Sau đợt điều chỉnh chiều 5/3, giá xăng tăng hơn 2.000 đồng/lít trong khi nhiều mặt hàng dầu tăng vọt tới hơn 7.000 đồng/lít. Các chuyên gia cảnh báo nếu không có biện pháp kiềm chế kịp thời, mặt bằng giá hàng hóa trong nước có thể đồng loạt tăng theo.

Theo thông báo từ liên Bộ Công Thương – Tài chính, từ 15h ngày 5/3, các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu đã đồng loạt điều chỉnh giá bán lẻ. Trong đó, xăng RON95-III tăng 2.189 đồng/lít, lên mức 22.340 đồng/lít; xăng E5 RON92 tăng 1.926 đồng/lít, đạt 21.449 đồng/lít.

Đáng chú ý, nhóm dầu ghi nhận mức tăng mạnh hơn nhiều. Dầu diesel 0.05S tăng thêm 3.758 đồng/lít, lên 23.037 đồng/lít, trong khi dầu hỏa tăng tới 7.132 đồng/lít, đạt 26.601 đồng/lít.

Lý giải sự chênh lệch này, ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, cho biết Việt Nam vẫn là quốc gia nhập khẩu ròng các sản phẩm xăng dầu. Vì vậy, khi giá năng lượng trên thị trường quốc tế tăng, giá bán lẻ trong nước cũng phải điều chỉnh tương ứng.

Theo số liệu từ Cục Hải quan, trong năm 2025, Việt Nam nhập khẩu khoảng 9,9 triệu tấn xăng dầu với tổng kim ngạch 6,8 tỷ USD. Trong cơ cấu này, dầu diesel chiếm tỷ trọng lớn nhất với khoảng 3,3 tỷ USD; xăng khoảng 1,6 tỷ USD; nhiên liệu bay hơn 1,5 tỷ USD, phần còn lại là dầu mazut.

06-1772753232-gia-xang-dau-tang-manh-chuyen-gia-canh-bao-nguy-co-hang-hoa-leo-thang-theo.jpg
Giá xăng dầu tăng rất mạnh.

Bên cạnh đó, lượng dầu thô nhập khẩu cũng lên tới 14,1 triệu tấn với giá trị khoảng 7,7 tỷ USD. Như vậy, chỉ riêng hai nhóm năng lượng chủ chốt là dầu thô và xăng dầu thành phẩm đã khiến Việt Nam chi khoảng 14,9 tỷ USD trong năm 2025.

Theo ông Bảo, dầu thô là nguyên liệu đầu vào của các nhà máy lọc dầu, từ đó sản xuất ra xăng, dầu diesel và nhiều sản phẩm khác. Trên thị trường quốc tế, mỗi loại nhiên liệu có mức giá giao dịch khác nhau. Thời gian gần đây, căng thẳng quân sự tại Trung Đông đã khiến giá năng lượng thế giới tăng mạnh, kéo theo đà tăng của xăng dầu trong nước.

Hiện nay, giá xăng dầu trong nước vẫn đang được hỗ trợ nhờ chính sách giảm thuế bảo vệ môi trường. Theo quy định của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, mức thuế này tiếp tục được giảm 50% trong năm 2026 (ngoại trừ nhiên liệu bay), tương tự mức áp dụng trong năm 2025 theo Nghị quyết 60/2024/UBTVQH15. Chính sách này góp phần kiềm chế phần nào đà tăng giá trên thị trường.

Dù vậy, theo ông Nguyễn Tiến Thỏa, Chủ tịch Hội Thẩm định giá Việt Nam và nguyên Cục trưởng Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính), mức tăng lần này vẫn được xem là rất cao và có thể tạo áp lực lớn lên nền kinh tế.

Ông cho rằng để giữ giá xăng dầu ở mức “có thể chịu đựng được”, cần nhanh chóng triển khai các biện pháp kiềm chế. Chẳng hạn, nếu còn quỹ bình ổn xăng dầu thì cần sử dụng để giảm bớt mức tăng, đồng thời xem xét điều chỉnh các khoản thu từ thuế nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và giảm tác động lan tỏa đến sản xuất, tiêu dùng.

Theo tính toán, việc xăng dầu tăng giá có thể khiến chỉ số giá tiêu dùng (CPI) chung tăng khoảng 0,63%. Với các ngành phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu, tác động còn rõ rệt hơn. Giá dịch vụ vận tải có thể tăng khoảng 6,3%, hoạt động khai thác thủy sản xa bờ tăng 10,5%, còn ngành khai thác than có thể tăng gần 10%.

Ông Thỏa cảnh báo mức tăng này có thể kéo mặt bằng giá hàng hóa đi lên, từ đó gây áp lực cho CPI và tạo thêm khó khăn cho công tác điều hành kinh tế vĩ mô.

Để hạn chế rủi ro, ông cho rằng việc điều hành thị trường xăng dầu cần tuân thủ nguyên tắc thị trường nhưng đồng thời phải bảo đảm nguồn cung ổn định. Một trong những giải pháp quan trọng là đa dạng hóa thị trường nhập khẩu, cả đối với xăng dầu thành phẩm lẫn nguyên liệu đầu vào.

Hiện nay, các nhà máy lọc dầu trong nước chỉ đáp ứng được khoảng 80% nhu cầu xăng dầu thành phẩm, phần còn lại vẫn phải nhập khẩu. Đối với dầu thô, sản lượng khai thác trong nước chỉ đáp ứng khoảng 30–35%, trong khi 65–70% còn lại phụ thuộc nguồn nhập khẩu.

Vì vậy, nếu nguồn cung tập trung vào một vài thị trường, những biến động địa chính trị như xung đột tại Trung Đông có thể tác động mạnh đến thị trường trong nước.

Ngoài việc đa dạng nguồn cung, chuyên gia cũng nhấn mạnh cần vận hành tối đa công suất các nhà máy lọc dầu trong nước và thực hiện nghiêm quy định về dự trữ lưu thông. Đồng thời, các biện pháp sử dụng nhiên liệu tiết kiệm, hiệu quả cần được đẩy mạnh. Một số lĩnh vực cũng có thể cân nhắc chuyển sang sử dụng các loại nhiên liệu thay thế nhằm giảm bớt áp lực tiêu thụ xăng dầu.

Bích Ngọc (SHTT)