Căng thẳng địa chính trị giữa Mỹ, Israel và Iran đang khiến thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh. Theo đánh giá của Công ty Cổ phần Chứng khoán VNDirect, nếu giá dầu thô tiếp tục leo thang và duy trì ở mức cao, kinh tế Việt Nam có thể đối mặt với áp lực lạm phát gia tăng, đồng thời thị trường chứng khoán cũng đứng trước nguy cơ điều chỉnh.

Những diễn biến căng thẳng tại Trung Đông đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của giới đầu tư quốc tế, khi khu vực này giữ vai trò then chốt đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu. Báo cáo vĩ mô mới công bố của bộ phận phân tích VNDirect cho rằng các cú sốc địa chính trị tại khu vực này thường tác động gần như ngay lập tức đến giá dầu - yếu tố được ví như “huyết mạch” của nền kinh tế thế giới.

Thiết kế chưa có tên (211)
Căng thẳng Mỹ, Israel - Iran có thể đẩy giá dầu tăng mạnh

Thực tế lịch sử cho thấy mỗi khi khu vực Vịnh xuất hiện bất ổn, thị trường năng lượng toàn cầu thường phản ứng mạnh với các đợt tăng giảm giá đáng kể, và tình hình hiện tại cũng không nằm ngoài quy luật đó.

Một trong những yếu tố then chốt được VNDirect nhấn mạnh là eo biển Hormuz - tuyến vận tải dầu mỏ chiến lược của thế giới. Mỗi ngày, khoảng 15 - 20% lượng dầu thô toàn cầu được vận chuyển qua khu vực này. Trong trường hợp Iran tiến hành phong tỏa tuyến hàng hải quan trọng này, nguồn cung dầu toàn cầu có thể lập tức bị gián đoạn, với mức thiếu hụt ước tính từ 8 - 10 triệu thùng mỗi ngày.

Nếu kịch bản này xảy ra, giá dầu Brent hoàn toàn có thể nhanh chóng vượt mốc 100 USD/thùng, kéo theo những tác động lan tỏa tới lạm phát trên phạm vi toàn cầu. Tuy vậy, VNDirect cũng cho rằng mức tăng của giá dầu lần này có thể không quá mạnh như giai đoạn xung đột Nga - Ukraine, bởi cán cân cung - cầu dầu mỏ hiện đã phần nào cải thiện, đồng thời vai trò của Iran trong nguồn cung thế giới không lớn bằng Nga.

Đối với Việt Nam, thách thức lớn nhất được dự báo nằm ở việc điều hành chính sách vĩ mô trong bối cảnh nhiều áp lực cùng lúc xuất hiện, bao gồm lạm phát, tỷ giá và lãi suất.

Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn nhập khẩu dầu thô và các sản phẩm xăng dầu. Vì vậy, khi giá năng lượng trên thị trường quốc tế tăng cao, chi phí nhập khẩu trong nước cũng sẽ tăng theo, qua đó tạo áp lực lạm phát theo hướng chi phí đẩy.

Theo ước tính của VNDirect, nếu giá dầu bình quân trong năm 2026 dao động quanh ngưỡng 90 - 100 USD/thùng, chỉ số lạm phát của Việt Nam có thể tăng lên khoảng 4,5%.

Ngoài yếu tố giá dầu, việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) trì hoãn cắt giảm lãi suất trong khi nhà đầu tư quốc tế gia tăng xu hướng tìm kiếm tài sản an toàn cũng có thể khiến đồng USD tiếp tục mạnh lên. Điều này sẽ tạo thêm áp lực lên tỷ giá USD/VND, đồng thời làm gia tăng nguy cơ dòng vốn ngoại rút khỏi các thị trường cận biên.

Trong bối cảnh dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước không còn nhiều, VNDirect cho rằng chính sách tài khóa cần đóng vai trò hỗ trợ lớn hơn để ổn định nền kinh tế.

Theo đó, Chính phủ có thể xem xét thúc đẩy việc giải ngân nguồn tiền gửi kho bạc vào hệ thống ngân hàng nhằm cải thiện thanh khoản và góp phần ổn định mặt bằng lãi suất. Bên cạnh đó, các biện pháp như sử dụng quỹ bình ổn giá xăng dầu, điều chỉnh thuế nhập khẩu hoặc thuế bảo vệ môi trường cũng có thể được cân nhắc để hạn chế tác động của giá năng lượng tăng lên mặt bằng giá trong nước, qua đó giảm áp lực lên chi tiêu của người dân.

Về thương mại quốc tế, tác động trực tiếp được đánh giá là không quá lớn do khu vực Trung Đông chiếm tỷ trọng tương đối nhỏ trong tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Tuy nhiên, thặng dư thương mại vẫn có nguy cơ bị thu hẹp khi chi phí vận tải và logistics tăng mạnh theo giá năng lượng.

Thiết kế chưa có tên (210)

Trên thị trường tài chính, phản ứng của các loại tài sản đang có sự phân hóa rõ rệt trước những bất ổn địa chính trị hiện nay.

Đối với thị trường chứng khoán, VNDirect cho rằng cổ phiếu thường chịu áp lực điều chỉnh trong ngắn hạn khi dòng tiền có xu hướng rời bỏ các tài sản rủi ro để chờ đợi thêm tín hiệu rõ ràng từ thị trường. Tuy vậy, kinh nghiệm từ các cuộc xung đột trước đây cho thấy những đợt bán tháo do yếu tố địa chính trị thường chỉ mang tính tạm thời, thay vì báo hiệu một chu kỳ giảm giá kéo dài.

VNDirect đưa ra hai kịch bản cho thị trường chứng khoán trong trung hạn. Ở kịch bản cơ sở - được đánh giá có xác suất cao hơn - nếu căng thẳng Mỹ - Iran không leo thang thành một cuộc xung đột quy mô lớn và hạ nhiệt sau vài tuần, tác động đối với kinh tế toàn cầu sẽ được kiểm soát. Khi đó, tâm lý nhà đầu tư có thể sớm ổn định trở lại và chỉ số VN-Index vẫn có khả năng hướng đến vùng kháng cự khoảng 1.900 điểm vào cuối quý I/2026.

Ngược lại, nếu tình hình xấu đi với việc giá dầu tăng mạnh kéo theo lạm phát toàn cầu bùng phát trở lại, thị trường có thể buộc phải định giá lại rủi ro. Trong kịch bản này, VN-Index có khả năng điều chỉnh sâu hơn và lùi về vùng 1.700 điểm.

Dù theo kịch bản nào, VNDirect cho rằng giới đầu tư cần theo dõi sát các diễn biến tại eo biển Hormuz cũng như các quyết định chính sách từ Fed, bởi đây là những yếu tố có ảnh hưởng lớn tới xu hướng của thị trường.

Đối với vàng và đồng USD, hai loại tài sản này đang củng cố vai trò “trú ẩn an toàn” trong bối cảnh bất ổn gia tăng. VNDirect dự báo giá vàng có thể tiếp tục tăng mạnh và tiến gần lại vùng đỉnh cũ quanh 5.500 - 5.600 USD/ounce.

Trong khi đó, đồng USD có khả năng tăng giá trong ngắn hạn nhờ lợi thế của Mỹ khi là quốc gia xuất khẩu ròng năng lượng. Ngoài ra, nguy cơ lạm phát cao cũng có thể khiến Fed trì hoãn việc giảm lãi suất, qua đó hỗ trợ thêm cho xu hướng tăng của đồng bạc xanh.

Ngược lại, Bitcoin và các loại tiền điện tử khác được đánh giá không còn giữ vai trò là kênh trú ẩn. Theo VNDirect, diễn biến của thị trường tiền số ngày càng có xu hướng tương đồng với cổ phiếu và thường chịu áp lực bán mạnh khi rủi ro địa chính trị gia tăng.

Xét theo từng ngành tại Việt Nam, nhóm dầu khí và phân bón được đánh giá là những lĩnh vực hưởng lợi rõ rệt nhất từ xu hướng giá năng lượng tăng.

Việc giá dầu duy trì ở mức cao không chỉ cải thiện kỳ vọng của nhà đầu tư mà còn góp phần thúc đẩy kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp trong chuỗi giá trị dầu khí.

Đối với ngành phân bón, Iran hiện chiếm khoảng 10 - 15% thị phần xuất khẩu urea toàn cầu. Do đó, nếu hoạt động sản xuất tại quốc gia này bị gián đoạn hoặc tuyến vận chuyển qua eo biển Hormuz gặp rủi ro, giá phân bón có thể bước vào một chu kỳ tăng mới.

Ngành vận tải biển cũng được dự báo có triển vọng tích cực nhờ hưởng lợi từ xu hướng tăng của giá cước vận tải quốc tế, dù phần lớn doanh nghiệp Việt Nam chủ yếu hoạt động trên các tuyến nội Á.

Trái lại, hàng không được xem là ngành chịu ảnh hưởng tiêu cực nhất. Giá nhiên liệu bay tăng cao cùng với việc phải thay đổi lộ trình để tránh khu vực xung đột sẽ khiến chi phí vận hành của các hãng hàng không tăng mạnh.

Theo VNDirect, thời gian bay trên các tuyến giữa châu Âu và châu Á có thể kéo dài thêm từ 30 đến 90 phút, làm mức tiêu thụ nhiên liệu tăng thêm khoảng 10 - 15% và khiến chi phí khai thác đội bay gia tăng đáng kể.

Ngành ngân hàng cũng đối mặt với một số rủi ro khi áp lực tỷ giá gia tăng và thanh khoản hệ thống có thể bị thu hẹp. Điều này có thể làm chi phí vốn tăng lên và gây sức ép lên biên lợi nhuận lãi thuần (NIM).

VNDirect cũng lưu ý rằng nếu căng thẳng địa chính trị kéo dài và làm gia tăng khó khăn của doanh nghiệp, nguy cơ nợ xấu tăng lên có thể khiến lợi nhuận của toàn ngành ngân hàng bị ảnh hưởng trong thời gian tới.

Theo Việt Hà (SHTT)