Hộ kinh doanh không lấy hóa đơn đầu vào có thể bị xử phạt, truy thu hoặc nghi ngờ trốn thuế

Theo Cục Thuế, hóa đơn đầu vào là chứng từ do bên bán phát hành, ghi nhận việc hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp mua hàng hóa, dịch vụ. Đây là căn cứ hợp pháp để xác định chi phí đầu vào, nghĩa vụ thuế và tài chính. Tuy nhiên, nhiều hộ vẫn cho rằng việc lấy hóa đơn khi mua hàng là thủ tục rườm rà, không cần thiết.

Cơ quan thuế cho biết, việc không lấy hóa đơn có thể khiến hộ kinh doanh đối mặt với nhiều rủi ro pháp lý và tài chính. Khi không có hóa đơn chứng minh nguồn gốc hàng hóa, họ dễ bị xem là bán hàng không rõ xuất xứ khi cơ quan chức năng kiểm tra, dẫn đến nguy cơ bị xử phạt, tịch thu hàng hóa hoặc bị nghi ngờ gian lận, trốn thuế. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến uy tín, hình ảnh của hộ kinh doanh mà còn tiềm ẩn nguy cơ bị truy thu thuế hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự nếu có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng.

Ngoài ra, hóa đơn đầu vào còn là chứng từ xác định chi phí hợp lệ, giúp hộ kinh doanh hạch toán đúng doanh thu, chi phí và lợi nhuận thực tế. Khi không có hóa đơn, các khoản chi này không được công nhận, khiến việc kê khai thuế sai lệch, dẫn đến nguy cơ bị truy thu hoặc xử phạt hành chính.

Theo quy định tại Nghị định 98/2020/NĐ-CP và Nghị định 125/2020/NĐ-CP, hàng hóa không có hóa đơn, chứng từ hợp pháp bị coi là không rõ nguồn gốc, xuất xứ. Tùy mức độ vi phạm, hộ kinh doanh có thể bị phạt hành chính, truy thu thuế hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự nếu có hành vi gian lận, trốn thuế.

Cục Thuế nhấn mạnh, việc yêu cầu, nhận và lưu giữ đầy đủ hóa đơn đầu vào là biện pháp quan trọng để hộ kinh doanh tự bảo vệ quyền lợi hợp pháp, đảm bảo hoạt động minh bạch và chuyên nghiệp. Hóa đơn cũng là căn cứ bảo vệ khi xảy ra tranh chấp về chất lượng hàng hóa, dịch vụ hoặc thanh toán.

Cơ quan thuế cho rằng, việc lấy hóa đơn khi mua hàng không chỉ giúp hộ kinh doanh tuân thủ pháp luật mà còn góp phần tạo lập môi trường cạnh tranh lành mạnh, giúp Nhà nước “thu đúng, thu đủ” và bảo vệ người tiêu dùng.

Từ ngày 1/1/2026, toàn bộ hộ kinh doanh sẽ chuyển sang hình thức tự khai, nộp thuế, chấm dứt cơ chế thuế khoán theo yêu cầu tại Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị. Theo đó, 100% hộ kinh doanh sẽ sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền theo Nghị định 70/2025, áp dụng cho các hộ có doanh thu trên 1 tỷ đồng.

Đây được xem là bước chuẩn bị để hộ kinh doanh phát triển lên mô hình doanh nghiệp nhỏ và vừa, tiếp cận chính sách hỗ trợ, nguồn lực và mở rộng sản xuất kinh doanh minh bạch hơn.

Theo số liệu của Bộ Tài chính, đến cuối năm 2024, cả nước có khoảng 3,6 triệu hộ kinh doanh thuộc diện quản lý thuế, trong đó gần 2 triệu hộ nộp thuế khoán, với mức khoán bình quân khoảng 672.000-700.000 đồng/tháng - chỉ bằng khoảng 1/7 so với mức đóng góp trung bình của hộ kê khai.

Năm 2024, tổng thu ngân sách nhà nước từ nhóm hộ và cá nhân kinh doanh đạt khoảng 26.000 tỷ đồng, còn nửa đầu năm 2025, số thu này ước đạt trên 17.000 tỷ đồng.