đo của người khác để gán ghép vào con đường của con chỉ mang lại sự bất an lâu dài.

4. Dùng lỗi lầm trong quá khứ để phủ nhận nỗ lực hiện tại

Nhắc lại chuyện cũ để phủ nhận những cố gắng ở hiện tại sẽ khiến trẻ cảm thấy mọi nỗ lực của mình đều trở nên vô nghĩa trong mắt cha mẹ. Dù con đã rất cố gắng thay đổi ngày hôm nay, nhưng nếu cha mẹ chỉ chực chờ gán cho con bóng đen của ngày hôm qua, trẻ sẽ không còn động lực để bắt đầu lại.

Một đứa trẻ luôn bị định kiến bởi quá khứ sẽ khó lòng vững bước tới tương lai. Con của hiện tại có thể đã trưởng thành và khác đi rất nhiều, điều con cần chính là sự ghi nhận kịp thời cho những tiến bộ nhỏ nhất ở hiện tại.

5. Dùng danh nghĩa "tình yêu thương" để nhân danh sự kiểm soát

Những câu nói quen thuộc như "Bố mẹ làm tất cả cũng chỉ muốn tốt cho con", "Nghe lời cha mẹ không bao giờ sai" hay "Con phải ngoan" thực chất là hình thức kiểm soát tâm lý mềm mỏng. Khi đó, trẻ chỉ được coi là "ngoan" khi phục tùng hoàn toàn ý muốn của cha mẹ, còn mọi suy nghĩ cá nhân đều bị quy chụp thành bất hiếu hay bướng bỉnh.

Từ việc chọn quần áo, bạn bè cho đến định hướng tương lai, nếu cha mẹ làm thay tất cả mà không hề lắng nghe nguyện vọng của con, trẻ sẽ mất đi khả năng tự chủ và không thể sống đúng với bản ngã của mình. Tình yêu thương đúng đắn không phải là sự bao bọc hay áp đặt, mà là sự tin tưởng, buông tay đúng lúc để con được tự do phát triển và trưởng thành trên đôi chân của chính mình.

TN (SHTT)