Từ mục tiêu vào trường chất lượng cao đến cuộc cạnh tranh suất học trường công, nhiều gia đình phải cho con luyện thi từ sớm, chấp nhận tốn kém và đảo lộn sinh hoạt dù không muốn việc học thêm trở thành gánh nặng.

Chạy đua vào trường top đầu, học thêm từ lớp 3

18h, khi nhiều học sinh đã kết thúc ngày học và bắt đầu nghỉ ngơi, Nguyễn Văn B., học sinh lớp 8 Trường THCS Kim Giang (Hà Nội), lại tiếp tục đến lớp học thêm Toán, Ngữ văn và Ngoại ngữ. Lịch học nối tiếp nhau khiến cậu gần như không còn thời gian dành cho những hoạt động thường ngày của tuổi học trò.

B. đang chuẩn bị cho kỳ thi vào lớp 10 chuyên Lý, Trường THPT Chuyên Khoa học Tự nhiên. Cuộc đua đã bắt đầu từ lớp 7, khi em tham gia luyện thi mỗi tuần một buổi. Sang lớp 8, tần suất tăng lên hai buổi mỗi tuần, đồng thời bổ sung các lớp Toán chuyên sâu để chuẩn bị cho môn thi điều kiện.

Ban ngày học chính khóa, chiều tối tiếp tục học thêm, thời gian vui chơi, vận động và nghỉ ngơi của nam sinh ngày càng thu hẹp. Đây cũng là thực trạng nhiều học sinh đang trải qua khi gia đình đặt mục tiêu vào trường chuyên, lớp chọn hoặc trường chất lượng cao.

Dù Chương trình giáo dục phổ thông 2018 hướng tới phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực, không ít phụ huynh vẫn tập trung vào thành tích các môn văn hóa. Với mong muốn con giành suất vào những trường có chất lượng đào tạo tốt, họ coi học thêm và luyện thi là bước chuẩn bị khó có thể bỏ qua.

09-1791505635-cuoc-dua-truong-chuyen-lop-chon-hoc-sinh-quay-cuong-hoc-them-tu-tieu-hoc
Nhiều học sinh tiểu học tại Hà Nội đến đăng ký học thêm tại Trung tâm bồi dưỡng kiến thức. Ảnh minh họa: Báo Nhân Dân.

Chị Lê Ngọc Mai, có con đang học lớp 4 tại một trường tư thục ở phường Cầu Giấy, Hà Nội, đã cho con ôn thi từ lớp 3 để hướng tới mục tiêu vào lớp 6 một trường chất lượng cao. Kỳ tuyển sinh đánh giá năng lực Toán, Tiếng Việt, tiếng Anh kết hợp xem xét hồ sơ và học bạ trong 5 năm tiểu học khiến gia đình phải theo sát kết quả học tập của con từ sớm.

Với những gia đình nhắm đến trường top đầu, mục tiêu không đơn thuần là học tốt mà còn phải đạt mức “Xuất sắc”. Trước đây, có trường từng đặt điều kiện loại hồ sơ nếu học sinh có một môn chỉ đạt điểm 8. Bởi vậy, một điểm số đôi khi trở thành áp lực kéo dài suốt nhiều năm học.

Hiện con chị Mai học thêm tiếng Anh hai buổi, Toán một buổi và Tiếng Việt một buổi mỗi tuần. Chị cho rằng đề thi có nội dung vượt chương trình giáo dục cơ bản, khiến việc luyện thi trở nên cần thiết nếu muốn tăng cơ hội trúng tuyển.

Tuy nhiên, tìm lớp học phù hợp không phải chuyện dễ dàng. Sau khi Bộ GD&ĐT quy định không tổ chức dạy thêm đối với học sinh tiểu học, các lớp luyện thi dành cho nhóm học sinh có cùng mục tiêu trở nên khó tìm hơn. Chị Mai phải tìm những phụ huynh có nhu cầu tương tự rồi nhờ giáo viên hỗ trợ bổ sung kiến thức cho con.

Sự gia tăng số trường chất lượng cao cũng khiến cuộc cạnh tranh giữa các gia đình thêm căng thẳng. Theo thông tin được nêu, năm học trước Hà Nội có 17 trường chất lượng cao, trong khi năm học này con số tăng lên 35. Nhiều trường tuyển sinh bằng bài kiểm tra đánh giá năng lực kết hợp xét học bạ.

Ở bậc THPT, Hà Nội có bốn trường chuyên thuộc Sở GD&ĐT gồm THPT Chuyên Hà Nội Amsterdam, THPT Chuyên Chu Văn An, THPT Chuyên Sơn Tây và THPT Chuyên Nguyễn Huệ, bên cạnh hệ thống trường chuyên thuộc các trường đại học.

Sức nóng tuyển sinh thể hiện qua số lượng thí sinh đăng ký dự thi. Năm 2026, Trường THCS Cầu Giấy tuyển 440 học sinh nhưng có hơn 5.600 thí sinh dự thi, tương đương tỷ lệ chọi khoảng 1/13. Trường THPT Chuyên Ngoại ngữ có 630 chỉ tiêu vào lớp 10 nhưng thu hút hơn 5.000 thí sinh.

Áp lực cạnh tranh khiến nhiều học sinh phải tham gia các lớp học thêm, luyện thi để nâng cao khả năng trúng tuyển. Trong bối cảnh đó, sau một năm triển khai, Thông tư 29 về dạy thêm, học thêm của Bộ GD&ĐT được sửa đổi và thay thế bằng Thông tư 19.

Học thêm tốn kém hơn, phụ huynh vẫn khó nói không

Chị Nguyễn Thu Hiền, ở Hoàng Liệt, Hà Nội, cho biết khi Thông tư 29 bắt đầu có hiệu lực, chị và nhiều phụ huynh từng kỳ vọng quy định mới sẽ giúp gia đình chủ động lựa chọn giáo viên phù hợp với nhu cầu của con.

Tuy nhiên, sau một thời gian thực hiện, chị nhận thấy việc đưa hoạt động dạy thêm ra ngoài nhà trường khiến sinh hoạt gia đình phát sinh nhiều bất cập. Thay vì để con học hai buổi tại trường và đón về sau giờ làm, phụ huynh phải đi đón con từ giữa buổi chiều rồi đưa đến trung tâm văn hóa học thêm.

Việc đưa đón khiến cha mẹ phải thay nhau xin về sớm, quay lại cơ quan sau khi đưa con đến lớp hoặc thuê xe ôm công nghệ để di chuyển. Thời gian, công sức và hiệu quả công việc đều bị ảnh hưởng.

Chi phí học thêm cũng tăng đáng kể. Theo chị Hiền, trước đây phụ huynh đóng khoảng 50.000 đồng mỗi tiết khi con học bổ trợ tại trường, nhưng khi chuyển ra ngoài, mức phí phổ biến mà chị phải đối mặt là 150.000-200.000 đồng mỗi tiết.

Dù vậy, chị vẫn khó lựa chọn phương án không cho con học thêm. Với áp lực giành suất vào trường công lập ở bậc THPT, việc dừng luyện tập khiến gia đình lo ngại con sẽ gặp bất lợi trong kỳ thi chuyển cấp.

Tình trạng tương tự cũng xuất hiện ở bậc THPT. Anh Trần Tuấn Phương, có con học lớp 12 Trường THPT Việt Nam - Ba Lan, Hà Nội, cho biết sau khi nhà trường không còn tổ chức các lớp bổ trợ có thu phí theo Thông tư 29, phụ huynh vẫn có nhu cầu tìm nơi học thêm để con chuẩn bị cho những kỳ thi quan trọng.

Các kỳ thi tốt nghiệp THPT, đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia Hà Nội và đánh giá tư duy của Đại học Bách khoa Hà Nội khiến nhóm Zalo phụ huynh thường xuyên xuất hiện những câu hỏi về địa điểm học Toán, giáo viên dạy Văn hay cách ôn tập môn Địa lý.

Gia đình anh Phương sống tại bán đảo Linh Đàm nhưng vẫn đưa con đến khu vực quận Hoàn Kiếm cũ để học với những giáo viên được biết đến trong lĩnh vực ôn luyện Vật lý và Toán. Ngoài ra, anh còn cho con học trực tuyến nhằm rèn kỹ năng làm bài thi đánh giá năng lực.

Sau giờ học chính khóa vào các buổi sáng và hai buổi chiều trong tuần, nam sinh tiếp tục dành thời gian cho việc học thêm, song vẫn giữ trọn hai ngày cuối tuần để nghỉ ngơi.

Theo thực tế từ các gia đình, nhu cầu học thêm vẫn tồn tại khi phụ huynh muốn con được bổ sung kiến thức và học với giáo viên đáp ứng kỳ vọng. Điều khiến họ bức xúc là nhu cầu này đôi khi bị biến thành sức ép, khiến việc học thêm không còn hoàn toàn xuất phát từ lựa chọn tự nguyện.

Học giỏi để làm gì nếu chưa biết mục tiêu tương lai?

Trước cuộc đua thành tích ngày càng sớm, ông Nguyễn Đình Sơn, chuyên gia tâm lý thuộc Hội Tâm lý giáo dục Hà Nội, cho rằng nhiều phụ huynh đặt mục tiêu con phải học giỏi, vào trường chuyên, lớp chọn nhưng chưa xác định rõ ý nghĩa của đích đến đó.

Theo ông Sơn, có học sinh dành nhiều thời gian ôn thi vào lớp chuyên Lịch sử tại một trường chuyên ở Hà Nội, nhưng khi lên đại học lại lựa chọn ngành học không liên quan đến môn chuyên. Điều này đặt ra vấn đề về mục tiêu thực sự của quá trình học tập.

Nếu việc học chủ yếu nhằm đạt thành tích và vượt qua kỳ thi tuyển sinh, trong khi định hướng tương lai chưa rõ ràng, gia đình cần xem xét lại cách đặt mục tiêu cho con.

Chuyên gia cũng cảnh báo việc học thêm quá nhiều có thể khiến trẻ căng thẳng, chịu áp lực kéo dài và không còn thời gian chơi thể thao. Trong quá trình luyện thi, theo ông, có khá nhiều học sinh gặp vấn đề đến mức cần sự hỗ trợ của chuyên gia tâm lý.

Áp lực học tập không chỉ đến từ các lớp học thêm mà còn liên quan đến chương trình nặng, tình trạng học vượt cấp và sức ép thi cử. Khi phần lớn thời gian của học sinh bị lấp đầy bởi sách vở, các em có thể thiếu cơ hội rèn luyện những kỹ năng cần thiết để ứng phó với các tình huống trong cuộc sống.

Cuộc đua vào trường chuyên, lớp chọn vì thế không chỉ là câu chuyện về điểm số hay tỷ lệ chọi. Khi học thêm trở thành lựa chọn gần như bắt buộc đối với nhiều gia đình, câu hỏi đặt ra là làm thế nào để việc học thực sự phục vụ sự phát triển của học sinh, thay vì khiến các em phải chạy theo thành tích mà chưa hiểu rõ mục tiêu của mình.

QT (SHTT)