Dự thảo nghị định kinh doanh xăng dầu: Doanh nghiệp chỉ ra những khoảng trống cần bịt

Đề nghị mở rộng quyền mua bán cho thương nhân phân phối

Góp ý về dự thảo lần thứ 14 Nghị định kinh doanh xăng dầu của Bộ Công Thương, ông Văn Tấn Phụng, Chủ tịch Hiệp hội Dầu khí Đồng Nai, cho biết các doanh nghiệp trong hiệp hội ghi nhận những bước tiến mới nhưng mong muốn ban soạn thảo bổ sung các quy định cụ thể hơn.

Theo ông Phụng, các quy định cần hướng tới mục tiêu đưa hoạt động kinh doanh xăng dầu từng bước vận hành theo cơ chế thị trường. Một trong những vấn đề được đề xuất là cho phép thương nhân phân phối mua hàng từ các đầu mối nhập khẩu và các nhà máy lọc dầu trong nước.

Bên cạnh đó, thương nhân phân phối cũng cần được mua bán với nhau để chủ động điều hòa nguồn hàng, tận dụng nguồn cung và hạn chế nguy cơ đứt gãy tại khâu bán lẻ khi thị trường trong nước hoặc quốc tế biến động.

Ông Phụng cho rằng nếu một số doanh nghiệp lợi dụng cơ chế để mua bán lòng vòng thì cần tăng cường kiểm tra và xử lý theo quy định, thay vì vì một vài trường hợp vi phạm mà hạn chế quyền kinh doanh của cả thị trường.

Đối với hoạt động bán lẻ, ông đánh giá việc dự thảo cho phép doanh nghiệp tự quyết định giá bán là một thay đổi đáng chú ý. Tuy nhiên, quy định về cửa hàng xăng dầu theo hình thức đại lý và nhượng quyền cũng cần được xem xét lại.

Theo đề xuất, doanh nghiệp bán lẻ nên được quyền lựa chọn nhà cung cấp với điều kiện bảo đảm nguồn hàng, đồng thời tự chịu trách nhiệm về chất lượng và số lượng hàng hóa dưới sự kiểm tra, giám sát của cơ quan quản lý.

Ông Phụng cũng cho rằng không nên để doanh nghiệp đầu mối quyết định giá bán lẻ, bởi mỗi cửa hàng ở từng khu vực có thể phát sinh những khoản chi phí khác nhau mà doanh nghiệp đầu mối khó cập nhật đầy đủ. Theo ông, để doanh nghiệp bán lẻ tự xác định giá và chịu trách nhiệm với cơ quan thuế sẽ phù hợp hơn.

Đề xuất 6 điều kiện để ngăn xăng dầu mua bán lòng vòng

Ông Giang Chấn Tây, Giám đốc Công ty Xăng dầu Bội Ngọc, tỉnh Vĩnh Long, cho biết ông đã nhiều lần góp ý về điều kiện để thương nhân phân phối được mua bán với nhau.

Theo ông Tây, cơ chế này có thể giúp điều hòa nguồn hàng, tận dụng kho chứa và phương tiện vận chuyển, đồng thời chủ động xử lý tình trạng thiếu hoặc dư nguồn cung. Tuy nhiên, cần xây dựng những điều kiện đủ rõ để ngăn việc lợi dụng mua bán qua nhiều tầng trung gian.

Một trong những giải pháp được đề xuất là với cùng một lượng hàng, chỉ cho phép phát sinh một lần mua bán giữa hai thương nhân phân phối và không được tiếp tục bán lượng hàng đó cho thương nhân phân phối thứ ba. Cách này vừa tạo điều kiện điều hòa nguồn cung, vừa hạn chế chuỗi trung gian kéo dài.

Ông Tây cũng đề xuất mỗi giao dịch giữa hai thương nhân phân phối phải có mã nhận diện riêng, được thể hiện trên hóa đơn điện tử hoặc dữ liệu điện tử liên kết với hóa đơn. Mã này cần gắn trực tiếp với lượng hàng thay vì chỉ gắn với hóa đơn, qua đó tránh tình trạng chia nhỏ hoặc thay đổi hóa đơn để phát sinh thêm quyền bán hàng.

Theo ông, nếu quản lý dựa trên lượng hàng thực tế, doanh nghiệp có thể giao hàng trực tiếp từ kho nguồn đến kho hoặc địa điểm nhận của bên mua, hoặc chuyển quyền sở hữu ngay tại một kho. Khi đó, hàng hóa không cần phải đi qua kho của từng thương nhân chỉ để hoàn tất thủ tục, giúp giảm chi phí vận chuyển, hao hụt và những khoản chi không cần thiết.

Cách quản lý này cũng giúp cơ quan Nhà nước kiểm soát trực tiếp đường đi của hàng hóa và số tầng trung gian thay vì áp dụng cứng một tỷ lệ mua bán nhất định. Qua đó, thị trường vẫn có sự linh hoạt trong điều hòa nguồn cung nhưng hạn chế việc hàng hóa bị mua đi bán lại qua nhiều tầng để hưởng chênh lệch.

Một vấn đề khác được ông Tây lưu ý là nguyên tắc giao nhận và thanh toán xăng dầu theo thể tích quy đổi về nhiệt độ cơ sở 15°C (V15). Theo ông, doanh nghiệp bán lẻ đã chịu nhiều bất lợi trong thời gian dài liên quan đến cách thức đo lường này.

Ông cho rằng sự công bằng trong kinh doanh cần bắt đầu từ công bằng trong đo lường. Nếu các khâu phía trên giao dịch dựa trên thể tích quy đổi tại 15°C thì việc đến khâu bán lẻ lại áp dụng một chuẩn giao nhận và thanh toán khác có thể khiến rủi ro biến động thể tích do nhiệt độ dồn về phía doanh nghiệp bán lẻ.

Doanh nghiệp lo cạnh tranh chưa thực sự bình đẳng

Một tổng giám đốc doanh nghiệp đang sở hữu hơn 10 cây xăng tại khu vực phía Nam nhận định dự thảo đang cho thấy hướng chuyển từ quản lý giá trực tiếp sang hậu kiểm, giám sát và minh bạch dữ liệu.

Theo vị này, đây là thay đổi đáng ghi nhận, bởi doanh nghiệp có thể giảm chi phí, đồng thời phải cạnh tranh nhiều hơn, qua đó tạo điều kiện sàng lọc những doanh nghiệp yếu.

Tuy nhiên, doanh nghiệp cho rằng dự thảo vẫn chưa giải quyết đầy đủ vấn đề then chốt là sự công bằng trong kinh doanh xăng dầu và những nội dung liên quan đến Luật Cạnh tranh.

Theo số liệu được doanh nghiệp này nêu, ba doanh nghiệp lớn gồm Petrolimex, PVOIL và Saigon Petro đang nắm hơn 75% thị phần. Trong đó, Petrolimex chiếm khoảng 43% thị phần xăng dầu toàn quốc, PVOIL khoảng 23% và Saigon Petro khoảng 10%.

Đáng chú ý, các doanh nghiệp đầu mối này vừa tham gia nhập khẩu, vừa sở hữu hệ thống cửa hàng bán lẻ trực tiếp và nhượng quyền. Theo nhận định của doanh nghiệp, điều này tạo lợi thế đáng kể khi cạnh tranh với các loại hình kinh doanh khác trong chuỗi phân phối và bán lẻ.

Vị tổng giám đốc cho rằng nếu doanh nghiệp đầu mối vẫn được tự quyết định giá trong khi các quy định về phân chia lợi nhuận định mức, chi phí định mức và việc tính đầy đủ chi phí cho khâu bán lẻ chưa được làm rõ, câu chuyện cạnh tranh và lợi ích dành cho người tiêu dùng vẫn còn nhiều vấn đề cần tiếp tục tranh luận.

QT (SHTT)