Phản đề câu "Steve Jobs Việt Nam" trong đề Văn tốt nghiệp THPT, thí sinh có bị mất điểm?

Sau khi hơn 1,2 triệu thí sinh hoàn thành bài thi Ngữ văn tốt nghiệp THPT 2026, câu nghị luận xã hội với chủ đề “Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?” nhanh chóng trở thành tâm điểm tranh luận. Một trong những câu hỏi được nhiều người quan tâm là liệu thí sinh có bị trừ điểm nếu không đồng tình với giả định mà đề bài đưa ra.

Từ băn khoăn này, nhiều ý kiến đặt ra tình huống: Nếu một học sinh mở đầu bài viết bằng quan điểm *“Em không muốn trở thành Steve Jobs của Việt Nam. Em muốn trở thành chính mình”, *liệu cách tiếp cận đó có đi ngược đáp án và ảnh hưởng đến kết quả chấm thi hay không?

Đề thi không yêu cầu trở thành Steve Jobs, mà hướng đến tư duy đổi mới

Trao đổi với Tri thức – Znews về vấn đề trên, thầy Đỗ Đức Anh, giáo viên Ngữ văn Trường THPT Bùi Thị Xuân, phường Bến Thành, TP.HCM, cho rằng câu hỏi nghị luận xã hội năm nay thể hiện khá rõ định hướng đổi mới của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 trong bối cảnh đất nước chú trọng phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo thầy, việc đưa các doanh nhân công nghệ nổi tiếng vào đề thi không nhằm kiểm tra mức độ hiểu biết của học sinh về tiểu sử hay thành tựu cá nhân của họ. Những nhân vật này được sử dụng như hình ảnh đại diện cho tinh thần sáng tạo, tư duy đổi mới, khát vọng khởi nghiệp và mong muốn tạo ra giá trị cho cộng đồng.

Từ góc độ đó, đề thi không yêu cầu học sinh kể lại hành trình thành công của các doanh nhân công nghệ. Điều mà đề hướng tới là khơi gợi suy nghĩ về cách phát hiện, bồi dưỡng nhân tài, vai trò của giáo dục cũng như trách nhiệm của người trẻ trước yêu cầu phát triển của đất nước.

Dù đánh giá cao tinh thần đổi mới của đề thi, thầy Đức Anh cho rằng cách đặt vấn đề vẫn có thể tạo ra những tranh luận nhất định. Theo ông, hoàn toàn có khả năng xuất hiện những học sinh đặt câu hỏi ngược lại: Vì sao người trẻ phải trở thành phiên bản của một nhân vật nổi tiếng nào đó thay vì phát triển năng lực và bản sắc riêng để đóng góp cho xã hội.

Vị giáo viên cũng bày tỏ sự băn khoăn khi đề thi sử dụng liên tiếp ba nhân vật nổi tiếng của Mỹ làm hình mẫu tham chiếu. Trong khi đó, Việt Nam cũng có nhiều cá nhân tiêu biểu ở các lĩnh vực khác nhau có thể trở thành những ví dụ gần gũi đối với học sinh.

Một vấn đề khác được thầy Đức Anh đề cập là thông điệp thực sự mà đề bài muốn hướng tới. Theo ông, nếu hiểu theo hướng tích cực nhất, câu hỏi “Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?” thực chất đang đặt ra yêu cầu suy nghĩ về việc phát hiện, nuôi dưỡng và phát huy tài năng sáng tạo của người trẻ Việt Nam.

Tuy nhiên, đây là bài toán có phạm vi rất rộng, liên quan đến giáo dục, môi trường phát triển nhân lực và cả chính sách quốc gia. Vì vậy, việc yêu cầu học sinh 18 tuổi đưa ra giải pháp cho một vấn đề lớn như vậy trong khoảng 200 chữ là thách thức không nhỏ.

Theo thầy Đức Anh, việc sử dụng các biểu tượng công nghệ nổi tiếng cũng có thể tạo lợi thế nhất định cho nhóm học sinh thường xuyên theo dõi thời sự, khoa học công nghệ hoặc các hoạt động khởi nghiệp. Ngược lại, một số học sinh ít có điều kiện tiếp cận Internet và công nghệ có thể gặp khó khăn hơn khi tiếp cận ngữ liệu.

Dù có sự khác biệt, giáo viên khẳng định yếu tố này không mang tính quyết định đến kết quả bài thi. Bản chất của câu hỏi vẫn tập trung kiểm tra năng lực lập luận và tư duy nghị luận của học sinh, hoàn toàn không đặt nặng vấn đề am hiểu kiến thức chuyên sâu về mặt kỹ thuật hay công nghệ.

Thí sinh phản biện vẫn có thể đạt điểm cao nếu lập luận thuyết phục

Trước thắc mắc về cơ hội đạt điểm cao của những bài viết mang tư duy phản đối giả định “cần có những Steve Jobs Việt Nam”, thầy Đỗ Đức Anh khẳng định điều này hoàn toàn khả thi. Thầy nhận định: “Điều giám khảo nên đánh giá không phải là thí sinh đồng tình hay phản đối, mà là cách các em tư duy, lập luận và bảo vệ quan điểm của mình”.

Tinh thần chủ đạo của chương trình giáo dục Ngữ văn mới không áp đặt một đáp án cố định duy nhất. Học sinh luôn được khuyến khích xây dựng chính kiến riêng, thể hiện khả năng phân tích sâu sắc và bảo vệ hệ thống quan điểm cá nhân bằng các lý lẽ mang tính thuyết phục cao trước hội đồng chấm thi.

Do đó, các thí sinh dự thi hoàn toàn có quyền đưa ra lập luận cho rằng đất nước không nhất thiết phải tìm kiếm các phiên bản Steve Jobs kiểu Việt Nam. Thay vào đó, xã hội cần những người trẻ giữ vững bản sắc riêng, tập trung giải quyết các bài toán thực tế của quốc gia và cống hiến theo năng lực cá nhân.

Tuy nhiên, để có thể giành được mức điểm số cao, thầy Đức Anh lưu ý bài làm mang tính chất phản biện bắt buộc phải thỏa mãn các tiêu chí khắt khe. Trước tiên, học sinh cần thấu hiểu chính xác bản chất nội dung cốt lõi của đề bài. Việc thể hiện sự phản đối cực đoan mà không nắm rõ gốc rễ vấn đề rất dễ rơi vào tình trạng lạc đề.

Hệ thống lập luận trong bài thi đòi hỏi phải đảm bảo tính logic, đi kèm dẫn chứng thực tế phù hợp và duy trì thái độ tranh luận chuẩn mực, văn minh. Góc nhìn phản biện của thí sinh phải mang giá trị mở rộng, đào sâu bản chất của hiện tượng thay vì chỉ dừng lại ở mức độ phủ nhận một cách phiến diện.

Từ thực tế đề thi năm nay, thầy Đức Anh kỳ vọng đây sẽ là định hướng biên soạn đề thi môn Ngữ văn cần được phát huy trong giai đoạn tới. Đề thi nên dịch chuyển từ việc kiểm tra năng lực ghi nhớ bài học sang việc tạo không gian cho học sinh bộc lộ tư duy độc lập và kỹ năng vận dụng vào đời sống.

Giáo viên này mong muốn các nguồn ngữ liệu mang tính thời sự, gắn liền với nhịp sống xã hội sẽ xuất hiện phổ biến hơn. Đồng thời, cấu trúc đề thi cần tăng cường không gian tranh luận học thuật để người học bộc lộ góc nhìn đa chiều, bởi một đề văn xuất sắc cần khơi gợi tiếng nói cá nhân thay vì áp đặt đáp án.

Thầy Đức Anh cho rằng: "Trong thời đại trí tuệ nhân tạo và công nghệ phát triển rất nhanh, môn Ngữ văn càng cần giữ vai trò bồi dưỡng năng lực tư duy, cảm xúc, khả năng đối thoại và phẩm chất công dân. Tôi tin rằng những đề thi vừa có chiều sâu nhân văn, vừa bắt nhịp được với những chuyển động của thời đại sẽ là hướng đi phù hợp cho giáo dục Việt Nam trong tương lai”.