Giá nhiên liệu và vật liệu xây dựng tăng mạnh khiến 44 dự án trọng điểm tổng vốn 569.000 tỉ đồng chịu áp lực đội vốn lớn, nhiều nhà thầu thi công cầm chừng vì khó điều chỉnh hợp đồng.

Giá xăng dầu và vật liệu xây dựng leo thang đang tạo áp lực lớn lên hàng loạt dự án đầu tư công trọng điểm trên cả nước. Theo báo cáo vừa được Bộ Xây dựng gửi Chính phủ, cả nước hiện có 44 dự án trọng điểm đang triển khai với tổng vốn đầu tư khoảng 569.000 tỉ đồng, trong đó nhóm công trình giao thông chịu tác động mạnh nhất từ biến động chi phí đầu vào.

Theo tính toán của Bộ Xây dựng, với mức tăng mạnh của giá nhiên liệu và vật liệu xây dựng từ tháng 3 đến nay, dự toán xây dựng các công trình hiện tăng từ 1,91 - 8,09% tùy loại công trình. Riêng công trình giao thông ghi nhận mức tăng cao nhất, khoảng 8,09%.

Trong kịch bản xấu nhất, nếu giá nhiên liệu tăng 100% so với tháng 2 do tác động từ xung đột Trung Đông, tổng mức đầu tư các công trình giao thông có thể tăng gần 16%. Chi phí xây dựng riêng các dự án giao thông trọng điểm được ước tính tăng thêm khoảng 42.300 tỉ đồng, tạo áp lực lớn lên ngân sách nhà nước.

Diễn biến giá đầu vào đang trở thành áp lực lớn nhất với tiến độ và chi phí của nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn.

Loạt dự án trọng điểm nguy cơ đội vốn ngàn tỉ nhưng không cách nào gỡ khó? - Ảnh 1.
Loạt công trình trọng điểm trên cả nước đang gặp khó vì bão giá nhiên, nguyên vật liệu xây dựng. Ảnh S.G/Thanh Niên

Bộ Xây dựng đánh giá việc nguyên vật liệu tăng giá nhanh khiến nhiều nhà thầu có tâm lý e dè, thi công cầm chừng. Tình trạng này diễn ra rõ hơn tại các dự án áp dụng hợp đồng trọn gói hoặc hợp đồng theo đơn giá cố định, do nhà thầu khó bù đắp phần chi phí phát sinh.

Theo quy định hiện hành, hợp đồng trọn gói và hợp đồng theo đơn giá cố định chỉ được điều chỉnh trong trường hợp bất khả kháng hoặc có khối lượng phát sinh ngoài hợp đồng. Tuy nhiên, để được xác định là trường hợp bất khả kháng hoặc hoàn cảnh thay đổi cơ bản, các bên phải trải qua quá trình đánh giá rất chặt chẽ.

Nhà thầu phải chứng minh thiệt hại thực tế, mức độ ảnh hưởng cũng như đáp ứng nhiều điều kiện pháp lý liên quan. Đây được xem là một trong những vướng mắc lớn nhất hiện nay đối với các hợp đồng đã ký trước thời điểm giá vật liệu xây dựng và giá nhiên liệu tăng mạnh.

Trong khi đó, đối với hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh, pháp luật hiện đã quy định nhiều phương pháp điều chỉnh giá linh hoạt như theo chỉ số giá xây dựng, theo nhóm vật liệu chủ yếu hoặc theo phương pháp bù trừ trực tiếp. Dù vậy, quá trình triển khai trên thực tế vẫn phát sinh nhiều khó khăn.

Theo Bộ Xây dựng, tại nhiều địa phương, việc công bố giá vật liệu xây dựng và chỉ số giá còn chậm, chưa phản ánh sát diễn biến thị trường. Điều này khiến quá trình xác định mức điều chỉnh chi phí thiếu cơ sở cập nhật, gây khó cho cả chủ đầu tư và nhà thầu.

Ngoài ra, trong nhiều hợp đồng, phạm vi điều chỉnh giá hiện chưa tính hết rủi ro biến động mạnh của giá xăng dầu. Một số công thức điều chỉnh đang áp dụng cũng chưa đủ bù đắp mức tăng chi phí thực tế mà nhà thầu phải gánh chịu.

Trước tình hình trên, Bộ Xây dựng đề nghị các địa phương tăng cường kiểm soát thị trường vật liệu xây dựng, tránh xảy ra tình trạng găm hàng, đầu cơ và thổi giá. Đồng thời, các địa phương cần thường xuyên cập nhật, công bố giá vật liệu sát với diễn biến thực tế của thị trường.

Các chủ đầu tư và ban quản lý dự án được yêu cầu rà soát toàn bộ hợp đồng đang thực hiện, đặc biệt là các hợp đồng trọn gói và hợp đồng theo đơn giá cố định, nhằm đánh giá đầy đủ tác động từ biến động giá nhiên liệu và vật liệu xây dựng.

Song song đó, chủ đầu tư cần chủ động sử dụng hợp lý chi phí dự phòng, cân đối nguồn lực và xây dựng phương án đảm bảo nguồn cung vật liệu để tránh gián đoạn thi công.

Lãnh đạo Bộ Xây dựng cũng yêu cầu các nhà thầu và chủ đầu tư nghiên cứu kỹ quy định liên quan đến điều chỉnh hợp đồng, bất khả kháng và hoàn cảnh thay đổi cơ bản theo Bộ luật Dân sự cũng như pháp luật về đấu thầu để có cơ sở xử lý phù hợp, đúng quy định pháp luật.