Trong khi vàng và tiền số liên tục chiếm sóng truyền thông, một kim loại tưởng chừng chỉ đóng vai phụ lại đang âm thầm bước lên vị trí trung tâm của nền kinh tế toàn cầu năm 2026: đồng.

Những ngày đầu năm tại Thượng Hải, trên các nền tảng mạng xã hội như Rednote hay WeChat, giới trẻ không còn khoe thỏi vàng lấp lánh hay lợi nhuận tiền điện tử, mà chuyển sang săn lùng những thỏi đồng nặng 1kg. Với mức giá khoảng 200 nhân dân tệ, các thỏi đồng được đóng gói bắt mắt, in nổi dòng chữ “Đầu tư vào đồng”, nhanh chóng trở thành món hàng được truyền tay nhau. Nhiều người ví việc mua đồng lúc này chẳng khác nào nắm giữ bitcoin ở giai đoạn sơ khai.

Đằng sau trào lưu tưởng như ngẫu hứng ấy là một sự dịch chuyển sâu rộng của dòng vốn, khi đồng dần rời khỏi vai trò “kim loại công nghiệp” thuần túy để trở thành nhân tố then chốt của kỷ nguyên số và chuyển đổi xanh.

Giá tăng mạnh, công nghệ là động lực chính

Năm 2026 đánh dấu những cột mốc chưa từng có trên thị trường đồng. Giá đồng trên Sàn Kim loại London có thời điểm vượt mốc 13.000 USD mỗi tấn, cao hơn nhiều so với mặt bằng các năm trước. Tại Mỹ, giá giao dịch quanh mức 6,30 USD mỗi pound, tăng mạnh so với mức 4,25 USD của cùng kỳ năm ngoái.

Nguyên nhân chính đến từ nhu cầu bùng nổ của công nghệ. Nếu thế kỷ trước, đồng gắn liền với xây dựng và hạ tầng điện cơ bản, thì nay kim loại đỏ này trở thành nền tảng của trí tuệ nhân tạo và kinh tế xanh. Các trung tâm dữ liệu phục vụ AI xuất hiện dày đặc, tiêu thụ lượng điện và dây dẫn đồng khổng lồ.

Theo ông Gregory Shearer, Giám đốc chiến lược kim loại tại JPMorgan, riêng nhu cầu đồng cho các trung tâm dữ liệu trong năm nay có thể lên tới 475.000 tấn, cao gấp hơn bốn lần so với năm trước. Đây là nhu cầu gần như không thể cắt giảm, bởi các dự án hạ tầng buộc phải triển khai đúng tiến độ, bất chấp biến động giá.

Song song đó, xu hướng điện khí hóa toàn cầu tiếp tục đẩy cầu đồng tăng cao. Một chiếc xe điện cần lượng đồng gấp ba lần xe sử dụng động cơ đốt trong. Tua-bin gió, pin mặt trời – những nguồn chiếm phần lớn công suất phát điện mới trên thế giới – đều phụ thuộc nặng nề vào kim loại này. Theo tính toán, mỗi tua-bin gió có thể chứa tới 1,8 tấn đồng, còn riêng ngành điện mặt trời tại Anh dự kiến cần hơn 400.000 tấn đồng vào năm 2030. Con đường tiến tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vì thế gắn chặt với nguồn cung đồng.

Nguồn cung lao đao trước nhu cầu bùng nổ

Trong khi nhu cầu tăng vọt, nguồn cung đồng lại đối mặt hàng loạt cú sốc. Giai đoạn 2025–2026 chứng kiến nhiều mỏ lớn bị gián đoạn hoạt động do thiên tai và sự cố. Mỏ Kakula tại châu Phi chịu ảnh hưởng nghiêm trọng bởi lũ lụt và động đất, trong khi mỏ Grasberg ở Indonesia phải tuyên bố bất khả kháng vì lở bùn, khiến sản lượng toàn cầu sụt giảm đúng lúc thị trường “khát” đồng nhất.

S&P Global cảnh báo nhu cầu đồng toàn cầu có thể tăng từ 28 triệu tấn hiện nay lên 42 triệu tấn vào năm 2040. Nếu không có những mỏ mới được khai thác kịp thời, thế giới có nguy cơ thiếu hụt tới 10 triệu tấn, đủ để gây gián đoạn nghiêm trọng cho nhiều ngành công nghiệp.

Yếu tố chính trị cũng khiến thị trường thêm căng thẳng. Những tuyên bố về thuế quan tại Mỹ, đặc biệt là nguy cơ áp thuế lên đồng nhập khẩu, đã kích hoạt tâm lý tích trữ, tạo ra tình trạng khan hiếm cục bộ và đẩy giá leo thang.

Đầu tư khôn ngoan hay cơn sốt ngắn hạn?

Hiện tượng người dân mua đồng vật chất thu hút nhiều tranh luận. Theo giới phân tích, đây vừa là biểu hiện của tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội, vừa phản ánh sự hạn chế của các kênh đầu tư an toàn. Tuy nhiên, việc tích trữ đồng tại nhà không hề đơn giản. Giá trị trên mỗi đơn vị trọng lượng của đồng thấp hơn vàng rất nhiều, khiến chi phí lưu trữ và rủi ro an ninh trở thành bài toán lớn.

Thay vì nắm giữ vật chất, dòng tiền lớn đang chảy vào các quỹ ETF liên quan đến đồng. Một quỹ ETF do Global X quản lý đã thu hút hàng chục triệu USD chỉ trong những ngày đầu năm, cho thấy nhà đầu tư chuyên nghiệp ưu tiên cổ phiếu các công ty khai thác – những bên hưởng lợi trực tiếp từ giá cao.

Dù vậy, không ít ý kiến cảnh báo giá đồng hiện tại có thể chịu ảnh hưởng của đầu cơ và sẽ điều chỉnh trong tương lai, khi cơn sốt hạ nhiệt.

Giá trị vượt ra ngoài câu chuyện đầu tư

Bên cạnh vai trò kinh tế, đồng còn được nhìn nhận lại trong đời sống thường nhật. Không chỉ là vật liệu cho dây điện hay ống dẫn, đồng được đánh giá cao nhờ đặc tính kháng khuẩn và vai trò thiết yếu trong chuyển hóa của cơ thể con người. Đặc biệt, khả năng tiêu diệt vi khuẩn trên bề mặt khiến đồng ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong bệnh viện và không gian công cộng.

Trong lĩnh vực điện tử, từ smartphone đến các hệ thống viễn thông thế hệ mới, đồng vẫn là vật liệu dẫn truyền khó thay thế nhờ độ bền và hiệu suất vượt trội với chi phí hợp lý.

Năm 2026 vì thế được xem là bước ngoặt, khi đồng thoát khỏi hình ảnh “kim loại công nghiệp thầm lặng” để trở thành tài sản chiến lược và chỉ báo quan trọng cho nền kinh tế số và xanh. Dù giá có thể biến động trong ngắn hạn, xu hướng dài hạn cho thấy thế giới ngày càng phụ thuộc vào kim loại đỏ này. Đồng không chỉ là câu chuyện của giá cả, mà là dấu hiệu rõ nét cho sự chuyển mình của cả một thời đại.

Bích Ngọc (SHTT)