Gen Z và "chủ nghĩa hư vô tài chính": Khi sự liều lĩnh là cách thích nghi duy nhất

Những hành vi như vung tiền vào meme coin, giao dịch quyền chọn mạo hiểm hay đắm chìm trong các nền tảng cá cược thể thao bị chỉ trích là sự thiếu thận trọng, là hệ quả của việc mạng xã hội đang "game hóa" giá trị đồng tiền. Tuy nhiên, đằng sau cái vẻ ngoài có phần liều lĩnh đó là một sự thật khắc nghiệt: người trẻ đang phản ứng thích nghi với một nền kinh tế không còn ưu ái sự kiên nhẫn.

Khái niệm "chủ nghĩa hư vô tài chính" (financial nihilism) đang trở thành một từ khóa lột tả chính xác tâm thế của thế hệ mới. Đó là cảm giác mất niềm tin hoàn toàn vào những con đường làm giàu truyền thống. Khi những lời khuyên kinh điển như "học hành chăm chỉ, tiết kiệm đều đặn để mua nhà" không còn mang lại kết quả tương xứng, niềm tin của người trẻ bắt đầu sụp đổ. Họ không còn nhìn thấy ánh sáng ở cuối con đường của sự kiên nhẫn dài hạn, bởi hệ thống kinh tế hiện tại dường như đã ngừng tưởng thưởng cho sự thận trọng.

Thực tế chứng minh, các nền tảng bảo đảm cho sự thăng tiến xã hội đang lung lay dữ dội. Tấm bằng đại học, vốn từng là chiếc vé thông hành đến sự an toàn, nay lại trở thành gánh nặng tài chính với tổng nợ vay sinh viên tại Mỹ lên tới 1.600 tỷ USD vào năm 2024. Trong khi chi phí giáo dục tăng vọt 40% trong một thập kỷ thì tiền lương thực tế lại tăng chậm chạp, khiến thu nhập của cả một thế hệ bị "khóa trần". Cánh cửa sự nghiệp cũng hẹp dần khi báo cáo năm 2025 chỉ ra chỉ 30% sinh viên tốt nghiệp tìm được công việc đúng chuyên môn, trong khi tỷ lệ thất nghiệp ở nhóm tuổi 16-24 chạm mức cao nhất kể từ sau đại dịch.

Giấc mơ sở hữu nhà ở – biểu tượng của sự ổn định – cũng dần trở nên xa vời. Theo dữ liệu từ Redfin, tỷ lệ người trẻ sở hữu nhà riêng đang đứng yên ở mức thấp hơn nhiều so với thế hệ cha mẹ họ, bởi giá nhà so với thu nhập đã tăng gần gấp đôi so với những năm 1980-1990. Khi những cánh cửa quen thuộc đóng sập lại, người trẻ buộc phải tìm đến những đòn bẩy cuối cùng dù đầy rủi ro. Tiền mã hóa hay cá cược trực tuyến trở nên hấp dẫn không phải vì cảm giác mạnh, mà vì chúng mang lại viễn cảnh lợi nhuận đột biến trong thời gian ngắn – thứ mà các kênh đầu tư truyền thống không còn khả năng cung cấp về mặt tâm lý.

Số liệu khảo sát cho thấy một thực trạng đáng suy ngẫm: gần 2/3 người trẻ tin rằng phương thức duy nhất để làm giàu hiện nay là thông qua các kênh thay thế hoặc cờ bạc. Thậm chí, khoảng 30% nhóm tuổi 18-34 sẵn sàng đặt cược hơn 500 USD chỉ trong một ngày. Điều đáng nói là họ không hề ngây thơ; nhiều người trong số họ vẫn nhìn nhận cá cược là tiêu cực, nhưng họ vẫn tham gia để tìm lại cảm giác chủ động trong một hệ thống mà họ cảm thấy mình đã mất quyền kiểm soát.

Sau cùng, việc coi nền kinh tế như một trò chơi không phải là biểu hiện của sự nông nổi, mà là dấu hiệu cho thấy luật chơi đã thay đổi hoàn toàn. Người trẻ không khao khát sự hỗn loạn, họ chỉ đang cố gắng sống sót và tìm thấy sự thuộc về trong các cộng đồng trực tuyến như Reddit hay Discord giữa một thực tế bấp bênh. Họ hiểu rõ rủi ro mình đang đối mặt, nhưng khi con đường truyền thống đã bị chặn đứng, sự liều lĩnh lại trở thành một chiến lược sinh tồn tất yếu.