Nghịch lý tại Mỹ: Sở hữu bằng cấp danh giá, Gen Z vẫn chật vật mưu sinh và "vỡ mộng" trung lưu

Từng có một thời gian dài tại Mỹ, tấm bằng đại học được xem như “tấm vé vàng” mở ra cánh cửa dẫn tới tầng lớp trung lưu với công việc thu nhập cao và một cuộc sống gia đình ổn định. Thế nhưng...

Giấc mơ trung lưu xa vời giữa lòng nền kinh tế tăng trưởng

Một thực trạng đầy nghịch lý đang diễn ra tại xứ sở cờ hoa: dù nền kinh tế nước này tiếp tục ghi nhận sự tăng trưởng và tỷ lệ thất nghiệp chung được duy trì ở mức thấp, làn sóng cử nhân mới tốt nghiệp vẫn phải đối mặt với một thị trường lao động bấp bênh. Đi kèm với đó là gánh nặng từ các khoản nợ vay sinh viên chồng chất và áp lực từ chi phí sinh hoạt ngày một leo thang. Hàng loạt các cuộc khảo sát gần đây đã phơi bày một thực tế ảm đạm rằng thế hệ trẻ Mỹ không chỉ rơi vào tình trạng bất ổn tài chính sâu sắc, mà họ còn đang mất dần niềm tin vào tương lai, vào hệ thống các thể chế lãnh đạo cũng như các mối liên kết xã hội vốn là nền tảng cốt lõi của đời sống người dân nơi đây.

Câu chuyện của Jes Vesconte, 29 tuổi, là một minh chứng điển hình cho bức tranh tương phản này. Sở hữu một lý lịch học vấn vô cùng ấn tượng: tốt nghiệp một ngôi trường nghệ thuật danh tiếng tại bang California, từng vinh dự nhận học bổng Fulbright tại Đức và nắm trong tay tấm bằng thạc sĩ của Đại học Columbia danh giá ở New York, thế nhưng Vesconte vẫn đang phải vật lộn từng ngày để có thể tồn tại ở New York.

Để trang trải chi phí sinh hoạt đắt đỏ, Vesconte buộc phải nhận cùng lúc nhiều công việc tự do lẫn các công việc trong ngành dịch vụ. Anh vẫn đang miệt mài rải hồ sơ tìm kiếm việc làm mới trước khi thời hạn bắt đầu thắt lưng buộc bụng để trả khoản nợ vay sinh viên chính thức gõ cửa vào tháng tới. “Tôi gần như không thể tìm được cách kiếm quá 3.000 USD mỗi tháng”, chàng trai sở hữu học vị thạc sĩ ngậm ngùi chia sẻ.

Khi "quyền lực" của tấm bằng đại học không còn như trước

Báo cáo mới nhất từ Viện Chính sách Kinh tế Mỹ đã chỉ ra một sự thật phũ phàng: giá trị kinh tế mà tấm bằng đại học mang lại đang bị suy giảm một cách đáng kể. Nhiều thập niên trước, con đường học vấn luôn được cam kết là hướng đi chắc chắn nhất để đạt được sự ổn định về mặt tài chính. Tuy nhiên, trong thời đại ngày nay, khi số lượng người sở hữu bằng cấp ngày càng bùng nổ, lợi thế cạnh tranh của nhóm lao động này trên thị trường việc làm đương nhiên bị thu hẹp lại.

Nhận định về vấn đề này, bà Janelle Jones — cựu kinh tế trưởng của Bộ Lao động Mỹ, hiện là nghiên cứu viên cao cấp tại tổ chức nghiên cứu chính sách Groundwork Collaborative — cho biết: “Chúng ta đã nói với nhiều thế hệ trẻ rằng nếu muốn thành công và có cuộc sống trung lưu ổn định thì hãy học đại học. Lợi thế của bằng đại học chưa biến mất hoàn toàn, nhưng nó không còn lớn như trước”.

Dữ liệu thống kê từ Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York cũng mang đến một góc nhìn đáng lo ngại: kể từ sau đại dịch Covid-19, tỷ lệ thất nghiệp của nhóm cử nhân mới tốt nghiệp đại học liên tục duy trì ở mức cao hơn so với mặt bằng chung của toàn bộ lực lượng lao động Mỹ. Mặc dù những người có học vị vẫn giữ được tỷ lệ thất nghiệp thấp hơn so với nhóm lao động phổ thông, song khoảng cách an toàn giữa hai nhóm này đã bị thu hẹp đáng kể nếu so với các thế hệ trước.

Trong khi giá trị của bằng cấp đi xuống, cái giá phải trả để sở hữu nó lại không hề hạ nhiệt. Theo dữ liệu từ LendingTree, các sinh viên tốt nghiệp vào năm 2024 tại Mỹ phải gánh trên vai khoản nợ trung bình lên tới gần 30.000 USD. Áp lực tài chính đè nặng khiến nhiều người trẻ rơi vào trạng thái "tiến thoái lưỡng nan", dù đã có việc làm nhưng họ không dám mạo hiểm thay đổi môi trường hoặc dũng cảm theo đuổi lĩnh vực mà bản thân thực sự đam mê.

Sophia Xu, một nhà thiết kế 28 tuổi đang làm việc tại một tập đoàn công nghệ lớn, chia sẻ rằng cô đã cố gắng tìm kiếm các cơ hội chuyển dịch mới cả ở bên trong lẫn bên ngoài doanh nghiệp nhưng đều bất thành. Cô trải lòng: “Tôi đã làm việc đủ lâu để biết điều gì khiến mình hạnh phúc trong công việc tiếp theo. Nhưng ngoài kia chẳng còn nhiều cơ hội”.

Một thế hệ mang tâm lý bất an và cô lập xã hội

Không dừng lại ở những bài toán kinh tế, Gen Z tại Mỹ còn phải trải qua sự sụt giảm nghiêm trọng về chất lượng cuộc sống tinh thần lẫn niềm tin vào xã hội. Theo khảo sát từ Đại học Michigan, suốt nhiều thập kỷ qua, nhóm công dân Mỹ trong độ tuổi từ 18 - 34 luôn là nhóm có mức độ lạc quan về kinh tế cao nhất so với các thế hệ đi trước. Tuy nhiên, chỉ số niềm tin tiêu dùng của nhóm tuổi trẻ trung này đã lao dốc mạnh mẽ trong năm vừa qua, thậm chí hiện tại còn rơi xuống mức thấp hơn cả nhóm người trên 55 tuổi.

Giáo sư kinh tế David G Blanchflower đến từ Đại học Dartmouth nhận định rằng, mức độ hài lòng với cuộc sống của lực lượng lao động trẻ tại Mỹ đang có tốc độ sụt giảm nhanh hơn bất kỳ nhóm tuổi nào khác trong xã hội. Thực tế cuộc sống trưởng thành của họ đang diễn ra khác xa hoàn toàn so với những viễn cảnh màu hồng từng được thêu dệt qua phim ảnh hay các chương trình truyền hình. Áp lực kinh tế đè nặng đã buộc ngày càng nhiều người trẻ Mỹ phải lựa chọn giải pháp quay trở về sống chung dưới một mái nhà với gia đình — một hành động mà trước đây từng bị xem là biểu hiện của sự thất bại trong quá trình tự lập của một người trưởng thành.

Định nghĩa lại "Giấc mơ Mỹ"

Những chật vật mà thế hệ trẻ Mỹ đang phải nếm trải chính là tấm gương phản chiếu sự thay đổi sâu sắc trong cấu trúc kinh tế - xã hội của quốc gia này. Niềm tin được nuôi dưỡng qua nhiều thế hệ rằng chỉ cần chăm chỉ học tập, giành lấy tấm bằng đại học và làm việc cống hiến nghiêm túc thì sẽ nghiễm nhiên có được một cuộc sống tốt đẹp, ổn định hơn thế hệ cha mẹ, giờ đây đang bị lung lay dữ dội trước sự leo thang chóng mặt của chi phí giáo dục, nhà ở và sinh hoạt, trong khi tốc độ tăng trưởng của tiền lương lại không thể đuổi kịp.

Chính vì vậy, khái niệm “thành công” đối với nhiều người trẻ Mỹ vào lúc này đã không còn gắn liền với những mục tiêu lớn lao như sở hữu nhà riêng hay một công việc gắn bó trọn đời. Giờ đây, thành công đối với họ đơn giản chỉ là việc có đủ khả năng duy trì cuộc sống sinh hoạt hằng ngày mà không bị rơi vào các cuộc khủng hoảng tài chính.

Dẫu phải đối mặt với muôn vàn bất ổn, tinh thần lạc quan dường như vẫn là điểm tựa để nhiều người trẻ tiếp tục bước tiếp. Như cách mà nhà thiết kế trẻ Sophia Xu tự khích lệ bản thân và thế hệ của mình: “Tôi biết mình còn nhiều điều để cống hiến cho thế giới này. Dù là làm việc cho một công ty hay theo đuổi con đường riêng, tôi tin rồi mình sẽ ổn”.

Nguồn: The Guardian