Chợ truyền thống ngày càng đìu hiu, Bộ Công Thương đề xuất nhiều giải pháp giải cứu

Bộ Công Thương đang tổ chức lấy ý kiến đối với dự thảo tờ trình Chính phủ về nghị định thay thế Nghị định 60/2024 liên quan đến phát triển và quản lý chợ. Báo cáo tổng kết quá trình thực hiện nghị định cho thấy dù vẫn giữ vai trò quan trọng trong lưu thông hàng hóa, hệ thống chợ truyền thống đang chịu nhiều sức ép trước sự phát triển mạnh mẽ của các mô hình bán lẻ hiện đại.

Theo thống kê của Bộ Công Thương, cả nước hiện có hơn 8.000 chợ, trong đó khoảng 76% tập trung tại khu vực nông thôn, cao hơn hơn ba lần so với khu vực thành thị. Chợ truyền thống hiện vẫn đảm nhận khoảng 35-40% lượng hàng hóa lưu thông trên toàn quốc, riêng ở nông thôn tỷ lệ này dao động từ 50-70%.

Tuy nhiên, lượng khách đến chợ có xu hướng giảm rõ rệt do sự cạnh tranh từ siêu thị, trung tâm thương mại, các nền tảng bán hàng trực tuyến cùng sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng. Người dân ngày càng chú trọng hơn đến chất lượng sản phẩm cũng như trải nghiệm mua sắm, tạo áp lực không nhỏ đối với mô hình chợ truyền thống.

Bộ Công Thương cũng cho biết phần lớn các chợ hiện nay có quy mô nhỏ. Trong tổng số hơn 8.000 chợ, chợ hạng III với dưới 200 điểm kinh doanh chiếm tới 86%, trong khi chợ hạng I chỉ chiếm khoảng 2,8% và số lượng chợ đầu mối chưa đến 1%. Điều này khiến hệ thống thu gom và phân phối hàng hóa quy mô lớn vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển thương mại.

Bên cạnh đó, nhiều chợ vẫn duy trì phương thức kinh doanh truyền thống, chưa chú trọng phát triển các dịch vụ hỗ trợ cho tiểu thương và người mua. Tình trạng buôn bán hàng giả, hàng lậu, hàng kém chất lượng vẫn xuất hiện tại một số nơi. Dù công tác bảo đảm an toàn thực phẩm, vệ sinh môi trường và phòng cháy chữa cháy đã có chuyển biến, nhiều hạn chế vẫn chưa được khắc phục triệt để.

Theo báo cáo, không ít chợ hoạt động thiếu hiệu quả do quy hoạch chưa hợp lý, việc lựa chọn vị trí xây dựng chưa tính toán đầy đủ về quy mô thị trường, mật độ dân cư cũng như tập quán tiêu dùng. Một số chợ sau khi đầu tư lại có mức giá thuê quầy sạp cao, cách bố trí mặt bằng chưa phù hợp, trong khi tình trạng chợ cóc, chợ tạm chưa được xử lý dứt điểm, khiến nhiều hộ kinh doanh rời bỏ điểm bán.

Khó khăn về nguồn lực đầu tư cũng là một trong những nguyên nhân khiến việc phát triển hệ thống chợ gặp trở ngại. Mặc dù Nghị định 60 cho phép các địa phương chủ động cân đối ngân sách để đầu tư xây dựng chợ, nhiều tỉnh, thành vẫn không đủ nguồn lực do phải ưu tiên các lĩnh vực khác. Việc thu hút đầu tư xã hội hóa tại những khu vực khó khăn cũng chưa đạt hiệu quả vì khả năng sinh lời thấp.

Từ thực tế trên, Bộ Công Thương đề xuất bổ sung nhiều chính sách trong nghị định mới. Một trong những nội dung đáng chú ý là thúc đẩy chuyển đổi số, hiện đại hóa và chuyên nghiệp hóa hoạt động của hệ thống chợ nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh với thương mại điện tử, đồng thời phát huy giá trị của chợ truyền thống như một không gian văn hóa, điểm đến du lịch và nơi tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Bộ cũng kiến nghị ngân sách Trung ương hỗ trợ đầu tư, cải tạo các chợ dân sinh và chợ đầu mối tại khu vực biên giới, miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và những địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Đối với các địa phương còn lại, nguồn vốn sẽ được huy động từ ngân sách địa phương hoặc các nguồn hợp pháp khác.

Ngoài các chính sách về đầu tư, dự thảo nghị định còn đề xuất sửa đổi nhiều quy định để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tiếp tục mở rộng phân cấp, phân quyền trong quản lý và khai thác hạ tầng chợ, đồng thời đơn giản hóa các thủ tục hành chính nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động quản lý và kinh doanh.