Tiểu thuyết vừa được bình chọn hay nhất mọi thời đại

Middlemarch của nữ nhà văn George Eliot đã chiếm vị trí số 1, theo công bố của The Guardian. Hội đồng biên tập tờ báo cho rằng vị trí số một này là hoàn toàn xứng đáng và không gây bất ngờ, bởi tác phẩm luôn duy trì được sức hút mãnh liệt đối với độc giả suốt hơn một thế kỷ qua kể từ ngày đầu ra mắt. Giới chuyên môn nhận định rằng đây là cuốn tiểu thuyết mang giá trị cốt lõi, góp phần định hình nền văn học tiếng Anh.  

 Middlemarch ban đầu được phát hành thành tám kỳ kéo dài từ năm 1871 đến năm 1872. Đằng sau bút danh mang đậm nam tính George Eliot thực chất là nữ nhà văn Anh Mary Ann Evans (1819-1880). Trong bối cảnh xã hội bấy giờ, bà buộc phải dùng tên đàn ông để đảm bảo những sáng tạo văn chương của mình được giới phê bình và công chúng đánh giá một cách công tâm nhất, tránh khỏi những định kiến khắt khe về giới. 

Tại Việt Nam, tác phẩm đồ sộ này đã được dịch giả Anh Hoa chuyển ngữ và ấn hành vào năm 2022 giữ nguyên tên gốc tiếng Anh, do Nhà xuất bản Hội Nhà văn cùng công ty TNHH Văn hóa Đông Tây phối hợp thực hiện.  

Bối cảnh của "Middlemarch" đặt tại một thị trấn nông thôn hư cấu cùng tên ở nước Anh vào đầu thế kỷ 19. Các nhân vật phải chật vật đối diện với những làn sóng biến đổi xã hội, đồng thời bị bủa vây bởi các ràng buộc của danh vọng, bổn phận hôn nhân và lòng trắc ẩn.

Ban đầu, tác giả có ý định tách câu chuyện thành hai cuốn sách độc lập. Tuy nhiên, quyết định hợp nhất chúng lại đã tạo nên, như Guardian nhận xét, "một thiên sử thi phức tạp, khám phá bản chất của sự nghiệp và hôn nhân, tham vọng và sáng tạo, sự ích kỷ và tinh thần cộng đồng trong bối cảnh chính trị, xã hội và công nghệ thay đổi".  

Trọng tâm của mạch truyện xoay quanh Dorothea Brooke, một cô gái 19 tuổi đầy thông minh và khao khát lý tưởng sống cao đẹp. Thế nhưng, cuộc đời cô sớm rơi vào bi kịch và vỡ mộng khi kết hôn với một học giả ích kỷ, khô khan. Dù nhà văn mở đầu tác phẩm bằng một cuộc hôn nhân đổ vỡ và khắc họa Dorothea trải qua vô vàn cay đắng, thất vọng, nhưng cuối cùng bà vẫn hướng nhân vật của mình giữ vẹn nguyên lòng nhân từ, đạo đức để làm nên những điều tốt đẹp cho cuộc đời.

Việc đặt một người phụ nữ trẻ tài năng vào trung tâm tác phẩm đã giúp George Eliot tái định hình dòng văn học hư cấu nước Anh. Nhân vật Dorothea cũng được đánh giá là người đặt nền móng cho các hình tượng nhân vật có nội tâm phức tạp, sâu sắc về sau, tiêu biểu như bà Dalloway trong tác phẩm cùng tên của Virginia Woolf. Song song với Dorothea, tiểu thuyết còn khắc họa Tertius Lydgate, một bác sĩ trẻ tỉnh lẻ giàu tham vọng nhưng dần đánh mất lý tưởng sống do vướng vào một cuộc hôn nhân không hạnh phúc với người con gái thôn quê xinh đẹp.

Suốt nhiều thập kỷ, Middlemarch luôn nhận được sự tán dương nồng nhiệt từ giới văn nghệ sĩ thế giới. Những tên tuổi lẫy lừng như Henry James hay Martin Amis đều bày tỏ sự ngưỡng mộ sâu sắc trước thế giới quan độc đáo của George Eliot. 

Trước khi đứng đầu bảng xếp hạng của Guardian, tác phẩm này đã liên tục góp mặt trong các danh sách danh giá như: top 100 tiểu thuyết đáng đọc nhất của Telegraph (năm 2009), 100 cuốn sách vĩ đại nhất mọi đại thời do Norwegian Book Clubs bình chọn (năm 2010), và một trong top 100 tiểu thuyết Anh hay nhất mọi thời đại do BBC bầu chọn vào năm 2015.