5 yếu tố quan trọng trong mối quan hệ giữa cha và con trai

Khép lại loạt bài gồm bốn phần về “Những yếu tố quan trọng trong mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái”, TS. Daniel Flint, chuyên gia tâm lý học trẻ em tại Bệnh viện Nhi Texas (Mỹ), cho biết các bài viết trong loạt bài trên đều dựa trên nghiên cứu khoa học, tuy nhiên các bậc phụ huynh cần đọc với tinh thần tham khảo, không áp đặt cứng nhắc cho mọi gia đình hay mọi đứa trẻ. Dưới đây là 5 yếu tố cốt lõi trong mối quan hệ cha - con: 

1. Tấm gương về lối sống và ý thức pháp luật

Giống như nhiều hành vi xã hội khác, cách một đứa trẻ nhìn nhận đúng - sai chịu ảnh hưởng sâu sắc từ môi trường gia đình. Một nghiên cứu theo dõi dài hạn trên hàng nghìn cặp cha - con cho thấy mối liên hệ rõ rệt giữa hành vi của người cha và tương lai của con trai.

Số liệu chỉ ra rằng, chỉ 4% con trai của những người cha tuân thủ pháp luật bị kết án nhiều hơn một lần. Ngược lại, ở nhóm có cha từng phạm pháp, tỷ lệ này lên tới khoảng 40%.

Tất nhiên, cha từng phạm lỗi không có nghĩa là con cái chắc chắn sẽ đi vào vết xe đổ (thực tế khoảng một nửa số con trai của những người cha có tiền án vẫn sống tốt). Tuy nhiên, số liệu này là lời nhắc nhở mạnh mẽ: Cách cha sống và tuân thủ các quy tắc xã hội chính là bài học trực quan nhất cho con trai.

2. Người dẫn dắt những vấn đề nhạy cảm

Về lý thuyết, không nhất thiết chỉ cha hoặc mẹ mới có thể nói chuyện, hướng dẫn trẻ về giới tính. Bất kỳ người lớn nào mà trẻ tin tưởng, có hiểu biết và thái độ phù hợp đều có thể đảm nhận vai trò giáo dục giới tính cho trẻ. Nhưng thực tế nghiên cứu cho thấy, trong các gia đình có sự hiện diện của người cha, trọng trách này thường được đặt lên vai họ.

Điều nghịch lý là nhiều ông bố thừa nhận họ thiếu tự tin, thậm chí lúng túng khi nói chuyện với con về tình dục, đặc biệt là việc dạy con trai cách từ chối quan hệ tình dục ngoài ý muốn.

Các chuyên gia khuyến nghị: Đừng xem đây là cuộc nói chuyện "một lần cho xong". Thay vào đó, người cha cần duy trì đối thoại cởi mở để con trai cảm thấy an toàn khi tìm đến hỏi han. Sự dẫn dắt của cha giúp con trai hiểu rằng: Biết nói "không" và tôn trọng ranh giới là bản lĩnh của một người đàn ông.

3. Theo dõi, giao tiếp và đồng hành trong việc nuôi dạy con

Năng lực làm cha mẹ tích cực luôn tốt cho trẻ, bất kể giới tính hay hoàn cảnh sống. Một nghiên cứu năm 2020 tập trung vào các ông bố không sống cùng con trai (độ tuổi 8–12) đã mang đến một góc nhìn đầy hy vọng. Kết quả cho thấy, khi những người cha này tham gia các chương trình huấn luyện kỹ năng làm cha mẹ, nhận thức của con trai về cha được cải thiện rõ rệt. Quan trọng hơn, điều này làm tăng ý định tránh xa bạo lực của trẻ trong tương lai.

Phát hiện này khẳng định: Ngay cả khi không sống chung một mái nhà, sự quan tâm và kỹ năng nuôi dạy của người cha vẫn là lá chắn bảo vệ con trước những lựa chọn sai lầm.

4. Dành thời gian bên con

Khoa học đã chứng minh các hành vi nuôi dạy tích cực giúp bảo vệ trẻ khỏi các vấn đề hành vi (như hung hăng, chống đối) lẫn các tổn thương nội tâm (như lo âu, trầm cảm).

Một nghiên cứu năm 2020 đã chỉ ra rằng, những người cha thường xuyên dành thời gian cùng con tham gia các hoạt động đời thường, như mua sắm, chơi thể thao, nấu ăn hay đơn giản là xem tivi, sẽ nuôi dưỡng những đứa trẻ cân bằng hơn về cảm xúc.

Đáng chú ý, tác động bảo vệ này biểu hiện rõ rệt ở con trai hơn so với con gái. Điều này cho thấy con trai đặc biệt nhạy cảm và cần sự chia sẻ thời gian chất lượng từ người cha để phát triển ổn định.

5. Sự ấm áp, yêu thương và dịu dàng

Định kiến xã hội thường gắn người cha với sự nghiêm khắc, nhưng khoa học lại cổ vũ cho sự dịu dàng.

Dữ liệu cho thấy những đứa trẻ được cha thường xuyên âu yếm từ giai đoạn sơ sinh sẽ đạt điểm cao hơn hẳn trong các bài kiểm tra nhận thức (kỹ năng đọc và toán học) khi lên 4 tuổi. Kết quả này nhất quán ở nhiều nhóm sắc tộc khác nhau.

Thậm chí, tần suất người cha ôm và hôn con trai khi trẻ lên hai được xem là một thước đo quan trọng, có khả năng dự đoán thành tích học tập sau này. Vì vậy, với những người lần đầu làm cha, hãy nhớ rằng: Những cái ôm hôm nay không chỉ là tình cảm, đó là cách bạn đang vun đắp trí tuệ cho con trong tương lai.