PGS.TS Nguyễn Trường Sơn, Thứ trưởng Bộ Y tế ngày 8/9 đã ký ban hành Quyết định số 3875/QĐ-KCB về việc ban hành hướng dẫn tạm thời chẩn đoán, điều trị ngộ độc botulinum.

Hiện nay, cả nước ghi nhận 15 bệnh nhân ngộ độc botulinum tại các tỉnh thành, sau khi sử dụng sản phẩm pate Minh Chay của Công ty TNHH Hai thành viên Lối Sống Mới (tổ 2, thị trấn Đông Anh, huyện Đông Anh, Hà Nội). Ngày 8/9, Bộ Y tế ban hành hướng dẫn chẩn đoán và điều trị ngộ độc botulinum.

Loại thực phẩm gây ngộ độc botulinum

Cổ điển là thịt hộp (do đó vi khuẩn gây bệnh được gọi là vi khuẩn độc thịt). Tuy nhiên các vụ ngộ độc trên thế giới cho thấy tất cả các loại thực phẩm từ rau, củ, quả, thịt, hải sản,… được sản xuất không đảm bảo và đóng gói kín (ví dụ đồ hộp, can, lon, chai, lọ, bao, túi, gói) cùng với môi trường bảo quản bên trong không đảm bảo dẫn tới bào tử phát triển thành vi khuẩn và sinh ngoại độc tố gây ngộ độc.

Phổ biến là thực phẩm chế biến, đóng gói thủ công, sản xuất nhỏ lẻ, hộ gia đình hoặc điều kiện sản xuất không đảm bảo. Có thể gặp các trường hợp ngộ độc với sản phẩm sản xuất công nghiệp và ăn tại các nhà hàng.

Xu hướng ngộ độc tăng lên trên thế giới do trào lưu sử dụng túi hút khí chứa đựng thực phẩm, bảo quản thực phẩm không đảm bảo, sử dụng tủ lạnh không đúng, đun lại không đủ chín trước ăn.

Nam bệnh nhân 70 tuổi hiện đang điều trị tại Bệnh viện Bạch Mai. Ảnh: BVCC.

Triệu chứng bệnh

Ngộ độc thực phẩm do độc tố botulinum thường do ăn uống các thực phẩm có sẵn độc tố botulinum do các chủng vi khuẩn Clostridium sinh ra.

Thời gian khởi phát bệnh phổ biến 12-36 giờ sau khi ăn, phần lớn trong ngày đầu tiên, có thể trong khoảng 6 giờ đến 8 ngày sau ăn. Như vậy, nếu đã ăn quá 8 ngày, sức khỏe ổn định có thể yên tâm.

Bệnh nhân không sốt, huyết áp có thể tụt trong khi mạch/nhịp tim có xu hướng không nhanh. Buồn nôn, nôn, chướng bụng, đau bụng, sau đó liệt ruột cơ năng, táo bón. Bệnh cảnh chính là liệt ngoại biên đối xứng hai bên kiểu lan xuống, liệt toàn bộ các cơ với các mức độ khác nhau, người bệnh vẫn tỉnh táo, không có rối loạn cảm giác. Ngộ độc nặng dẫn tới liệt cơ hô hấp, suy hô hấp có thể tử vong. Liệt nặng nề kéo dài dẫn tới nhiều biến chứng.

Ngộ độc thực phẩm do độc tố botulinum là ngộ độc nặng, tỷ lệ tử vong cao, thời gian liệt kéo dài. Thời gian thở máy cần trung bình khoảng 2 tháng sau đó mới có thể cai thở máy, tuy nhiên bệnh nhân cần nhiều tháng để hồi phục. Liều 0,09 mcg tiêm tĩnh mạch có thể gây tử vong một người nặng 70kg.

Các biến chứng chính: nhiễm trùng bệnh viện, đặc biệt viêm phổi và các biến chứng của thở máy; Các biến chứng do bất động, nằm kéo dài, loét; Liệt ruột, táo bón, trào ngược, sặc phổi.

Ngộ độc xảy ra không thường xuyên, có thể thành vụ với nhiều người bị ngộ độc. Có các trường hợp ngộ độc riêng lẻ, không rõ yếu tố dịch tễ, diễn biến nhanh, không thể khai thác bệnh cảnh đặc trưng, dẫn tới dễ bỏ sót hoặc nhầm với nhiều bệnh khác.

Các nhân viên y tế cần nâng cảnh giác khai thác bệnh sử, đưa vào chẩn đoán phân biệt đặc biệt với các tình trạng liệt ngoại biên, qua đó giúp chẩn đoán và điều trị sớm, dùng thuốc giải độc sớm nhất giúp cải thiện tình trạng ngộ độc.

Hiện nay, cả nước có 15 bệnh nhân ngộ độc botulinum sau khi sử dụng pate Minh Chay. Ảnh: Internet.

Các biện pháp phòng bệnh

Bộ Y tế yêu cầu các cơ quan chức năng cần tăng cường công tác kiểm soát vệ sinh an toàn thực phẩm.

Người dân được khuyến cáo nên chọn các sản phẩm có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, có tiêu chuẩn chất lượng và an toàn được công nhận. Thận trọng với các thực phẩm đóng kín như trên nhưng có mùi hoặc màu sắc thay đổi, hoặc có vị thay đổi khác thường (ví dụ sữa chua nhưng không còn vị chua bình thường).

Không nên tự đóng gói kín các thực phẩm và để kéo dài trong điều kiện không phải đông đá (chỉ có nhiệt độ đông đá mới làm vi khuẩn ngừng phát triển và không sinh độc tố). Ưu tiên ăn các thực phẩm mới chế biến, mới nấu chín. Lưu ý nấu chín sẽ phá hủy độc tố botulinum (nếu không may có trong thực phẩm).

Bên cạnh đó, với các thực phẩm lên men, đóng gói hoặc che đậy kín theo cách truyền thống (như dưa muối, măng, cà muối,…), người dân cần đảm bảo phải chua, mặn. Khi thực phẩm hết chua thì không nên ăn.

Theo Minh Nhân (Pháp luật & Bạn đọc)