Đề thi Ngữ văn lớp 10 chuyên gây tranh cãi, trường lên tiếng giải thích

Một trong những nội dung khiến nhiều giáo viên và phụ huynh chú ý nằm ở câu hỏi yêu cầu thí sinh trình bày hiểu biết về nhân vật trữ tình “em gái tiền phương”. Theo một số ý kiến, cách gọi này chưa thực sự chính xác vì “em gái tiền phương” nên được hiểu là đối tượng trữ tình thay vì nhân vật trữ tình.

Không dừng lại ở đó, câu hỏi yêu cầu nhận xét về sự kết hợp giữa giọng tự sự, trữ tình và kịch trong văn bản cũng tạo ra nhiều luồng quan điểm trái chiều. Một số giáo viên cho rằng đoạn thơ được sử dụng trong đề không mang yếu tố kịch rõ rệt nên việc đưa nội dung này vào đề thi có phần thiếu thuyết phục.

Ở phần nghị luận, đề thi yêu cầu học sinh từ hai câu thơ “Chào em, em gái tiền phương/Hẹn gặp nhé giữa Sài Gòn” để bàn luận về vai trò của niềm tin trong cuộc sống. Một số ý kiến nhận định cách chuyển ý từ tác phẩm sang vấn đề xã hội còn khá gượng ép, chưa tạo được sự liên kết thật sự tự nhiên.

Trước những tranh luận đang lan rộng, PGS.TS Nguyễn Quang Liệu, Hiệu trưởng Trường THPT Chuyên Khoa học Xã hội và Nhân văn, cho biết nhà trường ghi nhận các phản biện chuyên môn từ dư luận. Tuy nhiên, theo ông, đề thi đã được tham khảo ý kiến từ nhiều chuyên gia trong lĩnh vực giảng dạy và nghiên cứu trước khi sử dụng chính thức.

Nhà trường đánh giá đề thi vẫn đảm bảo yêu cầu kiến thức nền tảng, đồng thời có khả năng phân loại thí sinh phục vụ mục tiêu tuyển chọn học sinh năng khiếu.

Liên quan đến tranh cãi về khái niệm “em gái tiền phương”, PGS.TS Nguyễn Thị Phương Thùy, giảng viên cao cấp Khoa Ngôn ngữ học và Việt Nam học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG Hà Nội), cho rằng vấn đề nằm ở cách tiếp cận khái niệm nhân vật trữ tình.

Theo bà, nếu hiểu theo nghĩa hẹp thì “em gái tiền phương” là đối tượng trữ tình. Tuy nhiên, trong cách hiểu rộng hơn, nhân vật trữ tình có thể bao gồm cả chủ thể phát ngôn lẫn người tiếp nhận lời nói nên cách diễn đạt của đề thi vẫn có thể chấp nhận.

Đối với nhận xét cho rằng văn bản không có tính kịch, bà Thùy cho rằng đây lại là điểm mở mang tính sáng tạo. Theo bà, tác phẩm từng được chuyển thể thành nhạc kịch nên học sinh hoàn toàn có thể cảm nhận được yếu tố kịch thông qua kết cấu đối thoại, nhịp điệu và cảm xúc của tác phẩm. Đây cũng được xem là dạng câu hỏi có tính phân hóa tốt khi học sinh ở mức cơ bản có thể nhận diện chất tự sự và trữ tình, còn những em có tư duy sâu hơn sẽ phát hiện thêm sắc thái kịch trong văn bản.

Về phần nghị luận xã hội xoay quanh “niềm tin trong cuộc sống”, chuyên gia này nhận định việc dẫn dắt từ hai câu kết của bài thơ là hợp lý. Theo bà, câu thơ “Hẹn gặp nhé giữa Sài Gòn” không chỉ mang ý nghĩa của một lời hẹn mà còn thể hiện niềm tin vào thắng lợi, khát vọng thống nhất đất nước cũng như sức sống bền bỉ của con người Việt Nam qua nhiều thế hệ. Chính từ tầng ý nghĩa đó, đề bài mở rộng thành vấn đề nghị luận xã hội là điều hoàn toàn có cơ sở.

Dù còn nhiều tranh luận, đề thi năm nay vẫn đang thu hút sự quan tâm lớn từ dư luận bởi cách tiếp cận mới và những góc nhìn học thuật khác nhau xoay quanh việc dạy và học môn Ngữ văn hiện nay.