Trong bối cảnh hàng hóa xuất nhập khẩu ùn ứ nghiêm trọng tại nhiều cửa khẩu khi Tết Nguyên đán cận kề, một số chuyên gia cho rằng cần cân nhắc lùi hiệu lực Nghị định 46 hoặc tạm thời quay lại áp dụng quy định cũ nhằm giảm áp lực cho doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Ách tắc kéo dài tại cửa khẩu dịp cao điểm

Những ngày sát Tết Nguyên đán 2026, tình trạng ùn tắc hàng hóa xuất nhập khẩu tiếp tục diễn ra tại nhiều cửa khẩu, gây không ít khó khăn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Nguyên nhân chính được xác định đến từ việc Nghị định 46, ban hành ngày 26/1/2026, có hiệu lực ngay lập tức trong khi chưa kèm theo hướng dẫn cụ thể về phương thức kiểm tra, quy trình lấy mẫu hay thời gian kiểm nghiệm. Bên cạnh đó, nghị định cũng chưa có quy định chuyển tiếp rõ ràng đối với các lô hàng đã nhập khẩu hoặc đang làm thủ tục trước thời điểm áp dụng.

Việc đồng loạt triển khai phương thức kiểm tra mới với thời gian trả kết quả kéo dài từ 5 đến 7 ngày đã tạo áp lực lớn lên hệ thống kiểm nghiệm, cơ quan quản lý cũng như doanh nghiệp, đặc biệt là với nhóm hàng tươi sống, dễ hư hỏng.

Trước thực trạng này, Chính phủ cùng các bộ, ngành đã khẩn trương vào cuộc nhằm tháo gỡ vướng mắc, nhất là đối với thực phẩm nhập khẩu. Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã ký Công điện số 08, yêu cầu các bộ liên quan sớm ban hành văn bản hướng dẫn thực hiện Nghị định 46 theo đúng chức năng, nhiệm vụ được phân công.

04-1770195439-de-xuat-lui-thoi-diem-ap-dung-nghi-dinh-46-de-go-nut-that-luu-thong-hang-hoa.jpg
Xe hàng chờ thông quan ở cửa khẩu

Ngay sau đó, Cục Hải quan đã ban hành văn bản hỏa tốc, yêu cầu các đơn vị bố trí lực lượng trực 24/7 để bảo đảm thông quan nhanh trong giai đoạn cao điểm, đồng thời ưu tiên xử lý các lô hàng thực phẩm nhập khẩu đã đầy đủ hồ sơ theo quy định. Bộ Công Thương cũng thành lập tổ công tác và mở kênh tiếp nhận phản ánh từ doanh nghiệp, đồng thời đề nghị các địa phương chủ động bố trí nguồn lực, rà soát việc phân cấp nhiệm vụ kiểm tra an toàn thực phẩm nhập khẩu.

Về phía Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sau khi tiếp nhận ý kiến từ doanh nghiệp, bộ này đã phối hợp với UBND tỉnh Tây Ninh và các cơ quan kiểm dịch thực vật vùng để xử lý tạm thời tình trạng ùn tắc tại cửa khẩu. Đến ngày 31/1, việc ách tắc nông sản nhập khẩu cơ bản đã được giải quyết.

Kiến nghị tạm thời quay lại quy định cũ

Để giải quyết triệt để tình trạng ùn ứ hàng hóa trong giai đoạn nhạy cảm trước Tết, ông Nguyễn Minh Đức, chuyên gia phân tích chính sách công của Hội đồng Kinh doanh Mỹ - ASEAN, cho rằng cần xem xét áp dụng tạm thời Nghị định 15 thay cho Nghị định 46.

Theo ông Đức, vấn đề an toàn thực phẩm tại Việt Nam đang ở mức đáng báo động, với nhiều vụ việc thực phẩm giả, thực phẩm bẩn bị phát hiện ở quy mô lớn, do đó việc ban hành Nghị định 46 là cần thiết. Tuy nhiên, việc cho nghị định có hiệu lực ngay khi chưa có đầy đủ hướng dẫn là chưa hợp lý. Theo thông lệ, các văn bản quản lý mới cần có giai đoạn chuyển tiếp từ 30 đến 45 ngày để các bên liên quan thích nghi.

Dù Nghị định 46 có quy định chuyển tiếp đối với hàng hóa đã được công bố trong thời hạn 12 tháng, song vẫn yêu cầu áp dụng ngay phương thức kiểm tra mới, trong khi cách thức triển khai cụ thể lại chưa được xác định rõ ràng. “Doanh nghiệp không thể thay đổi toàn bộ quy trình chỉ trong một đêm”, ông Đức nhấn mạnh, đồng thời cho rằng các doanh nghiệp cần thời gian nghiên cứu quy định và thông tư hướng dẫn để xây dựng kế hoạch sản xuất, kinh doanh phù hợp.

Thực tế trước đây cũng từng ghi nhận tình trạng ách tắc với các lô hóa chất nhập khẩu hay cà phê, hồ tiêu xuất khẩu do thiếu hướng dẫn triển khai. Vì vậy, ông Đức đề xuất cho phép áp dụng quy định cũ trong thời gian chờ văn bản mới hoàn thiện, hoặc hạn chế việc văn bản mới có hiệu lực ngay từ ngày ký.

Cùng quan điểm, TS. Doãn Hữu Tuệ nhận định thời điểm cận Tết là giai đoạn đặc biệt nhạy cảm khi lưu lượng hàng hóa tăng mạnh, nhu cầu thị trường cao và doanh nghiệp phải chạy đua tiến độ giao hàng. Chỉ một khâu bị nghẽn cũng có thể ảnh hưởng dây chuyền đến toàn bộ chuỗi cung ứng. Từ đó, ông kiến nghị Chính phủ xem xét lùi thời điểm áp dụng Nghị định 46 để vừa tháo gỡ ùn tắc, vừa tạo điều kiện cho các cơ quan chức năng hoàn thiện hướng dẫn chi tiết.

Trước đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã đề xuất Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Y tế làm đầu mối phối hợp với các bộ, ngành rà soát và sớm sửa đổi Nghị định 46 theo hướng bảo đảm tính khả thi. Trong thời gian nghị định chưa được điều chỉnh, bộ này kiến nghị Bộ Y tế chủ trì ban hành văn bản hướng dẫn phù hợp với thực tiễn, đồng thời đẩy mạnh phân cấp công tác kiểm tra an toàn thực phẩm nhập khẩu cho địa phương nhằm tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và bảo đảm sự thống nhất trong triển khai.