Đề xuất của Bộ Tài chính về việc thu thuế thu nhập cá nhân (TNCN) đối với thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán đang nhận được sự quan tâm lớn từ giới đầu tư và các chuyên gia tài chính. Nhiều ý kiến lo ngại việc đánh thuế cao sẽ giảm sức hút nguồn vốn vào thị trường.

Tại dự thảo sửa đổi Luật Thuế Thu nhập cá nhân, Bộ Tài chính đề xuất, thuế thu nhập cá nhân (TNCN) đối với thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán của cá nhân cư trú được xác định bằng thu nhập tính thuế nhân với thuế suất 20%.

Thu nhập tính thuế được xác định bằng giá bán trừ giá mua và các khoản chi phí hợp lý liên quan đến việc tạo ra thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán trong kỳ tính thuế (theo năm).

Danh thue 20 tren lai chung khoan lo chung si mat di dong luc dau tu hinh anh 1
Đề xuất áp thuế 20% trên lãi chuyển nhượng chứng khoán đã thu hút sự quan tâm lớn của giới đầu tư (Ảnh minh họa: KT)

Trường hợp không xác định được giá mua và chi phí liên quan đến việc chuyển nhượng chứng khoán thì thuế được xác định bằng giá bán chứng khoán nhân với thuế suất 0,1% theo từng lần chuyển nhượng.

Riêng đối với cá nhân không cư trú, thuế TNCN đối với thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán được xác định bằng giá chuyển nhượng chứng khoán nhân với thuế suất 0,1%.

Đây là một bước điều chỉnh đáng chú ý. Trước đó, Luật Thuế TNCN năm 2007 từng cho phép nhà đầu tư chọn tạm nộp 0,1% rồi quyết toán theo lãi – lỗ vào cuối năm. Tuy nhiên, Luật sửa đổi năm 2014 đã thống nhất phương án thu duy nhất 0,1% trên doanh thu, không phân biệt lời hay lỗ, cũng không quyết toán.

Chính vì vậy, việc chuyển sang đánh thuế theo thu nhập thực được đánh giá là hợp lý hơn về bản chất thuế thu nhập cá nhân, vốn được thiết kế để đánh vào phần lợi ích thực tế của người nhận được.

"Chứng sĩ" có mất đi "động lực" đầu tư?

Tuy nhiên, ngay sau khi đề xuất mức thuế 20% trên lãi chuyển nhượng chứng khoán được đưa ra đã thu hút sự quan tâm rộng rãi và làm dấy lên nhiều tranh luận trong giới đầu tư cũng như các chuyên gia tài chính. Nhiều ý kiến cho rằng, mức thuế 20% trên lợi nhuận là khá cao, không khuyến khích người dân tham gia thị trường chứng khoán, kênh dẫn vốn quan trọng cho doanh nghiệp.

Anh Bùi Hồng Hải (nhà đầu tư với 10 năm kinh nghiệm ở Hà Nội) cho biết, sau nhiều năm thua lỗ vì biến động thị trường, nhiều nhà đầu tư năm nay mới “về bờ” và có một ít lợi nhuận, nhưng nhiều nhà đầu tư, trong đó có anh chưa kịp mừng thì lại lo sẽ phải nộp thêm 20% thuế TNCN từ lãi chuyển nhượng chứng khoán.

Anh Hải cho rằng, đề xuất tính thuế mới của Bộ Tài chính chưa phản ánh đúng bản chất chu kỳ và rủi ro của thị trường chứng khoán. Bởi thị trường chứng khoán vốn biến động thất thường, nên cần một chính sách thuế linh hoạt, công bằng và sát với thực tiễn hơn.

"Một nhà đầu tư có thể lỗ hàng tỉ đồng trong năm trước, nhưng chỉ vừa có lãi vài trăm triệu đã bị đánh thuế ngay 20%. Với cơ chế như vậy, rất khó để nhà đầu tư cá nhân có thể hoàn vốn và theo đuổi dài hạn", anh Hải bày tỏ.

Đồng quan điểm, anh Trần Ninh Vượng (nhà đầu tư cá nhân ở Hà Nội) cho rằng, việc đánh thuế trên phần lãi là hợp lý về nguyên tắc công bằng, tức là chỉ đánh thuế khi có thu nhập, nhưng mức thuế suất 20% theo đề xuất là quá cao.

"Mức thuế này không chỉ ảnh hưởng đến thanh khoản mà còn bào mòn niềm tin nhà đầu tư. Đánh thuế quá cao sẽ bóp nghẹt thanh khoản của thị trường, bởi thuế cao thì ít người tham gia, ít người tham gia thị trường hầu như là side way vì không có thanh khoản, mà thị trường thanh khoản kém lại càng kém hấp dẫn với dân đầu tư và cả đầu cơ”, anh Vượng nói, đồng thời cho rằng, thuế chỉ nên là công cụ hỗ trợ thị trường phát triển, không phải yếu tố làm gia tăng rủi ro tâm lý.

Thực tế, hiện nay tất cả nhà đầu tư bất kể lãi hay lỗ đều đang nộp 0,1% thuế trên mỗi giao dịch. Trong khi đó, thống kê tại một sự kiện do Tạp chí Nhà đầu tư tổ chức mới đây cho thấy, 99,78% giao dịch trên thị trường đến từ nhà đầu tư cá nhân và phần lớn mang tính đầu cơ, "đánh chứng" theo tin đồn. Do đó, một số nhà đầu tư cho rằng, nếu người lãi chịu thêm 20% thuế, thì người lỗ cũng nên được xem xét hoàn lại khoản 0,1% thuế đã tạm nộp, để tạo sự công bằng trong đối xử. Bởi trong trường hợp không có cơ chế hoàn thuế cho khoản đã nộp 0,1% với người lỗ, đề xuất 20% với người lãi có thể tạo cảm giác mất cân đối. Đặc biệt là khi hoạt động đầu tư vẫn còn tiềm ẩn rủi ro, không phải ai cũng sinh lời đều đặn.

Chính sách thuế cần khuyến khích thị trường chứng khoán

Tham khảo kinh nghiệm quốc tế, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Phân tích Khối Khách hàng cá nhân, Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam cho biết, ở nhiều quốc gia, hầu hết các loại thu nhập từ vốn đều phải nộp thuế. Dự thảo của Bộ Tài chính là phù hợp với thông lệ quốc tế và khả năng cao sẽ được thông qua.

Tuy nhiên, ông Minh lưu ý, một số nước miễn, hoặc giảm thuế cho các khoản đầu tư dài hạn nhằm khuyến khích đầu tư dài hạn vào thị trường chứng khoán. Mức 20% như đề xuất mới là khá cao, chưa thật sự phù hợp với bối cảnh hiện tại của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Danh thue 20 tren lai chung khoan lo chung si mat di dong luc dau tu hinh anh 2
Thị trường chứng khoán vốn biến động thất thường, nên cần một chính sách thuế linh hoạt, công bằng và sát với thực tiễn hơn (Ảnh minh họa)

Ông Minh đề xuất áp dụng cơ chế thuế suất giảm dần theo thời gian nắm giữ cổ phiếu, tương tự như dự thảo với chuyển nhượng bất động sản. Cụ thể, nhà đầu tư nắm giữ cổ phiếu dưới 1 năm có thể chịu thuế suất cao hơn. Trong khi đó, các khoản đầu tư dài hạn, ví dụ trên 10 năm nên được miễn thuế.

"Cách tiếp cận này không chỉ giúp Nhà nước đảm bảo nguồn thu từ các hoạt động đầu cơ ngắn hạn, mà còn tạo động lực rõ ràng để khuyến khích nhà đầu tư dài hạn gắn bó với thị trường, góp phần xây dựng một hệ sinh thái tài chính bền vững và ổn định hơn", ông Nguyễn Thế Minh phân tích.

Góp ý vào đề xuất này của Bộ Tài chính, tại công văn gửi Thủ tướng, Văn phòng Chính phủ, Bộ Tài chính và các đơn vị trực thuộc, Hiệp hội Các nhà đầu tư tài chính Việt Nam (VAFI) đề xuất áp dụng phương pháp tiên tiến nhất để tính thuế thu nhập cá nhân với giao dịch chuyển nhượng chứng khoán. Đó là phương pháp CGT (Capital Gain Tax).

Cụ thể, theo VAFI, tính thuế thu nhập cá nhân khi bán chứng khoán với mức thuế suất hợp lý theo công thức: tổng giá trị bán chứng khoán theo giá bán bình quân trừ đi tổng giá trị mua chứng khoán tương ứng với số cổ phần đã bán theo giá mua bình quân nhân với thuế suất 3%. Thu thuế CGT theo từng lần bán chứng khoán.

VAFI cho rằng, mức thuế 3% là phù hợp nhằm tạo động lực phát triển thị trường chứng khoán, thu hút đông đảo người dân tham gia, tạo điều kiện cho hệ thống các doanh nghiệp niêm yết dễ dàng huy động nguồn vốn khổng lồ từ khu vực dân cư và nước ngoài.

Tại cuộc họp với các bộ ngành, hiệp hội và doanh nghiệp trong lĩnh vực chứng khoán và bất động sản về Dự án Luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) sửa đổi mới đây, Thứ trưởng Bộ Tài chính Cao Anh Tuấn cho biết, cơ quan này đang tiến hành rà soát toàn diện chính sách thuế, đồng thời, xây dựng lộ trình điều chỉnh phù hợp trong vòng 5 năm tới. Mục tiêu đặt ra là đảm bảo tính công bằng, hiệu quả, sát thực tế và tuân thủ đúng pháp luật.

Theo Bộ Tài chính, phương pháp thu thuế trên thu nhập là phù hợp với định hướng phát triển và thông lệ quốc tế tại các thị trường chứng khoán chuyên nghiệp; đồng thời cơ bản với bản chất kinh tế: có thu nhập mới phải nộp thuế, cá nhân lỗ thì không phải nộp thuế.

Việc thu thuế TNCN đối với chuyển nhượng chứng khoán vẫn giữ theo thuế suất 0,1% trên giá chuyển nhượng từng lần; cuối năm cá nhân có nhu cầu quyết toán để xác định thu nhập thực tế có cơ quan thuế theo mức thuế suất phù hợp để khuyến khích cá nhân, nhà đầu tư trên thị trường, phù hợp với định hướng phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam.

Theo Diệp Diệp (Vov.vn)