Kinh tế
14/10/2026 09:28Bộ Công Thương đề xuất loạt quy định về giá xăng dầu, ngăn chặn nguy cơ độc quyền
Bộ Công Thương vừa gửi văn bản lấy ý kiến các bộ, ngành, doanh nghiệp và hiệp hội liên quan nhằm hoàn thiện dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu, kèm Tờ trình số 8153 ngày 8/10.
Trong dự thảo lần này, cơ quan soạn thảo tiếp tục giữ đề xuất để thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối độc lập tự quyết định giá bán buôn, giá bán lẻ xăng dầu theo quy định của pháp luật về giá và cơ chế thị trường. Đi cùng với quyền chủ động về giá là các yêu cầu về công khai, kê khai và kết nối dữ liệu với cơ quan quản lý nhà nước.
Thương nhân được chủ động quyết định giá nhưng phải tuân thủ giới hạn
Theo dự thảo, tại những địa bàn xa cảng, kho đầu mối hoặc cơ sở sản xuất xăng dầu, thương nhân đầu mối có thể công bố địa bàn và quyết định giá bán thực tế nếu chi phí phát sinh hợp lý, hợp lệ trong năm liền kề trước đó, đã được kiểm toán, cao hơn chi phí kinh doanh định mức.
Tuy nhiên, mức giá tại các khu vực này không được vượt quá 2% giá bán lẻ xăng dầu do chính thương nhân đầu mối công bố tại cùng thời điểm. Đối với dầu mazut, giới hạn được xác định theo giá bán buôn.
Thương nhân phân phối xăng dầu độc lập tại những địa bàn nói trên cũng được quyền quyết định giá bán. Dù vậy, giá bán lẻ xăng dầu, dầu mazut và giá bán buôn không được cao hơn mức giá tối đa do thương nhân đầu mối công bố tại cùng địa bàn, cùng thời điểm.
Sau mỗi lần điều chỉnh giá, các thương nhân kinh doanh xăng dầu phải thực hiện kê khai giá và kết nối mạng dữ liệu với cơ quan quản lý nhà nước.
Điểm đáng chú ý trong dự thảo là việc bổ sung công thức xác định giá bán xăng dầu dành cho thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối độc lập. Qua đó, các yếu tố hình thành giá được xác định cụ thể hơn, đồng thời tạo cơ sở để theo dõi và giám sát quá trình điều chỉnh giá trên thị trường.
Bổ sung công thức tính giá, rà soát chi phí định kỳ
Theo đề xuất của Bộ Công Thương, công thức giá bán xăng dầu của thương nhân đầu mối gồm giá mua xăng dầu, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và thuế.
Trong đó, giá mua xăng dầu và chi phí tạo nguồn từ hàng nhập khẩu, nguồn mua trong nước cùng lợi nhuận do thương nhân tự xác định căn cứ tình hình kinh doanh thực tế. Các khoản thuế phải được thực hiện theo quy định pháp luật.
Chi phí kinh doanh định mức ban đầu áp dụng theo mức do Bộ Công Thương công bố đối với những chủng loại xăng, dầu diesel và dầu mazut có lượng tiêu thụ lớn nhất trên thị trường. Mức chi phí này đã bao gồm phần chi phí dành cho thương nhân phân phối trong hệ thống.
Hằng năm, chậm nhất ngày 31/1, Bộ Công Thương sẽ thông báo mức chi phí kinh doanh định mức điều chỉnh theo biến động của chỉ số giá tiêu dùng bình quân năm trước. Trong trường hợp chưa có số liệu CPI, mức định mức hiện hành tiếp tục được áp dụng cho đến khi có thông báo mới.
Để phục vụ việc rà soát, thương nhân đầu mối có trách nhiệm báo cáo chi phí kinh doanh thực tế hằng năm và giải trình chênh lệch so với mức định mức. Báo cáo chi phí đã được kiểm toán độc lập cũng phải được gửi theo chu kỳ 3 năm một lần.
Nếu chi phí thực tế biến động bất thường hoặc cơ cấu chi phí thay đổi đáng kể, tác động đến giá bán, nguồn cung xăng dầu và an ninh năng lượng, Bộ Công Thương sẽ phối hợp với Bộ Tài chính đánh giá, trình Thủ tướng xem xét quyết định điều chỉnh định mức.
Thương nhân phân phối được bán thấp hơn giá đầu mối
Đối với thương nhân phân phối thuộc hệ thống của thương nhân đầu mối, dự thảo đề xuất giá bán lẻ do chính thương nhân phân phối quyết định nhưng không được cao hơn mức giá do thương nhân đầu mối công bố.
Thương nhân phân phối có thể lựa chọn mức giá thấp hơn, song phải chịu trách nhiệm về quyết định của mình, đồng thời thực hiện công bố, niêm yết và kê khai giá theo quy định.
Khi giá của thương nhân đầu mối thay đổi, thương nhân phân phối phải bảo đảm giá bán không vượt giới hạn mới kể từ thời điểm mức giá đó có hiệu lực. Tuy nhiên, việc thương nhân đầu mối tăng giá không đồng nghĩa thương nhân phân phối bắt buộc phải tăng giá tương ứng.
Để bảo đảm các bên có đủ thông tin thực hiện, thương nhân đầu mối phải thông báo đầy đủ mức giá, phạm vi địa bàn áp dụng và thời điểm có hiệu lực cho các thương nhân phân phối trong hệ thống.
Với thương nhân phân phối độc lập, giá bán lẻ được xác định trên cơ sở giá mua thực tế, chi phí lưu thông và phân phối hợp lý, lợi nhuận do thương nhân tự xác định cùng các khoản thuế, phí theo quy định pháp luật.
Giá mua thực tế được tính sau khi trừ chiết khấu, giảm giá và những khoản điều chỉnh làm giảm giá mua. Các yếu tố hình thành giá phải thống nhất về đơn vị tính, phương pháp tính và phạm vi chi phí; đồng thời không được tính trùng các khoản chi phí, thuế, phí đã nằm trong giá mua.
Thương nhân phân phối độc lập tự quyết định giá và chịu trách nhiệm về mức giá được công bố.
Đối với trường hợp một thương nhân phân phối độc lập có nhiều nguồn mua, dự thảo cũng quy định việc xác định giá bán dựa trên giá mua thực tế, chi phí lưu thông và phân phối hợp lý, lợi nhuận cùng các khoản thuế, phí theo pháp luật. Giá bán lẻ được áp dụng đối với xăng dầu, riêng dầu mazut là giá bán buôn.
Mỗi lần điều chỉnh giá, thương nhân phải xác định được biến động của từng yếu tố so với lần điều chỉnh liền trước. Mức giá được quyết định phù hợp với điều kiện kinh doanh và diễn biến thị trường, nhưng vẫn phải tuân thủ các giới hạn áp dụng, đồng thời thực hiện đầy đủ việc công bố, niêm yết và kê khai.
Trong thời gian cơ quan có thẩm quyền áp dụng biện pháp bình ổn giá, tất cả thương nhân kinh doanh xăng dầu đều phải thực hiện mức giá hoặc giới hạn giá theo quyết định được ban hành.
Công bố giá trước 30 phút, tăng cường giám sát nguy cơ liên minh độc quyền
Bên cạnh quy định về cách xác định giá, dự thảo đặt ra yêu cầu cụ thể đối với thời điểm công bố và kê khai giá xăng dầu.
Theo đó, thương nhân phải công bố giá mới chậm nhất 30 phút trước khi áp dụng và ghi rõ thời điểm có hiệu lực. Các doanh nghiệp không được tăng giá trước thời hạn đã công bố hoặc trì hoãn việc giảm giá.
Việc kê khai giá phải hoàn thành chậm nhất vào cuối ngày làm việc tiếp theo. Đây là thủ tục kê khai, không phải thủ tục xin phê duyệt giá từ cơ quan quản lý.
Đáng chú ý, Bộ Công Thương và UBND sẽ sử dụng dữ liệu kê khai giá để theo dõi hành vi thiết lập giá và phân chia thị trường. Mục tiêu là phát hiện, ngăn chặn các thỏa thuận ngầm hoặc liên minh độc quyền giữa những đơn vị kinh doanh xăng dầu.
Dữ liệu này cũng là cơ sở để xác định dấu hiệu vi phạm, từ đó kích hoạt quy trình điều tra các hành vi hạn chế cạnh tranh khi cần thiết.
Như vậy, dự thảo hướng tới việc tăng quyền chủ động định giá cho doanh nghiệp, đồng thời đặt ra các yêu cầu rõ ràng hơn về căn cứ hình thành giá, trách nhiệm công bố và nghĩa vụ kê khai. Việc giám sát thông qua dữ liệu được kỳ vọng giúp cơ quan quản lý theo dõi sát hơn diễn biến giá xăng dầu và kịp thời nhận diện những dấu hiệu có thể làm suy giảm cạnh tranh trên thị trường.
Hải Yến (SHTT)