Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026: Bước ngoặt số hóa và những điều chỉnh quan trọng thí sinh cần biết

Theo GS.TS Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng giáo dục (Bộ GD-ĐT), dù phương thức đánh giá về cơ bản vẫn giữ ổn định như năm trước, song kỳ thi năm nay sẽ ghi nhận những chuyển biến mạnh mẽ từ quy trình hành chính đến hình thức thi cử nhằm tương thích với mô hình hành chính mới và xu hướng công nghệ.

Thay đổi đầu tiên và trực diện nhất chính là việc tinh giản tối đa các loại giấy tờ thủ tục. Để phù hợp với việc sắp xếp lại các đơn vị hành chính cấp tỉnh, Bộ GD-ĐT đã quyết định tích hợp các loại văn bản hành chính nhằm giảm tải áp lực cho thí sinh. Cụ thể, Giấy báo dự thi và Thẻ dự thi giờ đây sẽ được gộp chung thành một văn bản duy nhất mang tên "Giấy báo dự thi". Tương tự, các loại giấy tờ liên quan đến kết quả và chứng nhận tốt nghiệp cũng được tích hợp đồng bộ. Toàn bộ hồ sơ này sẽ do các trường phổ thông trực tiếp cấp và lưu trữ, giúp thí sinh thuận tiện hơn trong quá trình xét tuyển đại học mà không cần qua nhiều cấp trung gian. Ngoài ra, tính khách quan của kỳ thi cũng được tăng cường khi công tác thanh tra giáo dục được chuyển giao về Thanh tra Chính phủ và Thanh tra cấp tỉnh giám sát.

Về mặt chuyên môn, năm 2026 chính thức khép lại kỷ nguyên của chương trình cũ. Toàn bộ thí sinh, bao gồm cả thí sinh tự do, sẽ thi theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 với cấu trúc đề thi tập trung đánh giá năng lực thực chất. Đề thi được thiết kế theo hướng "mở", đòi hỏi người học phải biết vận dụng kiến thức vào thực tiễn đời sống thay vì học thuộc lòng máy móc. Đặc biệt, môn Ngữ văn sẽ kiên trì nói không với ngữ liệu trong sách giáo khoa nhằm chấm dứt tình trạng "văn mẫu". Với ma trận đề thi có sự phân hóa rõ rệt, trong đó các câu hỏi ở mức độ Hiểu và Vận dụng chiếm tới 60%, kỳ thi không chỉ phục vụ mục tiêu xét tốt nghiệp mà còn là cơ sở tin cậy để các trường đại học thực hiện quyền tự chủ tuyển sinh.

Đáng chú ý nhất trong kỳ thi năm nay chính là bước đệm lịch sử cho lộ trình số hóa giáo dục. Bộ GD-ĐT công bố sẽ triển khai thử nghiệm câu hỏi thi trên máy tính với quy mô lên tới 100.000 thí sinh. Đây được xem là đợt "tổng duyệt" quan trọng để rà soát hạ tầng công nghệ và xây dựng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa trước khi áp dụng đại trà vào năm 2027. Mục tiêu của sự thay đổi này là tiến tới việc mỗi đơn vị hành chính mới sẽ có điểm thi máy tính chuyên biệt, đảm bảo tính bảo mật và hiện đại.

Trước những đổi mới này, đặc biệt là việc kỳ thi dự kiến tổ chức sớm hơn mọi năm, các chuyên gia giáo dục khuyến cáo thí sinh cần chủ động thay đổi phương pháp học tập. Việc nắm vững tư duy năng lực thay vì kỹ năng giải đề truyền thống sẽ là chìa khóa giúp các em vững tâm bước vào một kỳ thi mang đậm dấu ấn của thời đại số và cải cách hành chính.