Làn sóng "khai tử" ngành ngoại ngữ tại Trung Quốc: Sự thoái trào của kỹ năng thuần túy trước kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo

Trong suốt nhiều thập kỷ, tấm bằng đại học chuyên ngành ngôn ngữ từng được coi là "chiếc chìa khóa vàng" mở ra cánh cửa thành công với triết lý "giỏi ngoại ngữ, đi khắp thế gian". Thế nhưng, tính đến đầu năm 2026, bức tranh giáo dục tại quốc gia tỷ dân đã đảo chiều mạnh mẽ.

Dữ liệu báo cáo giáo dục mới nhất cho thấy một thực trạng đáng báo động: từ năm 2018 đến 2022, đã có tới 109 trường đại học tại Trung Quốc chính thức khai tử các ngành liên quan đến ngoại ngữ. Trong danh sách "đen" này, tiếng Nhật và tiếng Anh dẫn đầu với lần lượt 26 và 21 trường ngừng đào tạo. Đáng chú ý, ngay cả những tên tuổi lẫy lừng thuộc dự án "Song nhất lưu" như Đại học Khoa học Kỹ thuật Trung Hoa hay Đại học Đông Nam cũng đã thông báo ngừng tuyển sinh các hệ cử nhân và thạc sĩ ngành ngôn ngữ, biên phiên dịch.

Nguyên nhân của sự quay lưng này bắt nguồn từ những con số nghiệt ngã trên thị trường việc làm. Năm 2023, tỷ lệ sinh viên ngoại ngữ tìm được hướng đi thực tế sau tốt nghiệp chỉ đạt 84,5%, thấp hơn mức trung bình toàn quốc. Không chỉ khó xin việc, mức lương khởi điểm của cử nhân ngành này cũng chỉ khiêm tốn ở mức 5.695 NDT (khoảng 21,8 triệu đồng), thua xa khối ngành kỹ thuật. Đặc biệt, có đến gần một nửa số sinh viên ra trường không làm đúng chuyên môn, gây ra sự lãng phí nguồn lực đào tạo khổng lồ khi xã hội không còn mặn mà với những nhân sự chỉ sở hữu kỹ năng chuyển ngữ đơn thuần.

Sự suy thoái này là hệ quả tất yếu của bước tiến công nghệ. Vào năm 2026, các mô hình ngôn ngữ lớn (AI) đã đạt đến trình độ dịch thuật tiệm cận con người trong giao tiếp cơ bản và văn bản thông thường. Khi máy móc có thể xử lý công việc với chi phí gần như bằng không, vai trò của những phiên dịch viên đóng vai trò "công cụ" trở nên dư thừa. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp hiện nay đòi hỏi những "nhân tài phức hợp" – những người không chỉ tinh thông ngôn ngữ mà còn phải am hiểu sâu sắc về luật pháp, tài chính, công nghệ hoặc kỹ thuật. Việc nhiều trường trước đây mở ngành ngoại ngữ ồ ạt chỉ vì "chi phí thấp" (chỉ cần giáo viên và phòng học) đã tạo ra sự lệch pha nghiêm trọng giữa chất lượng đào tạo và nhu cầu thực tế.

Trước làn sóng thanh lọc này, các đại học hàng đầu như Đại học Ngoại ngữ Bắc Kinh đang rốt ráo thực hiện cuộc "cải cách phía cung" theo mô hình "Ngoại ngữ + X". Thay vì dạy tiếng đơn thuần, ngôn ngữ giờ đây được biến thành công cụ bổ trợ cho các ngành chuyên sâu. Những sự kết hợp mới mẻ như Tiếng Pháp + Luật, Tiếng Ả Rập + Kỹ thuật dầu khí hay Tiếng Đức + Khoa học gỗ đang trở thành lối thoát cho sinh viên. Thậm chí, một số viện nghiên cứu đã bắt đầu đào tạo sinh viên ngoại ngữ biết viết code và hiểu thuật toán để họ có thể kiểm soát, hiệu đính cho AI thay vì bị chúng thay thế.

Lời khuyên dành cho những người đang theo đuổi ngành ngôn ngữ là hãy ngừng sợ hãi AI và học cách làm chủ nó. Máy móc có thể dịch mặt chữ, nhưng không thể nắm bắt được những sắc thái ngoại giao tinh tế, điển tích văn hóa sâu sắc hay tư duy chiến lược. Sinh viên tương lai cần xác định mình là những "sứ giả văn hóa" và chuyên gia trong một lĩnh vực cụ thể. Ngoại ngữ không hề biến mất, nó chỉ đang trải qua quá trình gạn đục khơi trong để trở về đúng vị thế của một ngành học tinh hoa, nơi đòi hỏi sự kết hợp hoàn hảo giữa tư duy nhân văn và khả năng làm chủ công nghệ hiện đại.