Trước tốc độ phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo và tự động hóa, lựa chọn một ngành học có khả năng duy trì sự ổn định, không lo rơi vào cảnh thất nghiệp đang trở thành nỗi băn khoăn lớn của nhiều học sinh và phụ huynh.

Chia sẻ về vấn đề này, PGS.TS Huỳnh Quyết Thắng – Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội – cho rằng làn sóng công nghệ trong thời gian qua đã tác động sâu rộng đến nhiều lĩnh vực. Tuy vậy, những ngành nghề đòi hỏi kỹ năng chuyên môn cao, ít phụ thuộc vào máy móc và AI vẫn giữ được nhu cầu nhân lực ổn định.

Theo ông Thắng, nhà trường luôn kiên định với việc phát triển các ngành khoa học – công nghệ nền tảng, những lĩnh vực được xem là “xương sống” của quốc gia. Hơn 50 chương trình đào tạo hiện có của Đại học Bách khoa Hà Nội bao phủ hầu hết các lĩnh vực công nghệ then chốt. Thay vì chạy theo các ngành mới nổi, trường tập trung điều chỉnh chương trình hiện tại để phù hợp với xu hướng kỹ thuật và công nghệ mới, giúp người học thích ứng nhanh hơn.

08-1765149653-nhung-nganh-hoc-duoc-du-bao-kho-loi-thoi-khong-so-that-nghiep-trong-5-nam-toi.jpg
Doanh nghiệp đến trường đại học tuyển dụng sinh viên

Ông cũng nhấn mạnh hướng đào tạo liên ngành, ví dụ kết hợp robotics với AI, hay gắn kết dệt may thời trang với công nghệ. “Đây là cách giúp sinh viên thích nghi tốt với sự dịch chuyển về công nghệ, đồng thời vận dụng nhanh chóng kiến thức cho sự phát triển chung”, ông nói.

Theo PGS.TS Huỳnh Quyết Thắng, những lo ngại về việc ngành nghề "biến mất" thường thiếu cơ sở. Các ngành không mất đi, mà chuyển hóa theo một hình thức mới. Ông dẫn chứng lĩnh vực Khoa học máy tính: nếu trước đây trọng tâm là lập trình, thì hiện nay kỹ năng quan trọng lại là năng lực kiểm tra, đánh giá mã nguồn do AI tạo ra. Điều này cho thấy ngành nghề vẫn tồn tại, nhưng yêu cầu về năng lực đã đổi khác.

“Điều quan trọng là sự chủ động tiếp thu kiến thức mới, sẵn sàng đồng hành cùng công nghệ”, ông nhấn mạnh.

Ở một góc nhìn khác, PGS.TS Trần Quang Tiến – Giám đốc Học viện Phụ nữ Việt Nam – cho rằng thay vì tìm kiếm những ngành “không thể thất nghiệp”, người học cần hiểu những trụ xu hướng lớn đang định hình thị trường lao động toàn cầu. Đây mới là yếu tố bền vững hơn cả tên gọi của từng ngành.

Ông chỉ ra ba trụ xu hướng chính. Thứ nhất là công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, nơi nhu cầu nhân lực cho các vị trí phân tích dữ liệu, lập trình, tối ưu vận hành hay sản xuất nội dung số dự báo tiếp tục tăng mạnh. “Công nghệ tạo ra nhiều việc làm mới hơn là mất đi. Vấn đề là người lao động phải liên tục cập nhật”, ông Tiến nhận định.

Trụ thứ hai thuộc về nhóm ngành thiên về con người và xã hội – lĩnh vực mà máy móc khó có thể thay thế. Bao gồm tư duy phức hợp, chăm sóc – hỗ trợ, tham vấn, kết nối cộng đồng, thiết kế chính sách xã hội hay lãnh đạo trong môi trường đa văn hóa. Theo ông Tiến, trong bối cảnh công nghệ lan rộng, chính những kỹ năng mềm và khả năng thấu hiểu con người mới là vùng an toàn nhất.

Trụ thứ ba là năng lực kinh tế – pháp lý – quản trị. Khi thương mại xuyên biên giới và kinh tế số bùng nổ, nhu cầu với những người am hiểu cấu trúc kinh tế, luật pháp giao dịch số, bảo vệ dữ liệu hay quản trị doanh nghiệp càng trở nên cấp thiết. Sự kết hợp giữa công nghệ với kinh tế – pháp lý tạo ra lợi thế lớn cho người lao động.

Từ những phân tích trên, PGS.TS Trần Quang Tiến khẳng định tính “không lỗi thời” nằm ở khả năng thích ứng, đổi mới và ứng dụng công nghệ của từng ngành. “Bền vững không nằm ở tên ngành, mà ở cách đào tạo và tinh thần học tập suốt đời của sinh viên. Một chương trình gắn với công nghệ, sát nhu cầu xã hội mới thực sự là lựa chọn an toàn trong 10 năm tới”, ông nhấn mạnh.