"Phao cứu sinh" cấp tốc: Người trẻ Trung Quốc đổ xô học AI ngắn hạn để thoát cảnh thất nghiệp

Trong bối cảnh đó, làn sóng công nghệ đã mở ra một lối đi mới khi hàng loạt nhân sự trẻ quyết định tìm đến các khóa đào tạo trí tuệ nhân tạo (AI) kéo dài vài tháng. Đây được xem là chiến lược bổ sung kỹ năng thực hành cấp tốc nhằm gia tăng cơ hội sống sót và tìm kiếm việc làm trong một thị trường ngày càng sàng lọc gắt gao.

Câu chuyện của Wu Jianhua là một minh chứng điển hình cho làn sóng này. Nhận bằng tốt nghiệp đại học vào tháng 6/2024, Wu sớm nhận ra ngành AI tại quốc gia này đang có nhu cầu tuyển dụng vô cùng mạnh mẽ. Thế nhưng, cô hoàn toàn bất lực trong việc tiếp cận cơ hội vì thiếu hụt kiến thức nền tảng. Ban đầu, Wu thử tự mày mò học hỏi thông qua các video hướng dẫn về AI được chia sẻ trên các nền tảng mạng xã hội, nhưng cô đã nhanh chóng bỏ cuộc. "Các video chủ yếu dành cho người trong ngành, ngôn ngữ rất phức tạp và khó hiểu", Wu chia sẻ với Sixth Tone.

Bước ngoặt thực sự chỉ đến khi Wu được một người bạn giới thiệu tham gia vào khóa học đào tạo AI kéo dài 3 tháng tại thủ đô Bắc Kinh. Trải qua khóa học ngắn hạn này, cô không chỉ nắm vững các kiến thức cơ bản về ngôn ngữ lập trình Python mà còn thành thạo các công cụ AI thông dụng. Thành quả lớn nhất là Wu đã ngay lập tức tìm được bến đỗ nghề nghiệp với vị trí AI Junior Trainer (chuyên viên huấn luyện trí tuệ nhân tạo ở cấp độ mới vào nghề).

Cơn sốt học nghề ngắn hạn trong kỷ nguyên bùng nổ số lượng cử nhân

Trên thực tế, công việc của một chuyên viên như Wu không phải là những việc đao to búa lớn như thiết kế hay xây dựng mô hình AI. Phần lớn thời gian biểu mỗi ngày của cô xoay quanh việc xử lý, phân loại và phân tích các nguồn dữ liệu nhằm hỗ trợ cải thiện chất lượng cho các sản phẩm AI. Đây chính là một trong những vị trí việc làm phổ thông đang có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất, song hành cùng làn sóng phát triển vũ bão của trí tuệ nhân tạo tại Trung Quốc.

Sự lựa chọn của Wu cũng là xu hướng chung của một bộ phận lớn sinh viên vừa rời ghế nhà trường. Áp lực đè nặng lên vai người trẻ khi số lượng sinh viên tốt nghiệp đại học tại Trung Quốc đã tăng phi mã từ mốc 7,65 triệu người của năm 2016 lên tới con số kỷ lục 12,7 triệu người vào năm nay. Sự bùng nổ này khiến tấm bằng đại học đơn thuần không còn là tấm vé bảo chứng cho việc làm, buộc các nhà tuyển dụng phải chuyển hướng chú ý sang kỹ năng thực hành thực tế của ứng viên.

Hệ quả tất yếu là các chương trình đào tạo ngắn hạn bỗng chốc nở rộ, tập trung đánh thẳng vào các ngành nghề đang rơi vào tình trạng khát nhân lực như điều khiển drone, chăm sóc sức khỏe, chăm sóc người cao tuổi và đặc biệt là AI. Đơn cử như tại Trường Giáo dục nghề nghiệp AI Future ở Bắc Kinh, đã có hơn 1.500 học viên hoàn thành chương trình học tính từ tháng 3 đến nay. Điểm chung của phần lớn học viên ở đây là những người đang thất nghiệp hoặc những lao động đang có nhu cầu chuyển hướng nghề nghiệp.

Theo ông Zhao Xuesong, đại diện của Trường Giáo dục nghề nghiệp AI Future, một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là việc định hình lại tư duy đúng đắn cho học viên về công việc AI. Thay vì lầm tưởng rằng học AI là phải tham gia lập trình hay kiến tạo hệ thống phức tạp, thực tế các vị trí phổ thông trong ngành này lại liên quan mật thiết đến việc chuyển hóa các yêu cầu kinh doanh thành dữ liệu, nạp dữ liệu vào mô hình, tinh chỉnh sản phẩm và tối ưu hóa khả năng ứng dụng thực tế của AI.

Để hiện thực hóa điều đó, các khóa học tại đây được thiết kế linh hoạt khi kết hợp giữa học trực tuyến, thực hành thực tế và nhận sự hỗ trợ trực tiếp từ các giảng viên đại học cùng chuyên gia trong ngành. Mức học phí cho mỗi khóa học dao động từ 1.200 đến 2.400 NDT (tương đương khoảng 170-335 USD). Đổi lại, các học viên sau khi tốt nghiệp thành công và tìm được vị trí AI Junior Trainer thường sẽ có mức thu nhập khởi điểm rơi vào khoảng 5.000 NDT/tháng. Đối với riêng cá nhân Wu, khóa học này còn là cầu nối trung gian đưa cô đến gần hơn với nhà tuyển dụng nhờ chính sách giới thiệu phỏng vấn trực tiếp với các doanh nghiệp công nghệ lớn của nhà trường – điều mà cô thừa nhận sẽ cực kỳ mơ hồ nếu phải tự thân vận động đi xin việc.

Phương án tạm thời và những lời cảnh báo từ giới chuyên gia

Tương tự như Wu, cô gái Li Jiaxin cũng tìm đến khóa đào tạo AI như một chiếc phao cứu sinh sau chuỗi tháng ngày rải hồ sơ xin việc trong vô vọng. Vốn có định hướng ban đầu là trở thành một biên tập viên video, Li liên tục phải nhận những cái lắc đầu từ các công ty. Sự lo lắng vây lấy cô khi chứng kiến bạn bè đồng trang lứa lần lượt có việc làm hoặc tiếp tục con đường học vấn. Mục tiêu của cô lúc bấy giờ chỉ đơn giản là tìm kiếm một công việc có nguồn thu nhập ổn định, được nghỉ hai ngày cuối tuần và hưởng đầy đủ các chế độ phúc lợi.

Sau khi hoàn thành khóa học cấp tốc, Li chính thức trở thành một AI Junior Trainer với lịch trình làm việc văn phòng cố định từ 9h đến 18h hằng ngày, đảm nhận các đầu việc như tạo video và nghiên cứu các công cụ AI mới. Dù thẳng thắn thừa nhận đây không phải là công việc trong mơ ngay từ đầu, nhưng Li vẫn xem đây là một phương án dự phòng hoàn hảo giúp bản thân bước chân vào thị trường lao động.

Tuy nhiên, nhìn nhận một cách khách quan, các chuyên gia giáo dục cho rằng mô hình học cấp tốc này khó có thể coi là một chiến lược phát triển sự nghiệp lâu dài cho tất cả sinh viên. Ông Ma Jiuyuan, chuyên gia cố vấn nghề nghiệp tại Đại học Phục Đán (Trung Quốc), đưa ra lời cảnh báo về việc thị trường đào tạo ngắn hạn hiện nay đang có dấu hiệu bị thương mại hóa quá mức khi trục lợi dựa trên tâm lý lo lắng, bất an của giới trẻ. Không ít khóa học được gắn mác đắt đỏ nhưng nội dung giảng dạy thực chất lại rất hời hợt, chỉ dừng lại ở việc hướng dẫn sử dụng các công cụ AI tạo sinh ở mức độ cơ bản.

Bên cạnh đó, vị chuyên gia từ Đại học Phục Đán cũng chỉ ra lỗ hổng lớn của thị trường này là sự vắng bóng của một hệ thống tiêu chuẩn chứng nhận thống nhất, cùng sự thiếu minh bạch trong các số liệu báo cáo về tỷ lệ có việc làm cũng như mức lương thực tế sau đào tạo. Hệ quả là người học như đứng trước một ma trận và rất khó để phân định đâu là một chương trình giảng dạy nghiêm túc, đâu là những khóa học chỉ đang "bán kỳ vọng".

Mặc dù vậy, ông Ma Jiuyuan vẫn phải thừa nhận giá trị thực tiễn mà các khóa học ngắn hạn mang lại trong việc thu hẹp khoảng cách cung - cầu giữa nhà trường và doanh nghiệp. Trong khi hệ thống giáo trình tại các trường đại học thường có độ trễ và thay đổi rất chậm, thì thị trường lao động ngoài kia lại đòi hỏi các kỹ năng mới được cập nhật liên tục. Xét trên góc độ này, đối với các sinh viên trường nghề, cử nhân hệ ứng dụng hoặc những nhân sự đang loay hoay muốn đổi ngành, những khóa học ngắn ngày này rõ ràng vẫn là một bước đệm thiết thực để họ nhanh chóng tiếp cận với việc làm.